Sarga 36

Verse 1

भूय एव महातेजा हनूमान्पवनात्मजः।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात्।।।।

మళ్లీ మహాతేజస్సుగల పవనపుత్రుడు హనుమంతుడు—సీతకు విశ్వాసం కలిగించుటకై—వినయపూర్వక వాక్యము పలికెను॥

Verse 2

वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः।रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम्।।।।

హే మహాభాగ్యవతీ దేవీ! నేను వానరుడను, ధీమంతుడైన శ్రీరాముని దూతను. దేవి, చూడు—ఈ అంగుళీయకంపై శ్రీరామనామం అంకితమై ఉంది.

Verse 3

प्रत्ययार्थं तवाऽनीतं तेन दत्तं महात्मना।समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि।।।।

ఇది నీ విశ్వాసార్థంగా తీసుకొనివచ్చినది—ఆ మహాత్ముడు రాముడు ఇచ్చినది. నీవు ధైర్యంగా ఉండు; నీకు మంగళం కలుగుగాక—నిజంగా నీ దుఃఖఫలం క్షీణించుచున్నది.

Verse 4

गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम्।भर्तारमिव सम्प्राप्ता जानकी मुदिताऽभवत्।।।।

భర్త చేతి ఆభరణాన్ని చేతబట్టి దానిని తిలకిస్తూ, జనకీ ఆనందించింది—తాను స్వయంగా భర్తను చేరుకున్నట్లుగా భావించింది।

Verse 5

चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्।।।।

ఆ విశాలాక్షి యొక్క మనోహర ముఖము—ఎర్రటి ఛాయ కలిగిన తెల్లని కాంతితో మెరిసే నేత్రాలతో—రాహువిముక్త చంద్రునివలె ప్రకాశించింది।

Verse 6

ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तृसन्देशहर्षिता।परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम्।।।।

అప్పుడు లజ్జాశీల యువతి సీత, భర్త సందేశంతో హర్షితురాలై, పరితృప్తి పొందీ, ప్రియంగా ప్రతివచనం చెప్పదలచి మహాకపి హనుమంతుని ప్రశంసించింది।

Verse 7

विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम।येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम्।।।।

“హే వానరోత్తమా! నీవు విక్రాంతుడవు, సమర్థుడవు, ప్రాజ్ఞుడవు; నీవొక్కడే ఈ రాక్షసస్థానాన్ని ధైర్యంగా ధ్వంసించుటకు దూసుకొచ్చావు।”

Verse 8

शतयोजनविस्तीर्ण स्सागरो मकरालयः।विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः।।।।

“శతయోజన విస్తారమైన, మకరాల నివాసమైన ఈ సముద్రమును కూడా నీవు స్తుత్యమైన విక్రమంతో అడుగులు వేస్తూ గోఖురముద్రంత చిన్నదిగా చేసివేశావు।”

Verse 9

न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ।यस्य ते नास्ति सन्त्रासो रावणान्नापि सम्भ्रमः।।।।

హే వానరశ్రేష్ఠా! నిన్ను నేను సాధారణ వానరుడని అనుకోను; ఎందుకంటే రావణుని పట్ల నీకు భయం లేదు, కలవరమూ లేదు।

Verse 10

अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम्।यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना।।।।

హే కపిశ్రేష్ఠా! నిన్ను నేను సంభాషించడం సముచితం—నీవు నిజంగా ఆ ఆత్మసంయమి, ఆత్మస్వరూపజ్ఞుడైన శ్రీరామునిచే పంపబడినవాడవైతే।

Verse 11

प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो न ह्यपरीक्षितम्।पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः।।।।

దుర్ధర్షుడైన శ్రీరాముడు పరీక్షించని వానిని పంపడు; ముఖ్యంగా నా సమీపానికి—అతని పరాక్రమం తెలియకుండానే కాదు।

Verse 12

दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसङ्गरः।लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः।।।।

దైవానుగ్రహంతో ధర్మాత్ముడు, సత్యసంకల్పుడైన శ్రీరాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? అలాగే సుమిత్రానందవర్ధకుడైన మహాతేజస్వి లక్ష్మణుడూ క్షేమమా?

Verse 13

कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम्।महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः।।।।

కాకుత్స్థుడైన శ్రీరాముడు క్షేమంగా ఉంటే, మరి ఎందుకు ఆయన కోపంతో యుగాంతాగ్నిలా ఉద్భవించి సముద్రమేఖలమైన భూమిని దహించడు?

Verse 14

अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे।ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः।।।।

లేదా ఆ ఇద్దరూ దేవతలనైనా నియంత్రించగల శక్తిమంతులు; అయినా నా దుఃఖాలకే మాత్రం పరివర్తనం రాలేదని నేను భావిస్తున్నాను।

Verse 15

कच्चिन्न व्यथितो रामः कच्चिन्न परितप्यते।उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः।।।।

రాముడు వ్యథచేత కలత చెందలేదా? శోకాగ్నితో దహించబడటం లేదా? పురుషోత్తముడు చేయవలసిన తదుపరి కార్యాలను యథావిధిగా నిర్వహిస్తున్నాడా?

Verse 16

कच्चिन्न दीन स्सम्भ्रान्तः कार्येषु न च मुह्यति।कच्चित्पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेस्सुतः।।।।

ఆయన దీనుడై లేదా గందరగోళపడీ కార్యాలలో మోహించడంలేదా? రాజకుమారుడు ధైర్యంతో పురుషోచిత కర్తవ్యకర్మలను నిర్వర్తిస్తున్నాడా?

Verse 17

द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते।विजिगीषुस्सुहृत्कच्चिन्मित्रेषु च परन्तपः।।।।

విజయాన్ని కోరే శత్రుతాపకుడు రాముడు సుహృదులు, మిత్రుల మధ్య సద్బుద్ధి సద్భావం నిలుపుకుంటూ, కాలానుగుణంగా ద్వివిధ త్రివిధ ఉపాయాలనూ సమ్యకంగా ఆశ్రయిస్తున్నాడా?

Verse 18

कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते।कच्चित्कल्याणमित्त्रश्च मित्रत्त्रैश्चापि पुरस्कृतः।।।।

ఆయన మిత్రులను సంపాదిస్తున్నాడా, మిత్రులూ ఆయన స్నేహాన్ని కోరుతూ చేరుతున్నారా? ఆయనకు శుభకరమైన సజ్జన మిత్రులు ఉన్నారా, వారు ఆయనను యథావిధిగా గౌరవించి ఆదరిస్తున్నారా?

Verse 19

कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः।कच्चित्पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते।।।।

రాజకుమారుడు దేవతల ప్రసాదాన్ని ఆశిస్తున్నాడా? అలాగే పురుషకారం (మనుష్యప్రయత్నం) మరియు దైవం (విధి)—ఈ రెండింటినీ యథోచితంగా స్వీకరించి సమన్వయంగా నడుపుతున్నాడా?

Verse 20

कच्चिन्न विगतस्नेहः प्रवासान्मयि राघवः।कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानर।।।।

హే వానరా! ఈ దీర్ఘ వియోగ-ప్రవాసం వల్ల రాఘవునికి నాపై స్నేహం తగ్గిపోలేదా? ఆయన నన్ను ఈ విపత్తు నుండి విముక్తం చేస్తాడా?

Verse 21

सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनौचितः।दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति।।।।

శ్రీరాముడు నిత్యం సుఖానికే యోగ్యుడు, దుఃఖానికి కాదు. మరింత దుఃఖాన్ని ఎదుర్కొని రాఘవుడు ఎక్కడైనా నిరాశలో కుంగిపోలేదా?

Verse 22

कौसल्यायास्तथा कच्चित्सुमित्रायास्तथैव च।अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित्कुशलं भरतस्य च।।।।

కౌసల్యామాత, అలాగే సుమిత్రామాత కుశలవార్తలు ఆయనకు తరచుగా వినిపిస్తున్నాయా? భరతుని క్షేమమూ అలాగే ఉందా?

Verse 23

मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः।कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति।।।।

నా కారణంగా గౌరవార్హుడైన రాఘవుడు శోకంలో మునిగిపోలేదా? శ్రీరాముని మనస్సు మరెక్కడికైనా చెదరలేదా? ఆయన నన్ను ఈ సంకటంనుండి దాటిస్తాడా?

Verse 24

कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः।ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते।।।।

భ్రాతృవత్సలుడైన భరతుడు నా నిమిత్తం మంత్రులచే రక్షింపబడిన, ధ్వజాలతో శోభించే భయంకరమైన అక్షౌహిణీ సేనను పంపుతాడా?

Verse 25

वानराधिपतिश्शीमान्सुग्रीवः कच्चिदेष्यति।मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः।।।।

వానరాధిపతి శ్రీమంతుడైన సుగ్రీవుడు నా నిమిత్తం దంతనఖాలను ఆయుధాలుగా కలిగిన వీర వానరులతో చుట్టుముట్టబడి ఇక్కడికి వస్తాడా?

Verse 26

कच्चिच्छ लक्ष्मणश्शूरस्सुमित्रानन्दवर्धनः।अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान्विधमिष्यति।।।।

సుమిత్రానందవర్ధనుడైన, అస్త్రవిదుడైన శూర లక్ష్మణుడు బాణజాలంతో రాక్షసులను నిశ్చయంగా చెదరగొట్టునా?

Verse 27

रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे।द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम्।।।।

అల్పకాలంలోనే రౌద్రంగా జ్వలించే అస్త్రాలతో యుద్ధంలో హతుడైన—సుహృజ్జనులతో కూడిన—రావణుణ్ని నేను దర్శించగలనా?

Verse 28

कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि।मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन।।।।

నా లేక శోకంతో దుఃఖితమై ఆయన స్వర్ణసమ వర్ణముగల, పద్మసమ సుగంధముగల ముఖము ఎక్కడ వాడిపోలేదా? నీరు ఎండిపోతే ఎండతాపానికి పద్మము ఎండిపోవునట్లు।

Verse 29

धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम्।नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चित्स धैर्यं हृदये करोति।।।।

ధర్మార్థముగా రాజ్యాన్ని త్యజించి, నన్ను కూడా పాదయాత్రగా అరణ్యానికి తీసికెళ్లినవాడు—అప్పుడు ఎవనికి వ్యథయు లేదు, భయమూ లేదు, శోకమూ లేదు—ఆయన ఇప్పటికీ హృదయంలో అదే ధైర్యాన్ని నిలుపుకొనియున్నాడా?

Verse 30

न चास्य माता न पिता च नान्यः स्नेहाद्विशिष्टोऽस्ति मया समो वा।तावत्त्वहं दूत जिजीविषेयं यावत्प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य।।।।

ఆయన స్నేహంలో ఆయన తల్లి గాని తండ్రి గాని మరెవ్వరూ నన్ను మించినవారు లేరు, నాతో సమానులూ లేరు। ఓ దూతా! నా ప్రియుని వార్త వినేవరకు మాత్రమే నేను జీవించదలచుకున్నాను।

Verse 31

इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा।श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा।।।।

ఇట్లు దేవి సీత వానరేంద్రునితో మధురార్థములతో మహార్థమైన వచనములు పలికి, మరల రామవిషయములతో నిండిన అతని మనోహర వాక్యమును వినుటకు మౌనమైంది।

Verse 32

सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः।शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत्।।।।

సీత వచనములు విని, భీమవిక్రముడైన మారుతి భక్తితో శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి ప్రత్యుత్తర వాక్యమును పలికెను।

Verse 33

न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचने।तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरन्दरः।।।।

హే కమలలోచనే! నీవు ఇక్కడ ఉన్నావని రాముడు తెలియకున్నాడు; అందువల్ల ఆయన నిన్ను వెంటనే తీసుకుపోలేదు—పురందరుడు (ఇంద్రుడు) శచీదేవిని తీసుకుపోయినట్లుగా।

Verse 34

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः।चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम्।।।।

నా సందేశం వినగానే రాఘవుడు త్వరగా వస్తాడు—వానరులు, ఎలుగుబంట్ల గణాలతో నిండిన మహాసేనను ముందుకు నడిపిస్తూ।

Verse 35

विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम्।करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम्।।।।

కాకుత్స్థుడు (రాముడు) బాణప్రవాహాలతో అక్షోభ్యమైన వరుణాలయం—సముద్రాన్నికూడా అదుపులోకి తెచ్చి, లంకాపురిని రాక్షసరహితంగా చేస్తాడు।

Verse 36

तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवास्सहासुराः।स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति।।।।

ఆ కార్యంలో మధ్యలో స్వయంగా మృత్యువే గానీ, లేదా అసురులతో కూడిన దేవతలే గానీ రాముని మార్గంలో నిలిచినా, ఆయన వారినికూడా సంహరిస్తాడు।

Verse 37

तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः।न शर्म लभते रामस्सिंहार्दित इव द्विपः।।।।

హే ఆర్యే! నీ దర్శనం లేనందున ఆయన శోకంలో మునిగిపోయాడు; రామునికి శాంతి లభించదు—సింహం చేత బాధపడే ఏనుగువలె।

Verse 38

मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च।दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च।।।।यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारु कुण्डलम् ।मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम्।।।।

దేవి సీతా! మలయ, వింధ్య, మేరు, మందర, దర్దుర పర్వతాల సాక్షిగా, అలాగే మూలఫలాల సాక్షిగా నేను శపథం చేస్తున్నాను—నీవు శ్రీరాముని ముఖాన్ని దర్శిస్తావు; అది సునయనము, బింబఫలవర్ణ అధరములు కలది, చారుకుండలాలతో శోభించేది, ఉదయించిన పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశించేది।

Verse 39

मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च।दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च।।5.36.38।।यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारु कुण्डलम् ।मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम्।।5.36.39।।

హే సీతా! మలయ, వింధ్య, మేరు, మందర, దర్దుర పర్వతాలపై, అలాగే మూలఫలాలపై శపథం—నీవు శ్రీరాముని చంద్రసమాన ముఖాన్ని తప్పక దర్శిస్తావు; అది సునయనము, బింబవర్ణ అధరములు కలది, చారుకుండలాలతో అలంకృతమై, ఉదయించిన పూర్ణచంద్రునివలె కాంతిమంతం।

Verse 40

क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ।शतक्रतुमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि।।।।

హే వైదేహీ! నీవు త్వరలో ప్రస్రవణ పర్వతంపై శ్రీరాముని దర్శిస్తావు—నాగరాజుని శిరస్సుపై ఆసీనుడైన శతక్రతు ఇంద్రునివలె।

Verse 41

न मांसं राघवो भुङक्ते न चाऽपि मधु सेवते।वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम्।।।।

రాఘవుడు మాంసం భుజించడు, మధు (మద్యం) సేవించడూ లేదు; ఆయన నిత్యం నియమబద్ధంగా కేవలం వన్యాహారమే, నిర్దిష్టమైన (పంచమ) పరిమాణంలో స్వీకరిస్తాడు।

Verse 42

नैव दंशान्न मशकान्न कीटान्न सरीसृपान्।राघवोऽपनयेद्गात्रात्त्वद्गतेनान्तरात्मना।।।।

అంతరాత్మను నిన్నే ఆశ్రయింపజేసిన రాఘవుడు తన దేహంపై కూర్చున్న ఈగలను, దోమలను, కీటకాలను, సర్పాదులను కూడ తొలగించడు।

Verse 43

नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः।नान्यच्चिन्तयते किञ्चित्स तु कामवशं गतः।।।।

రాముడు నిత్యం (నీ) ధ్యానంలో లీనుడై, నిత్యం శోకానికే పరాయణుడై ఉంటాడు; మరేదీ ఆలోచించడు—ప్రేమవశుడైపోయాడు।

Verse 44

अनिद्रस्सततं रामस्सुप्तोऽपि च नरोत्तमः।सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन्प्रतिबुध्यते।।।।

నరోత్తముడైన రాముడు ఎల్లప్పుడూ నిద్రలేనివాడే; కాస్త నిద్రించినా మధుర వాణితో ‘సీతా’ అని పలుకుతూ మళ్లీ మేల్కొంటాడు।

Verse 45

दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यद्वाऽन्यत्सुमनोहरम्।बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते।।।।

ఫలం గానీ పుష్పం గానీ, లేక మరేదైనా మనోహరమైనదాన్ని చూసినప్పుడు, ఆయన పలుమార్లు నిట్టూర్చుతూ నిన్ను ఉద్దేశించి—‘హా ప్రియే!’ అని పలుకుతాడు।

Verse 46

स देवि नित्यं परितप्यमान स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः।धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः।।।।

హే దేవీ! ఆయన నిరంతరం దుఃఖంతో తపిస్తూ, నిన్నే ఉద్దేశించి ‘సీతా!’ అని పలుకుతున్నట్లే ఉంటాడు; వ్రతంలో దృఢుడైన ఆ మహాత్మ రాజకుమారుడు నిన్నే తిరిగి పొందుటకై ఏకాగ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నాడు।

Verse 47

सा रामसङ्कीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका।शरन्मुखे साम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव।।।।

రామసంకీర్తన విని ఆమె దుఃఖం కొంత శమించినా, రాముని దుఃఖంతో సమానంగా వ్యథపడిన వైదేహి శరదృతు రాత్రిలా ప్రకాశించింది—మిగిలిన మేఘాల వెనుక అర్ధంగా దాగిన చంద్రునివలె।