Sarga 47

Verse 1

सेनापतीन्पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान्सवाहनान्।समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः।।5.47.1।।

హనుమాన్ అనుచరులతోను వాహనాలతోను కూడిన ఐదుగురు సేనాపతులను సంహరించినదాన్ని చూసి, యుద్ధానికి ఉత్సుకుడై ముందర నిలిచిన కుమారుడు అక్షునిపై రాజు దృష్టిని నిలిపాడు।

Verse 2

स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः।समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः।।5.47.2।।

రావణుని దృష్టి ప్రేరణచేత ప్రతాపవంతుడైన, స్వర్ణచిత్రిత ధనుస్సును ధరించిన అక్షుడు సభ నుండి లేచి దూకెను—శ్రేష్ఠ ద్విజ బ్రాహ్మణులు హవిస్సు అర్పించగా యజ్ఞాగ్ని జ్వలించునట్లు.

Verse 3

ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसन्ततम्।रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः।।5.47.3।।

అప్పుడు రాక్షసవృషభుడైన ఆ వీర్యవంతుడు, ఉదయించే బాలసూర్యుని వలె ప్రకాశించే, తప్త జాంబూనద స్వర్ణజాలాలతో అలంకృతమైన మహారథాన్ని అధిరోహించి, ఆ మహావానరుని వైపు దూసుకెళ్లాడు।

Verse 4

ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्।पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम्।।5.47.4।।

అప్పుడు తపస్సు యొక్క సంగ్రహసంచయంతో సంపాదితమైన ఆ రథము ప్రత్యక్షమైంది—తప్త జాంబూనద స్వర్ణజాలంతో శోభితమై, పతాకలతో యుక్తమై, రత్నాలతో అలంకృతమైన ధ్వజమును ధరించి, మనోవేగసమానమైన ఎనిమిది శ్రేష్ఠాశ్వములతో సుయోజితమై నిలిచింది।

Verse 5

सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम्।सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम्।।5.47.5।।

ఆ రథము దేవాసురులకైనా అజేయము, అసంగంగా సంచరించునది, రవిప్రభతో ప్రకాశించునది, వ్యోమంలో విహరించగలది, మరియు సంపూర్ణంగా సమాహితమై—తూణీరములతో, ఎనిమిది ఖడ్గములతో బద్ధమై, యథాక్రమంగా అమర్చిన శక్తి మరియు తోమరములతో సుసజ్జితమై ఉంది।

Verse 6

विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा।दिवाकराभं रथमास्थितस्ततस्स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः।।5.47.6।।

అనంతరం అమరతుల్య విక్రముడైన అతడు, స్వర్ణమాలలతో శోభించి, చంద్రసూర్యుల సంయుక్త కాంతితో ప్రకాశించి, సమస్త సామగ్రితో పరిపూర్ణమైన, దివాకరసమ ప్రకాశమయమైన ఆ రథమును అధిరోహించి బయలుదేరెను।

Verse 7

स पूरयन्खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः।बलैस्समेतैस्सहि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत्कपिम्।।5.47.7।।

అశ్వ-గజ-మహారథ ధ్వనులతో ఆకాశమును, పర్వతసహిత భూమిని నింపుతూ, అతడు బలములతో కూడి ముందుకు సాగి, ద్వారతోరణమున నిలిచిన ఆ సమర్థ కపిని సమీపించాడు।

Verse 8

स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये।अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रम स्समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा।।5.47.8।।

ఆ కపిని సమీపించిన సింహనేత్రుడైన అక్షుడు, ప్రాణుల క్షయసమయంలో యుగాంతకాలాగ్నివలె నిలిచిన అతనిని చూచెను; ఆశ్చర్యంతో కలిగిన సంభ్రమముతో, గౌరవభావమయ దృష్టితో అతనిని పరిశీలించెను।

Verse 9

स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः।विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते।।5.47.9।।

అప్పుడు మహాబలుడైన రాజకుమారుడు, మహాత్మ కపి హనుమంతుని వేగమును శత్రువులపై అతని పరాక్రమమును, అలాగే తన బలమును కూడా సమ్యగ్విచారించి, హిమక్షయానంతరం సూర్యుడు ప్రకాశంలో పెరిగినట్లు ధైర్యవిశ్వాసాలలో అభివృద్ధి చెందెను।

Verse 10

स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थिरस्सम्यति दुर्निवारणम्।समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभि श्शितैः।।5.47.10।।

యుద్ధంలో హనుమంతుని స్థిరమైన, అడ్డుకోలేని పరాక్రమాన్ని చూసి అక్షుడు కోపోద్రిక్తుడయ్యాడు. సమాహితచిత్తుడై రణంలో హనుమంతుని సవాలు చేసి మూడు పదునైన బాణాలను సంధించాడు।

Verse 11

ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम्।अवैक्षताक्षस्समुदीर्णमानसस्सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः।।5.47.11।।

అప్పుడు అక్షుడు ఆ వానరుణ్ని చూచెను—గర్వితుడు, శ్రమకు లోబడని వాడు, శత్రు-పరాజయమున దృఢనిశ్చయుడు. ధనుస్సు పట్టి, బాణములు చేతబట్టి, ఉద్ధృతమనస్సుతో అతనిని కొలిచెను।

Verse 12

स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम्।तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः।।5.47.12।।

సువర్ణహారము, అంగదములు, మనోహర కుండలములు ధరించిన శీఘ్రపరాక్రమి అక్షుడు వానరుని ఎదుర్కొనుటకు దూసుకొచ్చెను। వారి సమాగమయుద్ధము అపూర్వమై, దేవాసురులకైనా సంభ్రమము కలిగించెను।

Verse 13

ररास भूमिर्न तताप भानुमा न्वनौ न वायुः प्रचाचल चाचलः।कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे।।5.47.13।।

వానరుడు మరియు రాజకుమారుని యుద్ధమును చూచి భూమి గర్జించినట్లు అనిపించెను; సూర్యుని తాపము తగ్గినట్లు, అడవిలో గాలి ఆగినట్లు, పర్వతములు కదిలినట్లు అయ్యెను। ఆకాశము నినదించెను, సముద్రము కూడ కలవరపడెను।

Verse 14

ततस्स वीरस्सुमुखान् पतत्रिणस्सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान्।समाधिसम्योगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत्।।5.47.14।।

అప్పుడు ఆ వీరుడు అక్షుడు—ఏకాగ్ర లక్ష్యంతో శస్త్రము విడిచే నైపుణ్యవంతుడు—సువర్ణపుంఖములు గల, విషలిప్త సర్పములవంటి మూడు బాణములను వానరుని శిరస్సుపై పడవేసెను।

Verse 15

स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः।नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः।।5.47.15।।

ఆ బాణములు ఒకేసారి శిరస్సున పడగా రక్తము కారెను, నేత్రములు ఎర్రబడెను. అయినను బాణకాంతి కిరణములవలె మెరసి, అతడు నవోదిత సూర్యునివలె, కాంతిమాలికతో విరాజిల్లెను।

Verse 16

ततस्स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे।उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः।।5.47.16।।

అప్పుడు పింగలనేత్రాధిపతి (సుగ్రీవుడు) యొక్క శ్రేష్ఠమంత్రి హనుమంతుడు యుద్ధంలో ఆ రాజపుత్రుని చూచెను—విచిత్రమైన, దివ్యమైన ఆయుధాలతో కూడిన అద్భుత ధనుస్సును ధరించినవాడిని. అతనిని చూచి హనుమంతుడు హర్షించి, యుద్ధాభిముఖుడై సిద్ధమయ్యెను.

Verse 17

स मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः।कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा।।5.47.17।।

క్రోధం విస్తరించి, బలవీర్యాలతో సమన్వితుడైన హనుమంతుడు మంద్రపర్వత శిఖరంపై నిలిచిన సూర్యునివలె ప్రకాశించాడు. అప్పుడు తన నేత్రాగ్ని కిరణాలతో సేనతోను వాహనాలతోను కూడిన కుమార అక్షుణ్ని దహించినట్లుగా కనిపించాడు.

Verse 18

ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः।शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे।।5.47.18।।

అప్పుడు తూణీరం మరియు విచిత్ర ధనుస్సుతో సన్నద్ధుడైన ఆ రాక్షస-మేఘము యుద్ధంలో శరవర్షం కురిపించెను. పర్వతసమాన హరీశ్వరుడు (హనుమంతుడు) మీద త్వరగా బాణవృష్టిని కురిపించాడు—ఎత్తైన పర్వతంపై మేఘం వర్షించునట్లు.

Verse 19

ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम्।कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमम्।।5.47.19।।

అప్పుడు కపి హనుమంతుడు యుద్ధంలో భయంకర పరాక్రముడై, తేజస్సు-బలం-వీర్యాలతో సమృద్ధుడైన కుమార అక్షుణ్ని చూచి హర్షంతో గర్జించాడు—అతని పరాక్రమం ఘనమేఘంలా ప్రబలమైనది.

Verse 20

स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः।समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः।।5.47.20।।

బాల్యావేశంతో యుద్ధంలో తన వీర్యగర్వంతో మదించిన, కోపం పెరిగి రక్తవర్ణ నేత్రాలైన అక్షుడు రణంలో అప్రమేయ కపి హనుమంతునిపై దూకాడు—గడ్డితో కప్పబడిన మహాగర్తం వైపు ఏనుగు పరుగెత్తినట్లుగా।

Verse 21

स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः।समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः।।5.47.21।।

అక్షుని బాణాలు బలంగా తాకగానే హనుమంతుడు మేఘగర్జనవంటి నాదం చేశాడు; వెంటనే ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. భుజాలు, తొడలను ఘోరంగా విసిరే ఆ కదలికలతో అతడు భయంకర దర్శనంగా కనిపించాడు।

Verse 22

समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः।।5.47.22।।

హనుమంతుడు పైకి ఎగిరగానే, బలవంతుడూ ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసప్రవరుడు—రథయోధుల్లో శ్రేష్ఠుడు—అతని వెంట పరిగెత్తి బాణవర్షం కురిపించాడు; మేఘం పర్వతంపై శిలావృష్టి కురిపించినట్లుగా।

Verse 23

स तान्शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते।शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन्मनोजवस्संयति चण्डविक्रमः।।5.47.23।।

వాయుసంచారమయ్యే ఆకాశమార్గంలో ఆ వీర హనుమంతుడు అతని బాణాలను వ్యర్థం చేస్తూ సాగాడు; బాణాల మధ్య ఖాళీలలో మారుతంలా జారిపోతూ, మనోవేగంతో దూసుకెళ్లే వాడై, సంగ్రామంలో ఘోరవిక్రముడయ్యాడు।

Verse 24

तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैश्शरोत्तमैः।अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः।।5.47.24।।

బాణాసనాన్ని ఎత్తి యుద్ధోన్ముఖుడై, ఉత్తమ బాణాలతో ఆకాశాన్ని నింపుతున్న అక్షుణ్ని చూసి, మారుతాత్మజ హనుమంతుడు గౌరవభరిత దృష్టితో అతనిని పరిశీలించాడు; అనంతరం ఇక ఏమి చేయాలనే ఆలోచన అతనిలో కలిగింది।

Verse 25

ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन्।महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम्।।5.47.25।।

అప్పుడు మహాత్ముడైన కుమారవీరుని బాణాలతో భుజమధ్యభాగం ఛేదింపబడిన కపి హనుమంతుడు ఘోరంగా నినదించాడు. కార్యవిశేష తత్త్వాన్ని తెలిసిన ఆ మహాబాహువు యుద్ధంలో తదుపరి పరాక్రమాన్ని ఆలోచించసాగాడు।

Verse 26

अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः।न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते।।5.47.26।।

ఇతడు బాలుడైనా అబాలునివలె కార్యం చేస్తున్నాడు; ఉదయసూర్యుని వంటి కాంతితో మహాబలుడై మహత్తర కార్యాలు సాధిస్తున్నాడు. సమస్త యుద్ధకర్మలలో శోభించే ఇతనిని సంహరించాలనే నా మనస్సు ఇక్కడ కలగడం లేదు।

Verse 27

अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे।असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः।।5.47.27।।

ఇతడు మహాత్ముడు, వీర్యంలో మహానుడు; యుద్ధంలో సమాహితచిత్తుడై అత్యంత సహనశీలుడు. కార్యగుణాల ఉత్కర్షం వల్ల నిశ్చయంగా ఇతడు నాగులు, యక్షులు, మునులచే కూడా పూజింపబడుతున్నాడు।

Verse 28

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः।पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः।।5.47.28।।

పరాక్రమోత్సాహాలతో మనస్సు విస్తరించినవాడు, నా ఎదుట ముఖాముఖిగా నిలిచి నన్ను పరిశీలిస్తున్నాడు. ఈ శీఘ్రగామి యోధుని పరాక్రమం దేవాసురుల మనస్సులనూ కంపింపజేయగలదు।

Verse 29

न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते।प्रमापणं त्वेव ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः।।5.47.29।।

ఇతనిని ఉపేక్షిస్తే నిశ్చయంగా ఇతడు నన్ను జయిస్తాడు; యుద్ధంలో ఇతని పరాక్రమం మరింత పెరుగుతుంది. అందుచేత నేడు ఇతనిని సంహరించడమే నాకు సముచితంగా తోస్తుంది; పెరుగుతున్న అగ్నిని నిర్లక్ష్యం చేయలేం।

Verse 30

इति प्रवेगं तु परस्य चिन्तयन्स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्।चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे महाकपिः।।5.47.30।।

ఇలా శత్రువు వేగాన్ని ఆలోచించి, తన కార్యయోజనాన్ని సరిచేసుకొని, మహాబలుడైన వీర్యవంత మహాకపి అప్పుడు తన వేగాన్ని పెంచి, అతని వధను సంకల్పించాడు।

Verse 31

स तस्य तानष्टहयान्महाजवान् समाहितान्भारसहान्विवर्तने।जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः।।5.47.31।।

గాలితో తాకబడే ఆకాశమార్గంలో, పવનపుత్రుడైన వీర కపి తన అరచేతి ప్రహారాలతో అతని ఎనిమిది గుర్రాలను కూల్చివేశాడు—అవి మహావేగవంతమైనవి, స్థిరమైనవి, మలుపుల్లోనూ భారాన్ని భరించగలవు।

Verse 32

ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः।प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात्।।5.47.32।।

అప్పుడు హనుమంతుని అరచేతి ప్రహారంతో దెబ్బతిన్న ఆ మహారథం—పింగనేత్రాధిపతి (సుగ్రీవుడు) యొక్క మంత్రిచే జయించబడినది—ఆసనం విరిగి, కూబరం సడలిపోయి, గుర్రాలు హతమై, ఆకాశం నుండి భూమిపై పడిపోయింది।

Verse 33

स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन्। तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम्।।5.47.33।।

ఆ మహారథుడు ఆ రథాన్ని విడిచి, ధనుస్సుతో కూడి ఖడ్గధారిగా ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు—ఉగ్ర తపోబలమున్న ఋషి తపస్సు ప్రభావంతో, మరుతుల నివాసంలాంటి దేహాన్ని విడిచి, పైకి లేచినట్లుగా।

Verse 34

ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते।समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह स पादयोर्दृढम्।।5.47.34।।

అప్పుడు మారుతసమాన పరాక్రమముగల కపి, గరుడుడు–వాయువు–సిద్ధులు సంచరించే ఆకాశమందు విహరించుచున్న వానిని చేరి, క్రమముగా అతని రెండు పాదములను దృఢముగా పట్టుకున్నాడు।

Verse 35

स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः।मुमोच वेगात्पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः।।5.47.35।।

అప్పుడు పితృసమాన పరాక్రమముగల ఆ వానరోత్తముడు, గరుడుడు మహాసర్పమును పట్టుకున్నట్లు అతనిని పట్టుకొని సహస్రసార్లు తిప్పి కొట్టి, యుద్ధమధ్యమందు మహావేగముతో భూమితలమున విడిచిపెట్టెను।

Verse 36

स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः।सम्भग्नसन्धि: प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः।।5.47.36।।

వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు కొట్టగా ఆ రాక్షసుడు భూమిపై పడిపోయెను—భుజాలు, తొడలు, నడుము, మెడ విరిగిపోయి; రక్తము కారుచుండి; ఎముకలు నలిగిపోయి, కన్నులు బయటకు పొంగి; సంధులు చెదిరి, నరబంధములు చెల్లాచెదురయ్యెను।

Verse 37

महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम्।महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतै स्समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः।।5.47.37।।सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः।

మహాకపి అతనిని భూమితలమున నలిపివేసి రాక్షసాధిపతికి మహాభయమును కలిగించెను। కుమారుడు హతుడైనప్పుడు, లోకలోకాంతరములలో సంచరించే మహావ్రతముగల మహర్షులు, భూతగణములు, యక్షులు, పన్నగములు, అలాగే ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు—అత్యంత విస్మయముతో—సమేతమై ఆ కపిని తిలకించిరి।

Verse 38

निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम्।तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये।।5.47.38।।

వజ్రధారియైన ఇంద్రుని కుమారునివలె ప్రకాశముగలవాడును, రక్తవర్ణ నేత్రములుగలవాడునైన కుమారుడు అక్షుని సంహరించి, ఆ వీరుడు మళ్లీ అదే తోరణద్వారమునకు వెళ్లెను—ప్రజాక్షయకాలమున దృఢనిశ్చయముతో నిలిచిన కాలుడివలె।