Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 42, Shloka 14

द्विचत्वारिंशः सर्गः (Sarga 42): Omens in Laṅkā, Report to Rāvaṇa, and the Kinkara Assault

Devanagari script

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना।अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति।।5.42.14।।

Transliteration

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇa-locanā | asmābhir bahudhā pṛṣṭā nivedayitum icchati ||5.42.14||

Translation

హరిణలోచనా జానకీ సీతను మేము ఎన్నిసార్లు అడిగినా, ఆ వానరుడు ఎవరో వెల్లడించడానికి ఆమె ఇష్టపడడం లేదు।

Word by Word

• न: not
• न: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction: and)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object of निवेदयितुम्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• जानकी: Janaki
• जानकी: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: जानकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरिम्: the monkey
• हरिम्: कर्म (Object; same referent as तम्)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हरिणलोचना: deer-eyed
• हरिणलोचना: विशेषण (Qualifier of Sītā)
• Type: Adjective
• Root: हरिणलोचना = हरिण + लोचना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (हरिणस्य इव लोचने यस्याः)

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: करण (Instrument/Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन; सर्वनाम

• बहुधा: repeatedly
• बहुधा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: many times/in many ways)

• पृष्टा: asked/questioned
• पृष्टा: कर्तृ-विशेषण (Predicate adjective of Sītā)
• Type: Adjective
• Root: पृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्रच्छ्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)

• निवेदयितुम्: to tell
• निवेदयितुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: नि + विद् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): to disclose/report

• इच्छति: wants/is willing
• इच्छति: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

"He may be an envoy of Indra or Kubera or of Rama sent with an intent to trace Sita.

Characters & Entities

• Sītā (Jānakī)
• Rāvaṇa
• hari (vānarā/Hanumān)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes guarding truth appropriately: Sītā’s restraint is ethical discretion—refusing to aid an unjust power with actionable information.

What is the narrative situation?

The rākṣasī-s report that Sītā will not reveal the monkey’s identity despite interrogation.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfastness and prudence—she protects the mission by silence.