Sarga 48

Verse 1

ततस्तु रक्षोधिपतिर्महात्मा हनूमताक्षे निहते कुमारे।मनस्समाधाय सदेवकल्पं समादिदेशेन्द्रजितं सरोषः।।।।

అనంతరం మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి, హనుమంతుడు కుమారుడు అక్షను సంహరించినందుకు క్రోధించి, మనస్సును సమాధానపరచుకొని దేవతాసముడైన ఇంద్రజిత్తును ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 2

त्वमस्त्रविच्छस्त्रविदां वरिष्ठस्सुरासुराणामपि शोकदाता।सुरेषु सेन्द्रेषु च दृष्टकर्मा पितामहाराधनसञ्चितास्त्रः।।।।

నీవు అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడవు, శస్త్రవిదులలో శ్రేష్ఠుడవు; దేవాసురులకూ శోకాన్ని కలిగించువాడవు। ఇంద్రసహిత దేవులపై కూడా నీ పరాక్రమకార్యం నిరూపితమైంది; పితామహుడు బ్రహ్మను ఆరాధించి నీవు అనేక దివ్యాస్త్రాలను సంపాదించుకున్నావు।

Verse 3

तवास्त्रबलमासाद्य ससुराः समरुद्गणाः।न शेकुस्समरे स्थातुं सुरेश्वरसमाश्रिताः।।।।

నీ అస్త్రబలాన్ని ఎదుర్కొనగా, ఇంద్రుని ఆశ్రయించిన దేవతలు కూడా మరుత్‌గణాలతో సహా సమరంలో నిలువలేకపోయారు।

Verse 4

न कश्चित्त्रिषु लोकेषु संयुगेन गतश्रमः।भुजवीर्याभिगुप्तश्च तपसा चाभिरक्षितः।।।।देशकालविभागज्ञस्त्वमेव मतिसत्तमः।

మూడు లోకాలలో యుద్ధంలోనూ నీలా శ్రమలేనివాడు ఎవడూ లేడు; నీవు భుజబలంతో రక్షింపబడినవాడవు, తపస్సుతో సంరక్షింపబడినవాడవు. దేశ-కాల విభాగాన్ని తెలిసినవాడవు; మతిలో శ్రేష్ఠుడవు—నీవే.

Verse 5

न तेऽस्त्यशक्यं समरेषु कर्मणा न तेऽस्त्यकार्यं मतिपूर्वमन्त्रणे।न सोऽस्ति कश्चित्त्रिषु सङ्ग्रहेषु वै न वेद यस्तेऽस्त्रबलं बलं च ते।।।।

యుద్ధంలో కర్మచేత నీకు అసాధ్యమేమీ లేదు; దూరదృష్టితో చేసిన మంత్రణలో నీకు అकार्यమనే పని లేదు. త్రిలోకాల్లో నీ అస్త్రబలమును, నీ స్వబలమును తెలియని వాడు ఎవరూ లేరు॥

Verse 6

ममानुरूपं तपसो बलं च ते पराक्रमश्चास्त्रबलं च संयुगे।न त्वां समासाद्य रणावमर्दे मनश्श्रमं गच्छति निश्चितार्थम्।।।।

నీ తపోబలం, నీ పరాక్రమం, యుద్ధంలో నీ అస్త్రబలం—ఇవి నా సమానమే. రణసంఘర్షంలో నిన్ను ఎదుర్కొన్నా నా మనస్సు శ్రమకైనా సందేహానికైనా లోనుకాదు; ఫలితం నిశ్చితము.

Verse 7

निहताः किङ्करास्सर्वे जम्बुमाली च राक्षसः।अमात्यपुत्रा वीराश्च पञ्च सेनाग्रयायिनः।।।।बलानि सुसमृद्धानि साश्वनागरथानि च।

“కింకరులందరూ హతులయ్యారు; రాక్షసుడు జంబుమాలీ కూడా నిహతుడయ్యాడు. అమాత్యుల వీరపుత్రులు మరియు సేనలోని ఐదుగురు అగ్రనాయకులూ సంహరింపబడ్డారు. అశ్వ-నాగ-రథములతో కూడిన సుసమృద్ధ సేనాబలములూ నాశనమయ్యాయి।”

Verse 8

सहोदरस्ते दयितः कुमारोऽक्षश्च सूदितः।।।।न हि तेष्वेव मे सारो यस्त्वय्यरिनिषूदन।

నీ ప్రియ సహోదరుడు, యువరాజు అక్షుడును కూడా హతుడయ్యాడు। హే అరిణిషూదన, నా నమ్మకం వారిలో కాదు; నా నిజమైన ఆధారం నీయందే నిలిచింది॥

Verse 9

इदं हि दृष्ट्वा मतिमन्महद्बलं कपेः प्रभावं च पराक्रमं च।त्वमात्मनश्चापि समीक्ष्य सारं कुरुष्व वेगं स्वबलानुरूपम्।।।।

హే మతిమంతుడా, ఈ వానరుని మహాబలం, ప్రభావం, పరాక్రమం చూచి, నీ నిజ సామర్థ్యాన్ని కూడా పరిశీలించి, నీ బలానికి తగినట్లుగా వేగాన్ని ప్రయోగించు॥

Verse 10

बलावमर्थस्तयि सन्निकृष्टे यथा गते शाम्यति शान्तशत्रौ।तथा समीक्ष्यात्मबलं परं च समारभस्वास्त्रविदां वरिष्ठ।।।।

హే అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు సమీపించినప్పుడు శత్రుబలాన్ని అలా పరిశీలించు—అనవసర విధ్వంసం లేకుండా అతడు శాంతించునట్లు. నీ బలమును, ప్రత్యర్థి బలమును తూకమేసి ఆపై యుద్ధాన్ని ప్రారంభించు।

Verse 11

न वीरसेना गणशोच्यवन्ति न वज्रमादाय विशालसारम्।न मारुतस्यास्य गतेः प्रमाणं न चाग्निकल्पः करणेन हन्तुम्।।।।

వీరసైన్యాలను గుంపులుగా పంపడం వృథా; మహాసారమైన వజ్రము కూడా ఇక్కడ ప్రయోజనకరం కాదు. ఇతని గతి మారుతసమానము—ప్రమాణాతీతము; అగ్నిసదృశుడైన ఇతడిని సాధారణ ఆయుధాలతో సంహరించలేము।

Verse 12

तमेवमर्थं प्रसमीक्ष्य सम्यक् स्वकर्मसाम्याद्धि समाहितात्मा।स्मरंश्च दिव्यं धनुषोऽस्त्रवीर्यं व्रजाक्षतं कर्म समारभस्व।।।।

ఈ విషయాన్ని సమ్యగ్విచారించి, సమాహితచిత్తంతో యుక్తినిర్ణయంతో, ధనుస్సు మరియు అస్త్రాల దివ్యవీర్యాన్ని స్మరించు; మధ్యలో నీవు నశించని విధంగా కార్యాన్ని ప్రారంభించు।

Verse 13

न खल्वियं मतिश्श्रेष्ठा यत्त्वां सम्प्रेषयाम्यहम्।इयं च राजधर्माणां क्षत्रियस्य मतिर्मता।।।।

నిజముగా ఇది శ్రేష్ఠమైన మతి కాదు—నేను నిన్ను పంపుట; అయినా రాజధర్మముల ప్రకారం క్షత్రియునికి ఇదే సమ్మతమైన నిర్ణయమని భావించబడుతుంది.

Verse 14

नानाशस्त्रेषु सङ्ग्रामे वैशारद्यमरिन्दम।अवश्यमेव बोद्धव्यं काम्यश्च विजयो रणे।।।।

హే అరిం దమా! నానావిధ శస్త్రములతో సంగ్రామంలో నీకు వైశారద్యం ఉంది. కాబట్టి ఇది నిశ్చయంగా గ్రహించు—యుద్ధంలో నాకు కావలసింది నీ విజయమే.

Verse 15

ततः पितुस्तद्वचनं निशम्य प्रदक्षिणं दक्षसुतप्रभावः।चकार भर्तारमदीनसत्त्वो रणाय वीरः प्रतिपन्नबुद्धिः।।।।

అప్పుడు తండ్రి వచనాన్ని విని, దక్షసుతసమ ప్రభావముగల, అదీనసత్త్వుడైన ఆ వీరుడు యుద్ధనిశ్చయంతో తన ప్రభు-తండ్రికి ప్రదక్షిణం చేశాడు.

Verse 16

ततस्तै स्स्वगणैरिष्टैरिन्द्रजित् प्रतिपूजितः।युद्धोद्धतः कृतोत्साहस्सङ्ग्रामं प्रत्यपद्यत।।।।

అప్పుడు తన ప్రియ స్వగణములచే పూజింపబడిన ఇంద్రజిత్ యుద్ధోద్ధతుడై, ఉత్సాహం రగిలి, సంగ్రామభూమి వైపు సాగెను.

Verse 17

श्रीमान्पद्मपलाशाक्षो राक्षसाधिपतेस्सुतः।निर्जगाम महातेजास्समुद्र इव पर्वसु।।।।

శ్రీమంతుడు, పద్మపలాశాక్షుడు, రాక్షసాధిపతి కుమారుడైన ఆ మహాతేజస్సు పర్వదినమున సముద్రం ఉప్పొంగినట్లు బయలుదేరి వచ్చెను.

Verse 18

स पक्षिराजोपमतुल्यवेगैर्व्याळैश्चतुर्भिः सिततीक्षणदंष्ट्रैः।रथं समायुक्तमसहयवेगं समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः।।।।

ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమశాలి ఇంద్రజితుడు, పక్షిరాజసమాన వేగముగల, తెల్లని తೀಕ್ಷ్ణదంష్ట్రలైన నాలుగు భయంకర జంతువులు జోడించబడిన, అప్రతిహత వేగంతో దూసుకుపోయే రథాన్ని అధిరోహించాడు।

Verse 19

स रथी धन्विनां श्रेष्ठः शस्त्रज्ञोस्त्रविदां वरः।रथेनाभिययौ क्षिप्रं हनुमान्यत्र सोऽभवत्।।।।

ఆ రథికుడు ధనుర్ధారులలో శ్రేష్ఠుడు, శస్త్రజ్ఞుడు, అస్త్రవిద్యలో వరుడు; రథముపై వేగంగా హనుమంతుడు ఉన్న చోటికి దూసుకెళ్లాడు।

Verse 20

स तस्य रथनिर्घोषं ज्यास्वनं कार्मुकस्य च।निशम्य हरिवीरोऽसौ संप्रहृष्टतरोऽभवत्।।।।

అతని రథగర్జనను, ధనుస్సు జ్యా ధ్వనిని వినగానే ఆ వానరవీరుడు మరింత ఆనందోల్లాసంతో ఉప్పొంగిపోయాడు।

Verse 21

सुमहच्चापमादाय शितशल्यांश्च सायकान्।हनुमन्तमभिप्रेत्य जगाम रणपण्डितः।।।।

రణపండితుడైన అతడు అత్యంత మహా ధనుస్సును, తೀಕ್ಷ్ణాగ్ర బాణాలను తీసుకొని, హనుమంతుని లక్ష్యంగా చేసుకొని యుద్ధార్థం ముందుకు సాగాడు।

Verse 22

तस्मिंस्ततः संयति जातहर्षे रणाय निर्गच्छति चापपाणौ।दिशश्च सर्वाः कलुषा बभूवु र्मृगाश्च रौद्रा बहुधा विनेदुः।।।।

అప్పుడు సమరంలో హర్షంతో ఉల్లసించి, ధనుస్సు చేతబట్టి యుద్ధానికి బయలుదేరిన అతనిని చూచి, అన్ని దిక్కులూ మలినమై కలుషితమయ్యాయి; అడవి మృగాలు అనేక విధాలుగా భయంకరంగా అరవసాగాయి॥

Verse 23

समागतास्तत्र तु नागयक्षा महर्षयश्चक्रचराश्च सिद्धाः।नभस्समावृत्य च पक्षिसङ्घा विनेदुरुच्चैः परमप्रहृष्टाः।।।।

అక్కడ నాగులు, యక్షులు, మహర్షులు, ఆకాశమార్గంలో సంచరించే సిద్ధులు సమాగమయ్యారు. పక్షుల గుంపులు ఆకాశాన్ని కమ్మి, పరమానందంతో ఎత్తుగా కేకలు వేయసాగాయి॥

Verse 24

आयान्तं सरथं दृष्ट्वा तूर्णमिन्द्रजितं कपिः।विननाद महानादं व्यवर्धत च वेगवान्।।।।

రథంతో వేగంగా వస్తున్న ఇంద్రజితుని చూచి, వాయువేగంతో సమానమైన ఆ కపి తన దేహాన్ని విస్తరించి మహానాదంతో గర్జించాడు॥

Verse 25

इन्द्रजित्तु रथं दिव्यमास्थितश्चित्रकार्मुकः।धनुर्विष्फारयामास तटिदूर्जितन्निस्स्वनम्।।।।

దివ్య రథంపై అధిరోహించి, విచిత్ర ధనుస్సు ధరించిన ఇంద్రజితుడు ధనుర్జ్యను ఝంకరింపజేశాడు; అది మెరుపు గర్జనవలె ధ్వనించింది॥

Verse 26

ततस्समेतावतितीक्ष्णवेगौ महाबलौ तौ रणनिर्विशङ्कौ।कपिश्च रक्षोधिपतेस्तनूजः सुरासुरेन्द्राविव बद्धवैरौ।।।।

అప్పుడు అపారమైన తీక్ష్ణవేగం గల, మహాబలవంతులైన, యుద్ధంలో నిర్భయులైన ఆ ఇద్దరు—కపి హనుమంతుడు మరియు రాక్షసాధిపతి కుమారుడు—పరస్పర వైరం బద్ధమైన దేవాసురేంద్రులవలె ఎదురెదురుగా కలిశారు॥

Verse 27

स तस्य वीरस्य महारथस्य धनुष्मतः संयति सम्मतस्य।शरप्रवेगं व्यहनत्प्रवृद्ध श्चचार मार्गे पितुरप्रमेयः।।।।

అప్పుడు అప్రమేయ పరాక్రముడైన హనుమంతుడు తన దేహాన్ని విస్తరించి తండ్రి వాయుదేవుని మార్గంలో సంచరించి, ఆ వీరుడైన ప్రసిద్ధ మహారథి ధనుర్ధరుడు యుద్ధంలో విడిచిన బాణప్రవేగాన్ని వ్యర్థం చేశాడు।

Verse 28

ततश्शरानायततीक्ष्णशल्यान् सुपत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खान्।मुमोच वीरः परवीरहन्ता सुसन्नतान् वज्रनिपातवेगान्।।।।

ఆపై పరవీరహంతుడైన ఆ వీరుడు పదునైన శల్యములుగల, సుపక్షములతో కూడిన, స్వర్ణవిచిత్ర పుంఖములతో శోభించిన, స్వల్ప వంకరగా ఉండి వజ్రపాత వేగంతో పడే దీర్ఘ బాణాలను విడిచెను।

Verse 29

ततस्तु तत्स्यन्दननिस्स्वनं च मृदङ्गभेरीपटहस्वनं च।विकृष्यमाणस्य च कार्मुकस्य निशम्य घोषं पुनरुत्पपात।।।।

అప్పుడు రథనిస్స్వనం, మృదంగ-భేరీ-పటహ ధ్వనులు మరియు లాగబడుతున్న ధనుస్సు యొక్క ఘోషను విని హనుమంతుడు మరల ఎగిరి లేచెను।

Verse 30

शराणामन्तरेष्वाशु व्यवर्तत महाकपिः।हरिस्तस्याभिलक्ष्यस्य मोघयन्लक्ष्यसंग्रहम्।।।।

మహాకపి హనుమంతుడు బాణాల మధ్య ఖాళీలలో వేగంగా తిరుగుతూ, ఆ ధనుర్ధరుని లక్ష్యసాధనాన్ని భంగపరచి అతని లక్ష్యబాణవర్షాన్ని వ్యర్థం చేశాడు।

Verse 31

शराणामग्रतस्तस्य पुनः समभिवर्तत।प्रसार्य हस्तौ हनुमानुत्पपातानिलात्मजः।।।।

అతడు మళ్లీ ఆ బాణాల ముందరికి వచ్చెను. వాయుదేవుని కుమారుడైన హనుమంతుడు చేతులు చాచి పైకి దూకెను॥

Verse 32

तावुभौ वेगसम्पन्नौ रणकर्मविशारदौ।सर्वभूतमनोग्राहि चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्।।।।

ఆ ఇద్దరూ వేగసంపన్నులు, యుద్ధకార్యంలో నిపుణులు. సమస్త జీవుల మనస్సును ఆకర్షించే ఉత్తమ యుద్ధాన్ని నిర్వహించిరి॥

Verse 33

हनुमतो वेद न राक्षसोऽन्तरं न मारुतिस्तस्य महात्मनोऽन्तरम्।परस्परं निर्विषहौ बभूवतुः समेत्य तौ देवसमानविक्रमौ।।।।

రాక్షసునికి హనుమంతునిపై ఏ చీలిక దొరకలేదు; మారుతికీ ఆ మహాత్మ యోధునిపై ఏ అవకాశం దొరకలేదు. దేవసమాన పరాక్రములైన వారు ఎదురెదురుగా కలసి పరస్పరం అసహ్యులై నిలిచిరి॥

Verse 34

ततस्तु लक्ष्ये स विहन्यमाने शरेष्वमोघेषु च संपतत्सु।जगाम चिन्तां महतीं महात्मा समाधिसंयोगसमाहितात्मा।।।।

అప్పుడు లక్ష్యం తప్పిపోతుండగా, అచ్యుతమని భావించిన బాణాలు కూడా వ్యర్థంగా పడి పోతుండగా, ఆ మహాత్ముడు మహా చింతలో మునిగెను; సమాధియోగసంయోగంతో మనస్సు ఏకాగ్రమైంది॥

Verse 35

ततो मतिं राक्षसराजसूनु श्चकार तस्मिन् हरिवीरमुख्ये।अवध्यतां तस्य कपेस्समीक्ष्य कथं निगच्छेदिति निग्रहार्थम्।।।।

అప్పుడు రాక్షసరాజుని కుమారుడు ఆ వానరవీరశ్రేష్ఠునిపై తన మతిని నిలిపెను. ఆ కపి అవధ్యుడని గమనించి, అతనిని ఎలా నియంత్రించి పట్టుకోవాలా అని ఆలోచించెను॥

Verse 36

ततः पैतामहं वीरः सोऽस्त्रमस्त्रविदां वरः।संदधे सुमहत्तेजा: तं हरिप्रवरं प्रति।।।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల ఆ వీరుడు—అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడు—పైతామహ (బ్రహ్మాస్త్ర) మహాస్త్రాన్ని సంధించి, వానరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుని మీదకు ప్రయోగించాడు।

Verse 37

अवध्योऽयमिति ज्ञात्वा तमस्त्रेणास्त्रतत्त्ववित्।निजग्राह महाबाहुर्मारुतात्मजमिन्द्रजित्।।।।

“ఇతడు అవధ్యుడు” అని తెలిసికొని, అస్త్రతత్త్వాన్ని తెలిసిన మహాబాహువు ఇంద్రజిత్ ఆ అస్త్రంతో మారుతాత్మజుడైన హనుమంతుని బంధించి పట్టుకున్నాడు।

Verse 38

तेन बद्धस्ततोऽस्त्रेण राक्षसेन स वानरः।अभवन्निर्विचेष्टश्च पपात स महीतले ।।।।

ఆ రాక్షసుని అస్త్రంతో బంధింపబడిన ఆ వానరుడు (హనుమంతుడు) అప్పుడు కదలలేక నిశ్చేష్టుడై భూమిపై పడిపోయాడు।

Verse 39

ततोऽथ बुद्ध्वा स तदस्त्रबन्धं प्रभोः प्रभावाद्विगतात्मवेगः।पितामहानुग्रहमात्मनश्च विचिन्तयामास हरिप्रवीरः।।।।

అప్పుడు వానరప్రవీరుడైన హనుమంతుడు, ప్రభువు ప్రభావంతో ఈ అస్త్రబంధం తన సహజ వేగాన్ని ఆపిందని గ్రహించి, బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహమును మరియు తనకు లభించిన వరాన్ని తలచుకొని విచారించాడు।

Verse 40

तत स्स्वायम्बुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रमभिमन्त्रितम्।हनुमांश्चिन्तयामास वरदानं पितामहात्।।।।

అప్పుడు హనుమంతుడు—ఈ బ్రహ్మాస్త్రం స్వయంభూ బ్రహ్మదేవుని మంత్రాలతో అభిమంత్రితమైందని ఆలోచించి, పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుని నుండి పొందిన వరాన్ని స్మరించాడు॥

Verse 41

न मेऽस्त्रबन्धस्य च शक्तिरस्ति विमोक्षणे लोकगुरोः प्रभावात्।इत्येव मत्वा विहितोऽस्त्रबन्धो मयात्मयोनेरनुवर्तितव्यः।।।।

‘లోకగురువైన బ్రహ్మదేవుని ప్రభావం వల్ల ఈ అస్త్రబంధాన్ని విడిపించే శక్తి నాకు లేదు’ అని భావించి, ‘ఆత్మయోని బ్రహ్మదేవుడు విధించిన ఈ అస్త్రబంధాన్ని నేను అనుసరించాలి’ అని నిర్ణయించాడు॥

Verse 42

स वीर्यमस्त्रस्य कपिर्विचार्य पितामहानुग्रहमात्मनश्च।विमोक्षशक्तिं परिचिन्तयित्वा पितामहाज्ञामनुवर्तते स्म।।।।

ఆ కపి అస్త్రబలాన్ని పరిశీలించి, పితామహ బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహాన్ని మరియు తన విమోచనశక్తిని కూడా తూకమేసి, చివరకు పితామహుని ఆజ్ఞనే అనుసరించాడు॥

Verse 43

अस्त्रेणापि हि बद्धस्य भयं मम न जायते।पितामहमहेन्द्राभ्यां रक्षितस्यानिलेन च।।।।

‘అస్త్రంతో బంధింపబడినప్పటికీ నాకు భయం కలగదు; ఎందుకంటే పితామహ బ్రహ్మదేవుడు, మహేంద్రుడు ఇంద్రుడు, అలాగే వాయుదేవుడు నన్ను రక్షిస్తున్నారు.’॥

Verse 44

ग्रहणे चापि रक्षोभिर्महन्मे गुणदर्शनम्।राक्षसेन्द्रेण संवादस्तस्माद्गृह्णन्तु मां परे।।।।

‘రాక్షసులు నన్ను పట్టుకున్నా అది నాకు గొప్ప ప్రయోజనం—వారు నా గుణాలను ప్రత్యక్షంగా చూడగలరు; అలాగే రాక్షసేంద్రునితో సంభాషించే అవకాశం కలుగుతుంది. కాబట్టి శత్రువులు నన్ను పట్టుకోనివ్వండి.’॥

Verse 45

स निश्चितार्थः परवीरहन्ता समीक्ष्यकारी विनिवृत्तचेष्टः।परैः प्रसह्याभिगतैर्निगृह्य ननाद तैस्त्रै: परिभर्त्स्यमानः।।।।

అతడు దృఢనిశ్చయుడు, శత్రువీరహంత, విచారించి కార్యం చేయువాడు; తన చలనాలను ఆపుకొని స్థిరంగా నిలిచెను. శత్రువులు బలవంతంగా సమీపించి అతనిని పట్టుకొని ఆయుధాలతో బెదిరించి దూషించగా, అతడు సింహనాదంలా గర్జించెను।

Verse 46

ततस्तं राक्षसा दृष्ट्वा निर्विचेष्टमरिंदमम्।बबन्धुश्शणवल्कैश्च द्रुमचीरैश्च संहतैः।।।।

అప్పుడు రాక్షసులు అతనిని—నిశ్చలుడైన శత్రుదమనకర్తను—చూచి, శణతంతువుల తాళ్లతోను బలమైన వృక్షచీరపు పట్టీలతోను గట్టిగా బంధించిరి।

Verse 47

स रोचयामास परैश्च बन्धनं प्रसह्य वीरैरभिनिग्रहं च।कौतूहलान्मां यदि राक्षसेन्द्रो द्रष्टुं व्यवस्येदिति निश्चितार्थः।।।।

హనుమంతుడు శత్రువీరులు బలవంతంగా పట్టుకొని బంధించుటను స్వయంగా అంగీకరించెను; “రాక్షసేంద్రుడు కౌతూహలంతో నన్ను చూడదలచితే, అట్లే కావుగాక” అని దృఢంగా నిర్ణయించెను।

Verse 48

स बद्धस्तेन वल्केन विमुक्तोऽस्त्रेण वीर्यवान्।अस्त्रबन्धः स चान्यं हि न बन्धमनुवर्तते।।।।

ఆ వీర్యవంతుడు వల్కలబంధనంతో కట్టబడ్డవాడైనప్పటికీ, అస్త్రబంధం నుండి నిజంగా విముక్తుడయ్యెను; ఎందుకంటే దివ్యాస్త్రబంధం మరొక సాధారణ బంధనాన్ని అనుసరించి నిలువదు।

Verse 49

अथेन्द्रजित्तु द्रुमचीरबद्धं विचार्य वीरः कपिसत्तमं तम्।विमुक्तमस्त्रेण जगाम चिन्तां नान्येन बद्धो ह्यनुवर्ततेऽस्त्रम्।।।।

అప్పుడు వీరుడైన ఇంద్రజిత్ ఆ కపిశ్రేష్ఠుని—ద్రుమచీరాలతో బంధింపబడి, అయినా అస్త్రబంధం నుండి విముక్తుడైనవాడని—విచారించి చింతనలో పడ్డాడు: “ఇతర బంధనం పడితే అస్త్రబంధం అనుసరించి నిలువదు.”

Verse 50

अहो महत्कर्म कृतं निरर्थकम्कं न राक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा।पुनश्च मन्त्रे विहतेऽस्त्रमन्यत्प्रवर्तते संशयिता स्स्मसर्वे।।।।

అయ్యో! ఈ మహాకార్యం వ్యర్థమైంది; రాక్షసులు మంత్రగతిని విచారించలేదు. మంత్రబలం అడ్డుపడితే, మరే అస్త్రమూ మళ్లీ సరిగా ప్రభవించదు; మనమందరం సందేహమూ ప్రమాదమూ లో పడ్డాము॥

Verse 51

अस्त्रेण हनुमान्मुक्तो नात्मानमवबुध्यत।कृष्यमाणस्तु रक्षोभि स्तौश्च बन्धैर्निपीडितः।।।।

అస్త్రబంధనము నుండి విముక్తుడైన హనుమంతుడు అది గ్రహించలేదు. రాక్షసులు లాగుతూ తీసుకెళ్తుండగా, ఆ బంధనాల వేదనను భరిస్తూ అతడు మౌనంగా నిలిచాడు॥

Verse 52

हन्यमानस्ततः क्रूरै राक्षसैः काष्ठमुष्टिभिः।समीपं राक्षसेन्द्रस्य प्राकृष्यत स वानरः।।।।

అప్పుడు క్రూర రాక్షసులు కర్రలతోను ముష్టులతోను కొడుతూ, ఆ వానరుణ్ని లాగుతూ రాక్షసేంద్రుని సమీపానికి తీసుకువచ్చారు॥

Verse 53

अथेन्द्रजित्तं प्रसमीक्ष्य मुक्तमस्त्रेण बद्धं द्रुमचीरसूत्रैः।न्यदर्शयत्तत्र महाबलं तं हरिप्रवीरं सगणाय राज्ञे।।।।

అప్పుడు ఇంద్రజిత్ ఆ మహాబలశాలి హరివీరుణ్ని చూశాడు—అస్త్రబంధనము నుండి విముక్తుడైనా, వృక్షచర్మపు తాళ్లతో బంధింపబడినవాడిని—తన అనుచరులతో కలిసి సభలో రాజుకు చూపించాడు॥

Verse 54

तं मत्तमिव मातङ्गं बद्धं कपिवरोत्तमम्।राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन्।।।।

రాక్షసులు బంధింపబడినప్పటికీ మత్తగజంలా అప్రతిహత పరాక్రమముగల ఆ కపిశ్రేష్ఠుని రాక్షసాధిపతి రావణుని సమక్షమునకు తీసికొని వచ్చి సమర్పించారు।

Verse 55

कोऽयं कस्य कुतोवात्र किं कार्यं को व्यपाश्रयः।इति राक्षसवीराणां तत्र सञ्जज्ञिरे कथाः।।।।

“ఇతడు ఎవడు? ఎవరివాడు? ఇక్కడికి ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు? ఇతని కార్యం ఏమిటి, ఎవరి ఆశ్రయముతో ఉన్నాడు?”—అని అక్కడ రాక్షసవీరుల మధ్య మాటలు పుట్టుకొచ్చాయి।

Verse 56

हन्यतां दह्यतां वापि भक्ष्यतामिति चापरे।राक्षसास्तत्र सङ्क्रुद्धा: परस्परमथाब्रुवन्।।।।

అప్పుడు ఇతర రాక్షసులు కోపంతో పరస్పరం ఇలా అన్నారు—“ఇతనిని చంపండి, లేదా కాల్చండి, లేక భక్షించండి।”

Verse 57

अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा स तत्र रक्षोधिपपादमूले।ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान् गृहं महारत्नविभूषितं च।।।।

మార్గమును సహసా దాటి ఆ మహాత్ముడు రాక్షసాధిపతి పాదమూల సమీపమునకు చేరెను. అక్కడ రాజుని వృద్ధ పరిచారకులను మరియు మహారత్నాలతో విభూషితమైన రాజభవనమును చూచెను।

Verse 58

स ददर्श महातेजा रावणः कपिसत्तमम्।रक्षोभिर्विकृताकारैः कृष्यमाणमितस्ततः।।।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల రావణుడు కపిశ్రేష్ఠుని చూచెను—వికృతాకార రాక్షసులు అతనిని ఇటు అటు లాగుచుండిరి।

Verse 59

राक्षसाधिपतिं चापि ददर्श कपिसत्तमः।तेजोबलसमायुक्तं तपन्तमिव भास्करम्।।।।

కపిశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు రాక్షసాధిపతినీ చూచెను—తేజస్సు, బలములతో సమన్వితుడై, సూర్యునివలె దహించుచు ప్రకాశించుచున్నవాడిని।

Verse 60

सरोषसम्वर्तितताम्रदृष्टिर्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य।अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान् समादिशत्तं प्रति मन्त्रिमुख्यान्।।।।

కోపంతో తిరుగుచున్న తామ్రవర్ణ దృష్టిగల దశాననుడు ఆ కపిని స్థిరంగా చూచెను. అనంతరం కులశీలములలో వృద్ధులైన ప్రధాన మంత్రులను అతనిని గురించి ప్రశ్నించమని ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 61

यथाक्रमं तैस्स कपिर्विपृष्टः कार्यार्थमर्धस्य च मूलमादौ।निवेदयामास हरीश्वरस्य दूतः सकाशादहमागतोऽस्मि।।।।

వారు క్రమంగా ప్రశ్నించగా—మొదట తన మూలమును, తరువాత కార్యోద్దేశమును—ఆ కపి నివేదించెను: “నేను హరీశ్వరుని సన్నిధి నుండి దూతగా వచ్చితిని।”