Sarga 38

Verse 1

ततस्स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।सीतामुवाच तच्छृत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।।5.38.1।।

అప్పుడు వానరులలో వ్యాఘ్రమైన, వాక్యనిపుణుడైన హనుమంతుడు ఆమె మాటలు విని సంతోషించి సీతతో పలికెను।

Verse 2

युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च।।5.38.2।।

శుభదర్శనమైన దేవీ! నీవు పలికిన మాట యుక్తమైనది; అది స్త్రీ స్వభావానికి అనుగుణమై, సాధ్వీ స్త్రీల వినయ-లజ్జకు తగినదిగా ఉంది।

Verse 3

स्त्रीत्वं न तु समर्थं हि सागरं व्यतिवर्तितुम्।मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम्।।5.38.3।।

అప్పుడు ఆ కాకిపై మహాబాహు—వివేకులలో శ్రేష్ఠుడు—కోపంతో సంకుచితమైన దృష్టిగల శ్రీరాముడు కఠినమైన సంకల్పాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు।

Verse 4

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।5.38.4।।एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः।का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।5.38.5।।

మరియు నీవు వినయంతో చెప్పే రెండవ కారణము— “రాముని తప్ప మరెవరి స్పర్శను నేను అంగీకరించను,” హే జానకీ— అది ఆ మహాత్ముని భార్య అయిన నీకే తగినది. హే దేవీ, నిన్ను తప్ప ఇలాంటి మాటలు ఇంకెవరు పలుకగలరు?

Verse 5

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।5.38.4।।एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः।का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।5.38.5।।

మరియు నీవు వినయంతో చెప్పే రెండవ కారణము— “రాముని తప్ప మరెవరి స్పర్శను నేను అంగీకరించను,” హే జానకీ— అది ఆ మహాత్ముని భార్య అయిన నీకే తగినది. హే దేవీ, నిన్ను తప్ప ఇలాంటి మాటలు ఇంకెవరు పలుకగలరు?

Verse 6

श्रोष्यते चैव काकुत्स्थ: सर्वं निरवशेषतः।चेष्टितं यत्त्वया देवि भाषितं मम चाग्रतः।।5.38.6।।

దేవి, కాకుత్స్థ రాముడు నావలన ఏదీ మిగల్చకుండా అన్నిటినీ వింటాడు—నీవు చేసిన కార్యాలన్నీ, నా సమక్షంలో పలికిన మాటలన్నీ।

Verse 7

कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत्समुदीरितम्।।5.38.7।।

ఓ దేవీ, అనేక కారణాల వల్లను, రామునకు ప్రియమైన కార్యం చేయాలనే కోరికతోను, స్నేహంతో నిండిన మనస్సుతో నేను ఈ మాటలు పలికాను.

Verse 8

लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः।सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत्समुदीरितम्।।5.38.8।।

లంకలో ప్రవేశించడం దుర్లభం, మహాసముద్రాన్ని దాటడం కూడా దుర్భరం; అయినా నా సామర్థ్యబలంతోనే నేను ఈ ప్రతిపాదన చెప్పాను.

Verse 9

इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुबन्धुना।गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथैतदुदाहृतम्।।5.38.9।।

నేను నిన్నే నేడు రఘువంశ బంధువు శ్రీరాముని వద్దకు తీసుకువెళ్లాలని కోరుతున్నాను. నా ప్రభువుపై గాఢమైన స్నేహభక్తుల వల్లనే ఈ మాట చెప్పాను—ఇతర ఉద్దేశం లేదు.

Verse 10

यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्थमनिन्दिते।अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद्राघवो हि यत्।।5.38.10।।

హే అనిందితే! నాతో కలిసి వెళ్లుటకు నీవు సాహసించకపోతే, ఒక అభిజ్ఞానాన్ని ఇవ్వు; దానివలన రాఘవుడు నిశ్చయంగా తెలుసుకొనును।

Verse 11

एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्।।5.38.11।।इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।

హనుమంతుడు ఇలా పలికినప్పుడు దేవకన్యాసమానమైన సీత కన్నీళ్లతో తడిసిన అక్షరాలతో మృదువుగా పలికెను—“నా ప్రియునికి చెప్పు: ఇదే శ్రేష్ఠమైన అభిజ్ఞానం.”

Verse 12

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

పూర్వకాలంలో చిత్రకూట పర్వతపు ఈశాన్య పాదదేశంలో, మందాకినీ నదికి సమీపమైన సిద్ధాశ్రమ ప్రాంతంలో—తపస్వుల ఆశ్రమాలు ఉన్న, మూలఫలజల సమృద్ధిగల ఆ దేశంలో—నానావిధ పుష్పసుగంధాలతో నిండిన ఉపవనవనఖండాలలో మనిద్దరం విహరించేవాళ్లం. జలంలో క్రీడించి తడిసిన నీవు నా అంకంలో కూర్చుండేవి.

Verse 13

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

చాలా పూర్వం మేము మందాకినీకి దూరం కాని సిద్ధాశ్రమమనే ప్రాంతంలో నివసించేవాళ్లం; ఆ దేశం తపస్వుల ఆశ్రమాలతో నిండినది, మూలాలు, ఫలాలు, జలంతో సమృద్ధిగలది.

Verse 14

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

ఆ నానావిధ పుష్పసుగంధాలతో నిండిన ఉపవనవనఖండాలలో విహరించి, జలంలో క్రీడించి తడిసిన తరువాత నీవు నా అంకంలో కూర్చున్నావు.

Verse 15

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम्।।5.38.15।।

అప్పుడు మాంసలోభంతో ఒక కాకి నన్ను ముక్కుతో పొడవసాగింది. నేను మట్టిగడ్డను ఎత్తుకొని ఆ కాకిని తరిమివేయుటకు ప్రయత్నించాను.

Verse 16

दारयन्स च मां काकस्तत्त्रैव परिलीयते।न चाप्युपारमन्मांसाद्भक्षार्थि बलिभोजनः।।5.38.16।।

ఆ కాకి నన్ను చీల్చుతూ అక్కడే అంటిపెట్టుకొని ఉండిపోయింది. బలిభోజి, ఆహారలోభి—మాంసం కోసం వెదకడం ఆపలేదు.

Verse 17

उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणि।स्रस्यमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्।।5.38.17।।

ఆ పక్షి కారణంగా నేను కోపంతో నడుము తాడును పైకి లాగుతుండగా, వస్త్రం జారుతుండగా—అప్పుడే నీవు నన్ను చూశావు.

Verse 18

त्वयाऽपहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।भक्षगृध्नेन काकेन दारिता त्वामुपागता।।5.38.18।।

నీవు అప్పుడు నన్ను పరిహసించావు; నేను కోపంతో పాటు సిగ్గుపడ్డాను. ఆహారలోభి కాకి చేత చీల్చబడిన నేను శరణార్థం నీ వద్దకు వచ్చాను.

Verse 19

आसीनस्य च ते श्रान्ता पुनरुत्सङ्गमाविशम्।क्रुध्यन्ती च प्रहृष्टेन त्वयाऽहं परिसान्त्विता।।5.38.19।।

నీవు శ్రమించి కూర్చున్నావు; నేను మళ్లీ నీ ఒడిలో చేరాను. నేను ఇంకా కోపంగానే ఉన్నా, హర్షభరితుడవై నీవు నన్ను పూర్తిగా ఓదార్చావు.

Verse 20

बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।लक्षिताऽहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता।।5.38.20।।

హే నాథా! వాయసం నన్ను వేధించి నా ముఖం కన్నీళ్లతో నిండినప్పుడు, నేను మెల్లగా కళ్లను తుడుచుకుంటూ ఉండగా నీవు నన్ను గమనించావు।

Verse 21

परिश्रमात्प्रसुप्ता च राघवाङ्केऽप्यहं चिरम्।पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः।।5.38.21।।

శుభదర్శనమైన దేవీ! నీవు పలికిన మాట యుక్తమైనది; అది స్త్రీ స్వభావానికి అనుగుణమై, సాధ్వీ స్త్రీల వినయ-లజ్జకు తగినదిగా ఉంది।

Verse 22

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्।ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।5.38.22।।वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे।पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।5.38.23।।

అప్పుడు ఆ వాయసం అక్కడికి మళ్లీ వచ్చింది. నేను నిద్రలేచి రాముని ఒడిలోనుండి లేచిన వెంటనే, అది మరల నా వైపు వచ్చింది।

Verse 23

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्।ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।5.38.22।।वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे।पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।5.38.23।।

వాయసం అకస్మాత్తుగా వచ్చి నా స్తనమధ్యాన్ని చీల్చింది; మళ్లీ మళ్లీ ఎగిరి వచ్చి నన్ను తీవ్రంగా గాయపరుస్తూ ఉండింది।

Verse 24

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः। वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया।।5.38.24।। स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः।

అప్పుడు నా గాయంనుండి జారిన రక్తబిందువులు రామునిపై కూడా చిమ్మాయి. ఆ వాయసం నన్ను బలంగా బాధిస్తున్నందున, సుఖంగా నిద్రిస్తున్న శ్రీమాన్ పరంతప రాముని నేను లేపాను।

Verse 25

स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।।5.38.25।।आशीविष इव क्रुद्धश्वसन्वाक्यमभाषत।

నన్ను అప్పుడు స్తనదేశంలో గాయపడినదిగా చూసి మహాబాహు శ్రీరాముడు కోపంతో ఉప్పొంగాడు; ఫుసఫుసలాడే సర్పంలా ఘోరంగా శ్వాసిస్తూ వాక్యమాడాడు।

Verse 26

केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।।5.38.26।।कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना।

హే నాగనాసోరు! నీ స్తనమధ్యాన్ని ఎవరు గాయపరిచారు? కోపంతో ఉన్న పంచఫణి సర్పంతో ఎవరు ఇంత దుస్సాహసంగా క్రీడిస్తారు?

Verse 27

वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समुदैक्षत।।5.38.27।।नखैस्सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्।

ఆపై చుట్టూ పరిశీలిస్తూ ఆయన ఆ కాకిని చూశాడు—రక్తంతో మసకబారిన పదునైన గోళ్లతో, నాకే ఎదురుగా నా వైపు ముఖం పెట్టి నిలిచింది।

Verse 28

पुत्त्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।।5.38.28।।धरान्तरगतश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः।

ఆ కాకి, అంటారు, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క కుమారుడు, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠుడు; దూరదూరాలకు క్షణంలో చేరగలడు, వేగంలో పవనునితో సమానుడు।

Verse 29

ततस्तस्मिन्महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।।5.38.29।।वायसे कृतवान्क्रूरां मतिं मतिमतां वरः।

అప్పుడు ఆ కాకిపై మహాబాహు—వివేకులలో శ్రేష్ఠుడు—కోపంతో సంకుచితమైన దృష్టిగల శ్రీరాముడు కఠినమైన సంకల్పాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు।

Verse 30

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्राह्मेणास्त्रेण योजयत्।।5.38.30।।स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम्।

అతడు తన పరుపు నుండి దర్భ తృణాన్ని తీసుకొని బ్రహ్మాస్త్రంతో సంయోజించాడు. అది కాలాగ్నివలె దగ్ధమై, ద్విజమైన కాకుని వైపు అభిముఖంగా జ్వలించింది.

Verse 31

स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।।5.38.31।।ततस्तं वायसं दर्भस्सोम्बरेऽनुजगाम ह।

అతడు ఆ జ్వలిస్తున్న దర్భను కాకుని వైపు విసిరాడు. వెంటనే ఆ దర్భం ఆకాశంలో ఆ కాకుని వెంటపడింది.

Verse 32

अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।।5.38.32।।लोककाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह।

వెంటాడబడిన ఆ కాకుడు అనేక దిశలలో పరుగెత్తాడు. ఆశ్రయం కోరుతూ ఈ సమస్త లోకమంతా తిరిగాడు.

Verse 33

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः।।5.38.33।।त्रीन्लोकान्सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः।

తన తండ్రిచేత కూడా పరిత్యక్తుడై, దేవతలచేత మహర్షులతో కూడ తిరస్కృతుడై, మూడు లోకాలను చుట్టి చివరకు అతనినే శరణు పొందాడు.

Verse 34

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।5.38.34।।वधार्हमपि काकुत्स्थ: कृपया पर्यपालयत्।

భూమిపై పడిపోయి శరణు కోరిన వానిని చూసి, శరణ్యుడైన కాకుత్స్థుడు—వధయోగ్యుడైనప్పటికీ—కరుణతో అతనిని కాపాడాడు.

Verse 35

परिद्यूनं विषण्णं च स तमायान्तमब्रवीत्।।5.38.35।।मोघं कर्तुं न शक्यं तु ब्राह्ममस्त्रं तदुच्यताम्।

అతడు దుఃఖంతో, నిరుత్సాహంతో తిరిగి వస్తున్నాడని చూసి శ్రీరాముడు పలికెను— “బ్రహ్మాస్త్రాన్ని వ్యర్థం చేయలేము; కాబట్టి ఇప్పుడు ఏది చేయవలెనో చెప్పుము.”

Verse 36

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

అప్పుడు అతడు చెప్పెను— “మీ బాణము నా కుడి కన్నును నశింపజేయుగాక.” తదనంతరం శ్రీరాముడు ఆ కాకి కుడికన్నును కొట్టెను; కుడికన్ను అర్పించి అతడు ప్రాణరక్షణ పొందెను.

Verse 37

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

అప్పుడు అతడు చెప్పెను— “మీ బాణము నా కుడి కన్నును నశింపజేయుగాక.” తదనంతరం శ్రీరాముడు ఆ కాకి కుడికన్నును కొట్టెను; కుడికన్ను అర్పించి అతడు ప్రాణరక్షణ పొందెను.

Verse 38

स रामाय नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च।विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्।।5.38.38।।

అతడు శ్రీరామునకు, రాజు దశరథునకు నమస్కరించి; ఆ వీరుడు విడిచిపెట్టగా తన నివాసానికి తిరిగి వెళ్లెను.

Verse 39

मत्कृते काकमात्रे तु ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।कस्माद्यो मां हरेत्त्वत्तः क्षमसे तं महीपते।।5.38.39।।

నా కోసం మీరు ఒక కాకి మాత్రంపైన కూడా బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించారు; అయితే హే భూపతీ, నన్ను మీ నుండి అపహరించిన వానిని మీరు ఎందుకు సహిస్తున్నారు?

Verse 40

स कुरुष्व महोत्साहः कृपां मयि नरर्षभ।त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते।।5.38.40।।

కాబట్టి హే మహోత్సాహి నరశ్రేష్ఠా! నాపై కరుణ చూపుము. హే నాథా! నీ ఆశ్రయం ఉన్నా నేను నాథవతినై కూడా అనాథలా కనిపిస్తున్నాను.

Verse 41

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः।जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।5.38.41।।अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्।भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।5.38.42।।

నీ నుండే నేను విన్నాను—కరుణ (ఆనృశంస్యం) పరమధర్మమని. నిన్ను మహావీర్యుడిగా, మహోత్సాహుడిగా, మహాబలవంతుడిగా నేను తెలుసుకొన్నాను.

Verse 42

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः।जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।5.38.41।।अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्।भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।5.38.42।।

నేను ఆయనను ఇరువైపులా అపారమైనవాడిగా, అక్షోభ్యుడిగా, గాంభీర్యంలో సాగరసముడిగా తెలుసుకొన్నాను. సముద్రాలతో కూడిన భూమికి భర్త, వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సమానుడు.

Verse 43

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्यवान्बलवानपि।किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयसि राघव।।5.38.43।।

నీవు అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడవు, సత్యవంతుడవు, బలవంతుడవు; అయితే హే రాఘవా! రాక్షసులపై నీ అస్త్రాలను ఎందుకు ప్రయోగించుటలేదు?

Verse 44

न नागा नाऽपि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः।रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमाधितुं।।5.38.44।।

నాగులు గానీ, గంధర్వులు గానీ, అసురులు గానీ, మరుద్గణములు గానీ—యుద్ధంలో శ్రీరాముని ఆ ఉగ్రవేగాన్ని ఎదుర్కొని నిలువలేరు।

Verse 45

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णै: क्षयं नयति राक्षसान्।।5.38.45।।

ఆ పరాక్రమవంతునికి నా విషయమై కొద్దిపాటి అయినా ఆందోళన ఉంటే, పదునైన బాణాలతో రాక్షసులను నాశనానికి ఎందుకు నడిపించడు?

Verse 46

भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परन्तपः।कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः।।5.38.46।।

లేదా అన్న ఆజ్ఞను స్వీకరించి, శత్రుతాపకుడైన మహాబలవంతుడు వీర లక్ష్మణుడు నన్ను రక్షించడానికి ఎందుకు రాడు?

Verse 47

यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ।सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।।5.38.47।।

ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు వాయువు, అగ్ని సమాన తేజస్సుతో, దేవతలకైనా దుర్ధర్షులై ఉంటే—అయితే నన్నెందుకు ఉపేక్షిస్తున్నారు?

Verse 48

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः।समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ।।5.38.48।।

నిస్సందేహంగా నాదే ఏదో మహా దుష్కృతం ఉంది; ఎందుకంటే సమర్థులై ఉన్నా ఆ ఇద్దరు శత్రుతాపకులు నా విమోచనాన్ని దృష్టిలో పెట్టడం లేదు।

Verse 49

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्।अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः।।5.38.49।।

వైదేహి కన్నీళ్లతో పలికిన కరుణ వచనాన్ని విని, అప్పుడు మహాతేజస్సు గల మారుతాత్మజ హనుమంతుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 50

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।रामे दुःखाभिपन्ने च लक्ष्मणः परितप्यते।।5.38.50।।

దేవి, సత్యమునకు శపథం చేసి చెబుతున్నాను—రాముడు నీ శోకానికి విముఖుడు కాడు. రాముడు దుఃఖంలో మునిగినందున లక్ష్మణుడూ తపించి వ్యాకులపడుతున్నాడు।

Verse 51

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिदेवितुम्।इमं मुहूर्तं दुःखानां द्रक्ष्यस्यन्तमनिन्दिते।।5.38.51।।

ఎంతో కష్టపడి నిన్ను దర్శించాను; ఇప్పుడు విలపించుటకు కాలం కాదు. అనిందితే, ఈ క్షణమే నీ దుఃఖాలకు అంతం నీవు చూచెదవు।

Verse 52

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।।5.38.52।।

ఆ ఇద్దరు మహాబలవంతులైన రాజపుత్రులు—పురుషవ్యాఘ్రులు—నీ దర్శనాభిలాషతో ఉత్సాహితులై లంకను భస్మం చేసెదరు।

Verse 53

हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम्।राघवस्त्वां विशालाक्षि नेष्यति स्वां पुरीं प्रति।।5.38.53।।

సమరంలో క్రూరుడైన రావణుని అతని బంధువులతో కూడ బధించి, హే విశాలాక్షి, రాఘవుడు నిన్ను తన స్వపురి వైపు తీసుకొని పోతాడు।

Verse 54

ब्रूहि यद्राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयोऽपि समागताः।।5.38.54।।

రాఘవునికి, మహాబలుడైన లక్ష్మణునికి, తేజస్వి సుగ్రీవునికీ, సమాగతమైన వానరసేనకూ—ఏ సందేశం చెప్పాలో చెప్పుము।

Verse 55

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु सीता सुरसुतोपमा।उवाच शोकसन्तप्ता हनुमन्तं प्लवङ्गमम्।।5.38.55।।

అతడు అలా పలికినప్పుడు, దేవకన్యాసమానమైన శోకసంతప్త సీత వానరుడైన హనుమంతునితో పలికింది।

Verse 56

कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी।तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।।5.38.56।।

నా తరఫున శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, ఆయన క్షేమాన్ని అడుగు—మనస్వినీ కౌసల్య జన్మనిచ్చిన లోకభర్త అయిన ఆయనను।

Verse 57

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

మాలలు, నానావిధ రత్నాలు, ప్రియమైన సుందరీమణులు, ఈ విశాల భూమిలోనూ దుర్లభమైన రాజ్యైశ్వర్యం—ఇవన్నీ అతడు త్యజించాడు।

Verse 58

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

మాలలు, నానావిధ రత్నాలు, ప్రియమైన సుందరీమణులు, ఈ విశాల భూమిలోనూ దుర్లభమైన రాజ్యైశ్వర్యం—ఇవన్నీ అతడు త్యజించాడు।

Verse 59

आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम्।अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन्वने।।5.38.59।।

ఆ ధర్మాత్ముడు అనుకూల భక్తితో అనుత్తమ సుఖాలను త్యజించి కాకుత్స్థ రాముని అనుసరిస్తాడు; అరణ్యంలో అన్నను సేవించి రక్షిస్తూ పోషిస్తాడు।

Verse 60

सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शिनः।पितृवद्वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरन्।।5.38.60।।

సింహస్కంధుడు, మహాబాహువు, మనస్వి, ప్రియదర్శనుడైన లక్ష్మణుడు రాముని పట్ల తండ్రివలె ప్రవర్తిస్తాడు; నన్ను తల్లివలె ఆదరిస్తాడు।

Verse 61

ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः।वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।।5.38.61।।राजपुत्रः प्रियः श्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे।

నన్ను అపహరిస్తున్నప్పుడు వీరుడైన లక్ష్మణుడు అది తెలియకుండెను. అతడు వృద్ధసేవకుడు, గుణసంపదతో సమృద్ధుడు, సమర్థుడు, అల్పభాషి—ప్రియమైన శ్రేష్ఠ రాజకుమారుడు, స్వభావంలో నా శ్వశురుని పోలినవాడు।

Verse 62

ममः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.62।।नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान्।

రాముని సోదరుడు లక్ష్మణుడు నాకు నిత్యము అత్యంత ప్రియుడు. ఏ కర్తవ్యభారమునకు నియుక్తుడైనను, ఆ వీరుడు దానిని సమర్థముగా నిర్వర్తిస్తాడు.

Verse 63

यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरेत्।।5.38.63।।स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम।

యావనిని చూచి రాఘవుడు తన ఆర్యపితృసహాయాభావమును కూడా స్మరించడు—ఆ లక్ష్మణునికి నా తరఫున కుశలము అడిగి, నా వచనములు తెలియజేయుము.

Verse 64

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

లక్ష్మణుడు నిత్యము మృదువు, శుచి, దక్షుడు, రామునకు ప్రియుడు. కావున హే వానరశ్రేష్ఠా, అతడు నా దుఃఖక్షయకరుడగునట్లు నీవు కార్యము చేయుము.

Verse 65

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

ఈ కార్యనియోగములో, హే హరిసత్తమా, నీవే ప్రమాణము. నీ ప్రయత్నములవలన రాఘవుడు నా విషయమున సంపూర్ణ యత్నపరుడగును.

Verse 66

राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत्।इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।।5.38.66।।

ఈ కార్యనియోగములో, హే హరిసత్తమా, నీవే ప్రమాణము. నీ ప్రయత్నములవలన రాఘవుడు నా విషయమున సంపూర్ణ యత్నపరుడగును.

Verse 67

जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज।ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।।5.38.67।।

నా నాథుడు శూరుడైన రామునికి ఈ మాటను పునఃపునః చెప్పుము—హే దశరథాత్మజా, నేను ఒక మాసము వరకు మాత్రమే జీవము ధరించెదను; ఆ మాసము దాటిన తరువాత నేను జీవించను—సత్యముగా నీతో చెప్పుచున్నాను.

Verse 68

रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्य पापकर्मणा।त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम्।।5.38.68।।

పాపకర్ముడైన రావణుడు నన్ను మోసంతో అవమానించి బంధించాడు. ఓ వీరా, నన్ను నీవు రక్షించవలసినది—పాతాళం నుండి కౌశికీని రక్షించినట్లే.

Verse 69

ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ।।5.38.69।।

అప్పుడు సీత తన వస్త్రంలో దాచిన శుభమైన దివ్య చూడామణిని విప్పి హనుమంతునికి ఇచ్చి—“ఇది రాఘవుడు (శ్రీరాముడు)కు అందించవలెను” అని చెప్పింది।

Verse 70

प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।अङ्गुल्या योजयामास न ह्यस्य प्राभवद्भुजः।।5.38.70।।

అనంతరం ఆ వీరుడు ఆ అనుత్తమ మణిరత్నాన్ని స్వీకరించి తన వేలికి ధరించాడు; ఎందుకంటే అది అతని భుజానికి సరిపోలలేదు।

Verse 71

मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्व्शतः स्थितः।।5.38.71।।

కపివరుడు హనుమంతుడు మణిరత్నాన్ని స్వీకరించి సీతకు నమస్కరించాడు; భక్తితో ఆమెకు ప్రదక్షిణ చేసి వినయంగా ఆమె పక్కన నిలిచాడు।

Verse 72

हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।हृदयेन गतो रामं शरीरेण तु विष्ठितः।।5.38.72।।

సీతాదర్శనంతో జనించిన మహా హర్షంతో నిండిన అతడు, దేహంతో అక్కడే నిలిచినా, హృదయంతో మాత్రం శ్రీరాముని వద్దకే చేరిపోయాడు।

Verse 73

मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।गिरिरिव पवनावधूतमुक्तः सुखितमनाः प्रतिसङ्क्रमं प्रपेदे।।5.38.73।।

జనకనృపాత్మజ ధరించిన ప్రభావశాలి, మహార్హమైన ఆ శ్రేష్ఠ మణిని స్వీకరించి, సంతోషమనస్కుడైన హనుమంతుడు బయలుదేరాడు—గాలికి తాకి కంపి విడిపడిన పర్వతంలా ముందుకు సాగాడు।