Sarga 35

Verse 1

तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्।उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा।।।।

వానరశ్రేష్ఠుని నుండి రామకథను విని వైదేహి మధుర స్వరంతో ఈ సాంత్వన వచనాలను పలికింది।

Verse 2

क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्।वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः।।।।

నీకు రామునితో ఎక్కడ పరిచయం కలిగింది? లక్ష్మణుని నీవు ఎలా తెలుసుకున్నావు? వానరులకూ మనుష్యులకూ ఈ సమాగమం (సఖ్యత) ఎలా ఏర్పడింది?॥

Verse 3

यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर।तानि भूयस्समाचक्ष्व न मां शोकस्समाविशेत्।।।।

తర్వాత ఆ శిఖరంపై నిలిచిన వానరేంద్రుడు, ఆ ఇద్దరి సమీపానికి వెళ్లమని నన్నే త్వరగా పంపించాడు।

Verse 4

कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम्।कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे।।।।

నాకు చెప్పండి—శ్రీరాముని దేహసంస్థానం, రూపం ఎలాంటివి? అలాగే లక్ష్మణుని తొడలు, భుజాలు ఎలాంటివో కూడా వివరించండి.

Verse 5

एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनुमान्मारुतात्मजः।ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।।।।

వైదేహి ఇలా పలికిన తరువాత, మారుతాత్మజుడైన హనుమంతుడు శ్రీరాముని యథాతథ స్వరూపాన్ని వివరించుటకు ప్రారంభించాడు।

Verse 6

जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि।भर्तुः कमलपत्त्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च।।।।

హే వైదేహీ, కమలపత్రాక్షీ! నీ భర్త రాముని మరియు లక్ష్మణుని రూపలక్షణాలు నీకు తెలిసినవే; అయినా దైవానుగ్రహంగా నన్ను వాటి వివరణ అడుగుతున్నావు।

Verse 7

यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै।लक्षितानि विशालाक्षि वदतश्शृणु तानि मे।।।।

అంగదుడు ముందుండగా వానరులందరూ సముద్రతీర అంచుకు చేరారు. అయినా నీ దర్శనానికి ఆతురులై ఉండి కూడా వారు మళ్లీ భయంతో చింతలో పడ్డారు।

Verse 8

रामः कमलपत्त्राक्ष स्सर्वसत्त्वमनोहरः।रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे।।।।

హే జనకాత్మజా, కమలపత్రనేత్రుడైన రాముడు సమస్త సత్త్వముల మనోహరుడు; రూపం, సౌజన్యం, శిష్టాచారసంపదలతో జన్మించాడు.

Verse 9

तेजसाऽदित्य सङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः।बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः।।।।

తేజస్సులో ఆయన సూర్యసమానుడు, క్షమలో భూమిసముడు. బుద్ధిలో బృహస్పతిసముడు, యశస్సులో వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వలె ఉన్నాడు॥

Verse 10

रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्याभिरक्षिता।रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परन्तपः।।।।

ఆయన సమస్త జీవలోకానికి రక్షకుడు—అయితే తన స్వజనులను మరింతగా కాపాడుతాడు. తన వంశాచారాన్ని కాపాడి, ధర్మాన్ని కూడా సంరక్షిస్తాడు; శత్రుసంతాపకుడు।

Verse 11

रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता।मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः।।।।

హే సుందరి, రాముడు లోకంలోని చాతుర్వర్ణ్యానికి రక్షకుడు. లోకమర్యాదలను స్థాపించేవాడూ, వాటిని ఆచరింపజేయువాడూ ఆయనే।

Verse 12

अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः।साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्।।।।

ఆయన కాంతిమంతుడు, అత్యంత పూజితుడు; బ్రహ్మచర్యవ్రతంలో స్థిరుడు. సజ్జనుల ఉపకారాన్ని గుర్తించే వాడు, కర్మలూ ధర్మక్రియలూ ఎలా ఆచరించాలో తెలిసినవాడు।

Verse 13

राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता।श्रुतवान्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परन्तपः।।।।

ఆయన రాజవిద్యలో శిక్షణ పొందినవాడు, బ్రాహ్మణులను ఉపాసించే వాడు. శ్రుతవంతుడు, శీలసంపన్నుడు, వినయశీలుడు; అలాగే శత్రుసంతాపకుడు।

Verse 14

यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिस्सुपूजितः।धनुर्वेदे च वेदेषु वेदाङ्गेषु च निष्ठितः।।।।

ఆయన యజుర్వేదంలో శిక్షణ పొందినవాడు; వేదవిద్వాంసులచే అత్యంత పూజింపబడినవాడు. ధనుర్వేదంలోను, వేదాలలోను, వేదాంగాలలోను స్థిరంగా నిష్ణాతుడు॥

Verse 15

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवश्शुभाननः।गूढजत्रुस्सुताम्राक्षो रामो देवि जनै श्श्रुतः।।।।

హే దేవీ! విశాల భుజాలు గల మహాబాహుడు, శంఖసమాన గ్రీవుడు, శుభముఖుడు, దృఢంగా దాగిన జత్రుభాగముతో, తామ్రవర్ణ నేత్రాలతో కూడిన శ్రీరాముడు ప్రజలలో ప్రసిద్ధుడు॥

Verse 16

दुन्दुभिस्वननिर्घोष स्स्निग्धवर्णः प्रतापवान्।सम स्समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः।।।।

ఆయన స్వరం దుందుభి నాదంలా గంభీరంగా మార్మోగుతుంది; ఆయన వర్ణం స్నిగ్ధంగా, మనోహరంగా ఉంటుంది. ఆయన ప్రతాపవంతుడు, సమమైన కాయంతో, సముచితంగా విభజిత అవయవాలతో, శ్యామవర్ణ సౌందర్యాన్ని ఆశ్రయించినవాడు॥

Verse 17

त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः।त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः।।।।

ఆయనలో ఆదర్శ పురుషుని లక్షణాలు ఉన్నాయి—మూడు భాగాలలో స్థిరత్వం, మూడు భాగాలలో దీర్ఘత్వం, మూడు భాగాలలో సమత్వం, మరియు మూడు చోట్ల ఉన్నతత్వం. మూడు చోట్ల తామ్రవర్ణ కాంతి కనిపిస్తుంది; మూడు విషయాలలో ఆయన నిత్యం గంభీరత, మహిమను ధరించేవాడు॥

Verse 18

त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्।चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतु स्समः।।।।

ఆయన దేహంలో మూడు మడతలు, మూడు సౌమ్య అవనతులు, నాలుగు సూక్ష్మ గర్తాలు ఉన్నాయి; శిరస్సుపై మూడు ఆవర్తచిహ్నాలు ప్రకాశిస్తాయి. బొటనవేలి క్రింద నాలుగు రేఖలు, లలాటంపై కూడా నాలుగు రేఖలు కనబడతాయి; ఆయన ఎత్తు నాలుగు హస్తములు, నాలుగు భాగములు సమాన ప్రమాణముగా సమసౌష్టవంగా ఉన్నాయి॥

Verse 19

चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः।महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्।।।।

ఆయనలో పద్నాలుగు జంటల లక్షణాలు సమసమంగా ఉన్నాయి; నాలుగు ప్రధాన దంతాలు ఉన్నాయి, సందర్భానుసారం నాలుగు శ్రేష్ఠ గమనాలు కలవాడు. ఆయన ఓష్ఠాలు, హనువు, నాసికా విశిష్టంగా ప్రకాశిస్తాయి; ఐదు భాగాలు స్నిగ్ధ-కాంతిమంతములు, ఎనిమిది భాగాలు దీర్ఘములు॥

Verse 20

दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्।षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः।।।।

రాఘవునికి పది పద్మసదృశ లక్షణాలు, పది విశాలమైన సుగఠిత భాగాలు ఉన్నాయి; తేజస్సు, యశస్సు, శ్రీ—ఈ మూడు మహిమలతో ఆయన వ్యాప్తుడై ఉన్నాడు. రెండు భాగాలు శ్వేతం—కళ్ళు, దంతాలు; ఆరు భాగాలు ఉన్నతం; తొమ్మిది భాగాలు సన్నని, తీక్ష్ణమైనవి; జీవనంలోని మూడు విభాగాలలోనూ ఆయన ధర్మాన్నే అనుసరిస్తాడు॥

Verse 21

सत्यधर्मपरश्श्रीमान् सङ्ग्रहानुग्रहे रतः।देशकालविभागज्ञस्सर्वलोकप्रियंवदः।।।।

ఆయన సత్యధర్మపరుడు, శ్రీమంతుడు. సంపదను సమీకరించి ఇతరులకు అనుగ్రహం, ఆశ్రయం కల్పించడంలో రతుడు; దేశ-కాల విభాగాలను యథార్థంగా తెలిసినవాడు, సర్వలోకప్రియమైన వాక్యాలు పలికేవాడు॥

Verse 22

भ्राता तस्य च द्वैमात्रस्सौमित्रिरपराजितः।अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः।।।।

ఆయన సోదరుడు సౌమిత్రి—వేరే తల్లికి పుట్టినవాడు, అపరాజితుడు—అనురాగంలో, రూపలావణ్యంలో, గుణాలలో కూడా ఆయనకే సమానుడుగా ఉన్నాడు॥

Verse 23

तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनसमुत्सुकौ।विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिरभिसङ्गतौ।।।।

నీ దర్శనానికి ఉత్సుకులైన ఆ ఇద్దరు నరశార్దూలులు సమస్త భూమిని వెదుకుతూ సంచరించి, ఆ వెతుకులాటలో మాతో కలిశారు।

Verse 24

त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।।।

నీనే వెదుకుతూ భూమంతా సంచరిస్తున్న ఆ ఇద్దరూ, జ్యేష్ఠభ్రాత చేత పదచ్యుతుడైన మృగపతి సుగ్రీవుని చూశారు। ఋష్యమూక పర్వతపు వాలుల్లో, అనేక వృక్షాలతో నిండిన చోట, అన్న భయంతో బాధపడుతూ కూర్చున్న సుగ్రీవుడు దర్శనానికి మనోహరుడుగా కనిపించాడు।

Verse 25

त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।5.35.24।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।5.35.25।।

ఋష్యమూక పర్వతపు వాలుల్లో, అనేక వృక్షాలతో నిండిన చోట, వారు సుగ్రీవుని చూశారు—దర్శనానికి మనోహరుడైనా, అన్న భయంతో బాధపడుతూ అక్కడ కూర్చున్నవాడిని।

Verse 26

वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम्।परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम्।।।।

మేము మాత్రం ఆ వానరరాజు సుగ్రీవుని సేవిస్తున్నాము—సత్యంలో స్థిరుడైన వాడిని, జ్యేష్ఠభ్రాత చేత రాజ్యంనుండి పదచ్యుతుడైన వాడిని।

Verse 27

ततस्तौ चीरवसनौ धनुः प्रवरपाणिनौ।ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ।।।।

అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ—వల్కలవస్త్రధారులు, శ్రేష్ఠ ధనుస్సులను చేతబట్టి—ఋష్యమూక పర్వతంలోని రమ్యమైన ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు।

Verse 28

स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः।अवप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः।।।।

ఆ ఇద్దరు ధనుర్ధర నరవ్యాఘ్రులను చూసి వానరశ్రేష్ఠుడు (సుగ్రీవుడు) భయమోహితుడై ఆ పర్వత శిఖరమువైపు దూకి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 29

ततस्स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः।तयोस्समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्।।।।

తర్వాత ఆ శిఖరంపై నిలిచిన వానరేంద్రుడు, ఆ ఇద్దరి సమీపానికి వెళ్లమని నన్నే త్వరగా పంపించాడు।

Verse 30

तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू।रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः।।5.35.30।।

సుగ్రీవుని ఆజ్ఞ ప్రకారం, రూపలక్షణసంపన్నులైన ఆ ఇద్దరు ప్రభువులైన నరవ్యాఘ్రుల సమీపానికి నేను కృతాంజలిగా వెళ్లి నిలిచాను।

Verse 31

तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ।पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ।।।।

వారి నిజమైన మహత్తును గ్రహించి, ఆనందంతో నిండిన నేను, ఆ ఇద్దరు పురుషశ్రేష్ఠులను నా వీపుపై ఎక్కించుకొని ఆ ప్రాంతానికి చేర్చాను।

Verse 32

निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने।तयोरन्योन्यसल्लापाद्भृशं प्रीतिरजायत।।।।

నేను ఆ ఇద్దరి విషయాన్ని యథాతథ్యంగా మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి నివేదించాను. వారి పరస్పర సంభాషణ వలన వారిద్దరి మధ్య ఘనమైన ప్రీతి కలిగింది॥

Verse 33

ततस्तौ प्रीतिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ।परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया।।5.35.33।।

అనంతరం ప్రీతితో నిండిన వానరాధిపతి మరియు నరాధిపతి, పూర్వవృత్తాంతాలను చెప్పుకుంటూ పరస్పరం ధైర్యం కలిగించుకున్నారు॥

Verse 34

ततस्स सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः।स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरुतेजसा।।।।

అప్పుడు లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన శ్రీరాముడు సుగ్రీవుని సాంత్వనపరిచాడు—స్త్రీకారణమైన వివాదం వల్ల మహాతేజస్వి అన్న వాలి అతనిని వెలివేసినవాడు॥

Verse 35

ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः।लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्।।।।

అనంతరం లక్ష్మణుడు వానరేంద్రుడైన సుగ్రీవునికి తెలియజేశాడు—నీ వియోగం వల్ల అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరామునిలో కలిగిన శోకాన్ని॥

Verse 36

स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः।तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्।।।।

లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలు విని వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు అత్యంత నిష్ప్రభుడయ్యాడు—గ్రహగ్రస్తుడైన సూర్యునివలె॥

Verse 37

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।

అప్పుడు రాక్షసుడు నిన్ను అపహరిస్తూ తీసుకుపోతుండగా నీ దేహాన్ని శోభింపజేసే అనేక ఆభరణసమూహాలు నేలపై పడిపోయాయి. వాటిని వానరయూథపతులు ఆనందంతో ఏరుకొని రామునికి తీసుకువచ్చి చూపించారు; కాని నీ గతి, నీ నివాసస్థానం వారికి తెలియలేదు.

Verse 38

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।

అప్పుడు రాక్షసుడు నిన్ను అపహరిస్తూ తీసుకుపోతుండగా నీ దేహాన్ని శోభింపజేసే అనేక ఆభరణసమూహాలు నేలపై పడిపోయాయి. వాటిని వానరయూథపతులు ఆనందంతో ఏరుకొని రామునికి తీసుకువచ్చి చూపించారు; కాని నీ గతి, నీ నివాసస్థానం వారికి తెలియలేదు.

Verse 39

तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च।स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन्विगतचेतसि।।।।

ఆ ఆభరణాలను నేనే ఏరుకొని రామునికి సమర్పించాను. అవి మ్రోగుతూ చెల్లాచెదురుగా ఉన్నట్లు కనిపించగానే ఆయన మనస్సు స్థిరత కోల్పోయాడు.

Verse 40

तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव।तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।।।।

నీ నానావిధ మనోహర ఆభరణాలను తన ఒడిలో ఉంచుకొని, దేవప్రకాశంతో ప్రకాశించే ఆ దేవతుల్యుడు నీ కోసం అనేక విధాలుగా విలపించాడు.

Verse 41

पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः।प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम्।।।।

దాశరథిపుత్రుడు వాటిని చూస్తూ ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ వ్యాకులపడుతుండగా, ఆ ఆభరణాలు ఆయన శోకాగ్నిని మరింత ప్రదీప్తం చేసినట్లయ్యాయి.

Verse 42

शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना।मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः।।।।

ఆ మహాత్ముడు శోకంతో బాధపడుతూ చాలాసేపు అలాగే పడివున్నాడు; నేనూ అనేక విధాల మాటలతో, ఎంతో కష్టపడి, ఆయనను మళ్లీ లేపాను.

Verse 43

तानि दृष्ट्वा महाबाहुर्दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः।राघवस्सह सौमित्रिस्सुग्रीवे स न्यवेदयत्।।।।

ఆ సూచనలను మళ్లీ మళ్లీ చూసి, తిరిగి తిరిగి చూపిస్తూ, మహాబాహు రాఘవుడు సౌమిత్రితో కలిసి సుగ్రీవునికి ఆ విషయాన్ని నివేదించాడు.

Verse 44

स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते।महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः।।।।

ఆర్యే! మీ దర్శనం లభించక రాఘవుడు నిత్యం దహించబడుతున్నాడు—మహా జ్వాలలతో మండే అగ్నిపర్వతంలా.

Verse 45

त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम्।तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः।।।।

మీ కారణంగా అనిద్ర, శోకము, చింత—ఇవి మహాత్ముడైన రాఘవుని దహిస్తున్నాయి; అగ్నులు అగ్నిగృహాన్ని వేడెక్కించినట్లుగా.

Verse 46

तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते।महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः।।।।

నీ దర్శనవియోగశోకంతో రాఘవుడు కంపించిపోతున్నాడు; మహాభూకంపంతో మహాపర్వతం వణికినట్లుగా।

Verse 47

काननानि सुरम्याणि नदीः प्रस्रवणानि च।चरन्न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन्नृपात्मजे।।।।

హే రాజకుమార్తె! అతి సుందరమైన అరణ్యాలు, నదులు, జలపాతాల మధ్య సంచరిస్తున్నా, నిన్ను చూడక అతనికి ఏ ఆనందమూ కలగదు।

Verse 48

स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे।।।।

హే జనకాత్మజా! మనుజశార్దూలుడైన రాఘవుడు రావణుణ్ని అతని మిత్రబంధువులతో సహా సంహరించి త్వరలోనే నిన్ను చేరుకుంటాడు।

Verse 49

सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा।समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा।।।।

అప్పుడు రాముడు, సుగ్రీవుడు ఇద్దరూ ఏకమై, వాలిని సంహరించడం మరియు నీ అన్వేషణ చేయడం అనే ఒప్పందాన్ని చేసుకున్నారు।

Verse 50

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः।किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः।।।।

ఆ తరువాత ఆ ఇద్దరు వీర కుమారులతో కలిసి వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడు కిష్కింధకు చేరి, యుద్ధంలో వాలి పడిపోయాడు।

Verse 51

ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे।सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत्पतिम्।।।।

అప్పుడు యుద్ధంలో వేగంగా వాలిని సంహరించిన శ్రీరాముడు, సమస్త ఋక్ష-వానర సైన్యాలకు సుగ్రీవుని అధిపతిగా నియమించాడు।

Verse 52

रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत।हनुमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम्।।।।

దేవీ, ఈ విధంగా రామ-సుగ్రీవుల మధ్య సఖ్యత ఏర్పడింది. నన్ను హనుమంతుడిగా తెలుసుకోండి—నేను వారి ఇద్దరి దూతగా ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 53

स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवस्समानीय हरीश्वरान्।त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान्।।।।

తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన సుగ్రీవుడు వానరనాయకులను సమీకరించి, మీ నిమిత్తం మహాబలవంతులను పది దిశలకూ పంపించాడు।

Verse 54

आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसा।अद्रिराजप्रतीकाशास्सर्वतः प्रस्थितौ महीम्।।।।

మహౌజస్వి వానరేంద్రుడైన సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో, పర్వతరాజువలె విస్తారమైన వానరనాయకులు భూమిపై అన్ని దిశలకూ బయలుదేరారు।

Verse 55

ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः।चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः।।।।

ఆ తరువాత సుగ్రీవుని ఆజ్ఞను నెరవేర్చుటకు ఉత్సుకులై వారు, మేము ఇతర వానరులూ కూడ, అన్వేషణ చేస్తూ సమస్త భూమండలమంతటా సంచరించాము।

Verse 56

अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः।प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः।।5.35.56।।

అంగదుడనే పేరుగల, ఐశ్వర్యవంతుడు, మహాబలశాలి, వాలి కుమారుడు—వానరులలో వ్యాఘ్రమువంటి వాడు—సేనలో మూడవ భాగంతో కూడి బయలుదేరెను।

Verse 57

तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः।।।।

శ్రేష్ఠమైన వింధ్య పర్వతంలో మేము దారి తప్పినప్పుడు, ఘోర శోకంలో మునిగిన మా వారికి అనేక దినరాత్రులు గడిచిపోయాయి।

Verse 58

ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च।भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः।।।।

అప్పుడు కార్యం నెరవేరకపోవుటచే కలిగిన నిరాశతో, నియతకాలం దాటిపోయినందున, అలాగే వానరరాజుని భయంతో కూడ, మేము ప్రాణత్యాగానికి నిశ్చయించాము।

Verse 59

विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च।अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यताः।।।।

అరణ్యంలోని దుర్గమ స్థలములను, పర్వత ప్రస్రవణములను కూడ విచారించి, దేవి యొక్క ఆచూకీ ఏమాత్రం పొందక, మేము ప్రాణత్యాగానికి సిద్ధమయ్యాము।

Verse 60

दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।

సర్వ శ్రేష్ఠ వానర వీరులు ప్రాయోపవేశ వ్రతంతో కూర్చున్నట్లు చూసి, శోకసముద్రంలో మునిగిన అంగదుడు ఘోరంగా విలపించాడు।

Verse 61

दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।

హే వైదేహీ! నీ అదృశ్యమవడం, వాలిని వధ, మా ప్రాయోపవేశం (ఉపవాసంతో ప్రాణత్యాగ సంకల్పం), అలాగే జటాయువు మరణం—ఇవన్నీ తలచి అతడు శోకించాడు।

Verse 62

तेषां नस्वामिसन्देशान्निराशानां मुमूर्षताम्।कार्यहेतोरिवायातश्शकुनिर्वीर्यवान्महान्।।।।

స్వామి సందేశాన్ని తలచి నిరాశతో మరణానికి సిద్ధమైన మా వద్దకు, కార్యసిద్ధి కోసమే వచ్చినట్లుగా, మహా పరాక్రమశాలి ఒక పక్షి ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 63

गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट्।श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत्।।।।

గృధ్రరాజుని సహోదరుడైన ‘సంపాతి’ అనే గృధ్రరాటుడు, తన అన్న వధను విని కోపంతో ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 64

यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः।एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः।।।।

నా తమ్ముడిని ఎవరు హతమార్చిరి? అతడు ఎక్కడ పడిపోయెను? హే వానరోత్తములారా, ఇది మీ ద్వారా వినగోరుచున్నాను।

Verse 65

अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम्।रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम्।।5.35.65।।

అంగదుడు జనస్థానమందు జరిగిన మహావధాన్ని యథాతథంగా అతనికి వివరించెను—భీమరూపుడైన రాక్షసుడు నిన్నే లక్ష్యముగా చేసుకొని అతనిని హతమార్చెనని।

Verse 66

जटायुषो वधं श्रुत्वा दुःखितस्सोऽरुणात्मजः।त्वां शशंस वरारोहे वसन्तीं रावणालये।।।।

జటాయువు వధను విని అరుణపుత్రుడైన సంపాతి దుఃఖితుడయ్యెను; హే వరారోహే, నీవు రావణాలయమందు నివసించుచున్నావని అతడు తెలియజేసెను।

Verse 67

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम्।अङ्गदप्रमुखास्तूर्णं ततस्सम्प्रस्थिता वयम्।।।।

సంపాతి పలికిన హర్షవర్ధక వచనమును విని, అంగదుడు ప్రధానుడుగా మేము అక్కడి నుండి తక్షణమే ప్రయాణమయ్యాము।

Verse 68

विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ता स्सागरस्यान्तमुत्तरम्।त्वद्धर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवङ्गमाः।।।।

వింధ్య పర్వతం నుండి బయలుదేరి వానరులు సముద్రతీరపు ఉత్తర సరిహద్దుకు చేరారు. నీ దర్శన ఆశతో ఉత్సాహితులై వారు హర్షించి తృప్తి చెందారు।

Verse 69

अङ्गदप्रमुखास्सर्वे वेलोपान्तमुपस्थिताः।चिन्तां जग्मुः पुनर्भीतास्त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः।।5.35.69।।

అంగదుడు ముందుండగా వానరులందరూ సముద్రతీర అంచుకు చేరారు. అయినా నీ దర్శనానికి ఆతురులై ఉండి కూడా వారు మళ్లీ భయంతో చింతలో పడ్డారు।

Verse 70

अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं प्रेक्ष्य सीदतः।व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः।।।।

అప్పుడు సముద్రాన్ని చూసి, వానరసేన నిరాశలో కుంగిపోతున్నదని గ్రహించి, నేను తీవ్రమైన భయాన్ని తొలగించి వంద యోజనాలు దూకాను।

Verse 71

लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला।रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकपरिप्लुता।।।।

మరియు నేను రాత్రివేళ రాక్షసులతో నిండిన లంకలో ప్రవేశించాను. నేను రావణుని చూశాను; నిన్ను కూడా—శోకంలో మునిగినదానిగా చూశాను।

Verse 72

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनन्दिते।अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम्।।।।

హే అనిందితా! జరిగినదంతా యథాతథంగా నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు, హే దేవీ, నాతో పలుకు—నేను దశరథనందనుని దూతను।

Verse 73

तं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम्।सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम्।।।।

దేవి, నన్ను గుర్తించుము—నేను పవనాత్మజుడను, సుగ్రీవుని మంత్రి; శ్రీరామకార్యమునకు ఉద్యుక్తుడై నీ నిమిత్తముగా ఇక్కడికి వచ్చితిని।

Verse 74

कुशली तव काकुत्स्थस्सर्वशस्त्रभृतां वरः।गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः।।।।

నీ కాకుత్స్థవంశీయుడైన శ్రీరాముడు—సర్వ శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు—కుశలముగా ఉన్నాడు; సులక్షణుడైన లక్ష్మణుడును గురుసేవా-ఆరాధనలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు।

Verse 75

तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः।अहमेकस्तु सम्प्राप्त स्सुग्रीववचनादिह।।।।

దేవి, నీ వీర్యవంతుడైన భర్త హితమునందు నిమగ్నుడనైన నేను, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞచేత ఒంటరిగా ఇక్కడికి వచ్చితిని।

Verse 76

मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा।दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा।।।।

నేను సహాయము లేక ఒంటరిగా, ఇష్టమొచ్చిన రూపము ధరించగలవాడనై, నీ మార్గచిహ్నములు వెదుకుచు దక్షిణ దిశ అంతటా సంచరించితిని।

Verse 77

दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम्।अपनेष्यामि सन्तापं तवाभिगमशंसनात्।।।।

దైవానుగ్రహముచేత, నీ వియోగమునందు శోకించుచున్న వానరసేన యొక్క సంతాపమును, నేను నిన్ను చేరితినని ప్రకటించి తొలగించెదను।

Verse 78

दिष्ट्या हि मम न व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम्।प्राप्स्याम्यहमिदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः।।।।

దేవీ, దైవానుగ్రహంతో నా సముద్రలంఘనం వ్యర్థం కాలేదు. నీ దర్శనప్రసాదంతో ఈ విజయానికి తగిన పవిత్ర యశస్సును నేను పొందుదును.

Verse 79

राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।।।।

మహావీర్యుడైన రాఘవుడు త్వరలోనే నిన్ను చేరుకొనును; మిత్రబంధువులతో కూడిన రాక్షసాధిపతి రావణుని సంహరించి.

Verse 80

माल्यवान्नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः।ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः।।।।

హే వైదేహీ, ‘మాల్యవాన్’ అనే ప్రసిద్ధమైన పర్వతం ఉంది; అది పర్వతములలో ఉత్తమం. అక్కడి నుండి వానరుడు కేసరీ గోకర్ణ పర్వతానికి వెళ్లెను.

Verse 81

स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः।तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरत्।।।।

దేవర్షులచే ముందే సూచింపబడిన నా తండ్రి ఆ మహాకపి, నదీపతి (సముద్రుడు) యొక్క పుణ్యతీర్థంలో శంబసాదనాన్ని పెకలించి పైకి ఎత్తెను.

Verse 82

तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि।हनुमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा।।।।

హే మైథిలీ, ఆ వానరుని ప్రాంతంలోనే నేను వాయుదేవుని వల్ల జన్మించాను. నా స్వకర్మబలంతోనే లోకంలో ‘హనుమాన్’ అని ప్రసిద్ధుడనయ్యాను॥

Verse 83

विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः।अचिराद्राघवो देवि त्वामितो नयिताऽनघे।।।।

హే వైదేహీ, నీ విశ్వాసం పొందుటకే నేను నీ భర్త గుణాలను చెప్పాను. హే నిర్దోష దేవీ, అచిరంలోనే రాఘవుడు నిన్ను ఇక్కడి నుండి తీసుకొని పోతాడు॥

Verse 84

एवं विश्वासिता सीता हेतुभिश्शोककर्शिता।उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमवगच्छति।।।।

ఇలా శోకంతో క్షీణించిన సీతను సముచిత కారణాలు, తగిన గుర్తుచిహ్నాలు విశ్వాసంలో నిలిపాయి; అతడే నిజమైన దూత అని ఆమె గ్రహించింది॥

Verse 85

अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण च जानकी।नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम्।।।।

జానకికి అపార హర్షం కలిగింది; ఆ ప్రహర్షంలో వంకర రెప్పలతో కూడిన కన్నుల నుండి ఆనందజలాన్ని విడిచింది॥

Verse 86

चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्।।।।

విశాలాక్షి అయిన ఆమె మనోహర ముఖము—కోనల్లో ఎర్రని ఛాయతో తెల్లగా ప్రకాశించే నేత్రాలతో—రాహు నుండి విముక్తమైన చంద్రునివలె శోభించింది॥

Verse 87

हनुमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा।अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम्।।।।

ఆమె ఆ వానరుడు హనుమంతుడే, వేరెవ్వరూ కాదని స్పష్టంగా గ్రహించింది. అప్పుడు హనుమంతుడు ఆ ప్రియదర్శనమైన దేవి సీతతో మళ్లీ ఉత్తరవాక్యము పలికెను॥

Verse 88

एतत्ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि।किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम्।।।।

మైథిలీ, ఇవన్నీ నీకు వివరించాను; నీవు శాంతించు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? నీకు ఏది సమ్మతమో చెప్పు—అదే ప్రకారం నేను తిరిగి వెళ్తాను॥

Verse 89

हतेऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात्।ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः।।।।

మహర్షి ప్రేరణతో యుద్ధంలో కపిశ్రేష్ఠుడు శంబసాదన అనే అసురుణ్ని సంహరించినప్పుడు, మైథిలీ, నేను వాయుపుత్రుడిగా జన్మించాను; పరాక్రమంలో నేను అతనితో సమానమైన వానరుడను॥