Sarga 28
सीताविलापः (Sita’s Lament and Resolve under Threat)
सुन्दरकाण्ड
అశోకవాటికలో రావణుని కఠినమైన, అసహ్యమైన మాటలు విన్న వెంటనే సీత మనస్సు తీవ్రంగా కలత చెందుతుంది. సింహం పట్టుకున్న చిన్న ఏనుగు పిల్లలా ఆమె అసహాయంగా వర్ణించబడుతుంది. రాక్షసీల వలయంలో బెదిరింపులతో నిలిచిన సీత—పెద్దలు ‘అకాలమరణం జరగదు’ అంటారు గదా, అయినా నేను ఈ దయనీయ భయంలో ఎందుకు బ్రతికున్నాను? వజ్రంతో కొట్టబడిన పర్వతశిఖరం లాగా నా హృదయం ఎందుకు చీలిపోదు? అని ఆలోచిస్తుంది. రావణునికి ప్రేమ చూపడం అసంభవమని ఆమె స్పష్టం చేస్తుంది—అర్హతలేనివాడికి బ్రాహ్మణుడు మంత్రం ఇవ్వనట్లే, తన మనసును అతనికి ఇవ్వదని నిశ్చయిస్తుంది. రాముడు సమయానికి రాకపోతే తాను రాక్షసుల చేత చీల్చబడతానేమో అని భయపడుతుంది. ఆమె రాముని, లక్ష్మణుని, తల్లులను పిలిచి విలపిస్తుంది; మృగప్రసంగాన్ని ‘కాలం’ చేసిన మాయగా భావించి, దాని వల్లనే తాను అన్నదమ్ములను దూరంగా పంపిందని తలచుకుంటుంది. నిరాశలో విషం లేదా ఆయుధంతో ఆత్మహత్యను కూడా ఆలోచించి, పుష్పించిన శింశుపా చెట్టు వద్దకు వెళ్లి కొమ్మను పట్టుకుంటుంది; యమలోకానికి వెళ్లేందుకు తన జడను సాధనంగా చేసుకోవాలనుకుంటుంది. అయితే రామ-లక్ష్మణులు, వారి వంశాన్ని స్మరించిన క్షణంలో ఆమె శరీరంలో శుభలక్షణాలు కనబడతాయి; అవి శోకాన్ని తొలగించి ధైర్యాన్ని తిరిగి ఇస్తాయి—ఇలా సర్గాంతంలో ఆత్మహత్యాభిప్రాయానికి ప్రతిబలంగా మంగళసూచనలు నిలుస్తాయి.
Shlokas
Verse 1
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद्रावणस्याप्रियमप्रियार्ता।सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या।।5.28.1।।
రాక్షసేంద్రుడైన రావణుని ఆ అప్రియ వచనాన్ని విని, ప్రియవిరహంతో ఆర్తురాలైన సీత భయంతో వణికిపోయింది—అడవిలో సింహం పట్టుకున్న గజరాజకన్యలా।
Verse 2
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च। कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता।।5.28.2।।
రాక్షసీ స్త్రీల మధ్య చిక్కి, భయభ్రాంతురాలై, రావణుని కఠిన వాక్యాలతో తీవ్రంగా బెదిరింపబడిన సీత—నిర్జన అరణ్యమధ్య ఒంటరిగా విడిచిపెట్టబడి—చిన్న బాలికవలె విలపించెను.
Verse 3
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः।यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमानाजीवामि दीना क्षणमप्यपुण्या।।5.28.3।।
సత్యమే—లోకంలో సద్గురుులు చెప్పేది నిజం: అకాలమరణం సంభవించదు. ఇక్కడ నేను ఈ విధంగా దూషింపబడి భయపెట్టబడుతున్నా, దీనస్థితిలో, క్షణమాత్రమైనా పుణ్యహీనురాలినై, అయినా జీవించి ఉన్నాను।
Verse 4
सुखाद्विहीनं बहुदुःखपूर्णमिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे।विशीर्यते यन्न सहस्रधाऽद्य वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य।।5.28.4।।
సుఖరహితమై అనేక దుఃఖాలతో నిండిన నా హృదయం నిశ్చయంగా దృఢమైనది; ఎందుకంటే ఈ రోజుకూడా అది వెయ్యి ముక్కలుగా చీలిపోదు—వజ్రాఘాతంతో తాకబడిన పర్వతశిఖరంలా।
Verse 5
नैवास्ति दोषो मम नूनमत्र वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य।भावं न चास्याहमनुप्रदातु मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय।।5.28.5।।
నేను ఇక్కడే మరణించినా నాలో దోషం లేదు; ఆ అసహ్యదర్శనుడి చేత నా వధ నిశ్చితమే. అతనికి మనసు ఇవ్వడం గానీ అంగీకరించడం గానీ నాకు తగదు—అర్హతలేనివాడికి బ్రాహ్మణుడు పవిత్ర మంత్రం ఇవ్వనట్లే।
Verse 6
नूनं ममाङ्गान्यचिरादनार्यः शस्त्रैश्शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः।तस्मिननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः।।5.28.6।।
నిశ్చయంగా ఆ అనార్య రాక్షసేంద్రుడు త్వరలోనే పదునైన ఆయుధాలతో నా అవయవాలను కోసివేస్తాడు—లోకనాథుడు సమయానికి ఇక్కడికి రాకపోతే; గర్భస్థ శిశువును బయటకు తీయడానికి శస్త్రచికిత్సకుడు కోసినట్లుగా।
Verse 7
दुःखं बतेदं मम दुःखिताया मासौ चिरायाधिगमिष्यतो द्वौ। बद्धस्य वध्यस्य तथा निशान्ते राजापराधादिव तस्करस्य।।5.28.7।।
అయ్యో, దుఃఖితురాలైన నాకు ఇది ఎంతటి వేదన—ఈ రెండు నెలలు యుగంలా దీర్ఘంగా గడుస్తాయి. రాజాపరాధంతో బంధింపబడి వధకు నియమితుడైన దొంగ రాత్రి అంతా ఉదయాన్ని ఎదురుచూసినట్లే నేను ఉన్నాను।
Verse 8
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राममातः सह मे जनन्या। एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या महार्णवे नौरिव मूढवाता।।5.28.8।।
హా రామా! హా లక్ష్మణా! హా సుమిత్రా! హా రామమాతా, నా జననితో కూడ! నేను అల్పభాగ్యురాలిని; మహాసముద్రంలో మూర్ఖ గాలికి తాకి తేలియాడే చిన్న పడవలా నశించుచున్నాను।
Verse 9
तरस्विनौ धारयता मृगस्यसत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ।नूनं विशस्तौ मम कारणात्तौ सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन।।5.28.9।।
మనుజేంద్రుని ఆ ఇద్దరు మహావీర కుమారులు, జింకరూపం ధరించిన ప్రాణి చేత మోహింపబడి ఎదురయ్యారు. నిశ్చయంగా నా కారణంగానే వారు ఇద్దరూ మెరుపు దెబ్బకు పడిన రెండు సింహ-వృషభాలవలె హతులయ్యారు।
Verse 10
नूनं स कालो मृगरूपधारीमामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम्।यत्रार्यपुत्रं विससर्ज मूढा रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च।।5.28.10।।
నిశ్చయంగా అదే కాలమే మృగరూపం ధరించి ఆ సమయంలో నన్ను—అల్పభాగ్యురాలిని—మోహింపజేసింది; నేను మూర్ఖత్వంతో ఆర్యపుత్రుని, అలాగే రాముని అనుజుడైన లక్ష్మణుని కూడా పంపివేసిన వేళ।
Verse 11
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र। हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम्।।5.28.11।।
హా రామా, సత్యవ్రతా, దీర్ఘబాహో! హా పూర్ణచంద్రసమాన ముఖముగలవాడా! హా జీవలోక హితైషీ, ప్రియుడా! రాక్షసుల చేత నేను వధకు నియమితమై ఉన్నానని నీవు ఎరుగవా?
Verse 12
अनन्य दैवत्वमियं क्षमा चभूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे।पतिव्रतात्वं विफलं ममेदंकृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्।।5.28.12।।
నిన్నే ఏకైక దైవముగా భావించిన నా అనన్యభక్తి, నా క్షమ, నేలపై శయనం, ధర్మంలో నియమపాలన—ఇదంతా, నా పతివ్రతమూ ఫలించలేదు; కృతఘ్నులైన మనుష్యులపై చేసిన సత్కార్యం వృథా అయినట్లే.
Verse 13
मोघो हि धर्मश्चरितो मयायंतथैकपत्नीत्वामिदं निरर्थम्।या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा हीना त्वया सङ्गमने निराशा।।5.28.13।।
నిజంగా, నేను ఆచరించిన ధర్మం వ్యర్థమైంది; అలాగే ఏకపత్నీవ్రతమూ నిరర్థకం—ఎందుకంటే నేను నిన్ను దర్శించలేకున్నాను. నీ వియోగంలో నేను కృశించి వర్ణహీనమై, మళ్లీ కలయికపై ఆశ కోల్పోయాను.
Verse 14
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च।स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिस्त्वं रंस्यसे वीतभयः कृतार्थः।।5.28.14।।
తండ్రి ఆజ్ఞను నియమంగా నెరవేర్చి, వ్రతాచరణను పూర్తిచేసి నీవు అరణ్యంనుండి తిరిగి వస్తావు; అప్పుడు, నా భావన ప్రకారం, భయరహితుడై కృతార్థుడై, విశాలనేత్రి స్త్రీలతో నీవు రమిస్తావు.
Verse 15
अहं तु राम त्वयि जातकामा चिरं विनाशाय निबद्धभावा।मोघं चरित्वाथ तपो व्रतञ्च त्यक्ष्यामिधिग्जीवितमल्पभाग्याम्।।5.28.15।।
హే రామా, నిన్నే కోరుకొని, దీర్ఘకాలం నా వినాశానికే బంధింపబడిన భావంతో ఉన్నాను. తపస్సు, వ్రతం వ్యర్థంగా ఆచరించి ఇప్పుడు నేను ప్రాణత్యాగం చేస్తాను—ధిక్కారం ఈ నా జీవితం; నేను అల్పభాగ్యురాలిని.
Verse 16
सा जीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं विषेण शस्त्रेण शितेन वापि।विषस्य दाता न हि मेऽस्ति कश्चि च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य।।5.28.16।।
నేను విషముతో గానీ, శస్త్రముతో గానీ, అతి తీక్ష్ణ ఖడ్గముతో కూడ గానీ వెంటనే ప్రాణత్యాగం చేయగలను. కాని ఈ రాక్షసుని గృహంలో నాకు విషమో శస్త్రమో ఇచ్చేవాడు ఎవరూ లేరు.
Verse 17
इतीव देवी बहुधा विलप्य सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती।प्रवेपमाना परिशुष्कवक्त्रा नगोत्तमं पुष्पितमाससाद।।5.28.17।।
ఇలా దేవి సీత అనేక విధాల విలపిస్తూ, సర్వాంతఃకరణంతో శ్రీరాముని స్మరిస్తూ ఉండెను. వణుకుతూ, ముఖము ఎండిపోయి వాడిపోయినట్లై, పుష్పితమైన శ్రేష్ఠ వృక్షమునకు సమీపమైంది.
Verse 18
सा शोकतप्ता बहुधा विचिन्त्यसीताऽथ वेण्युद्ग्रथनं गृहीत्वा।उद्बुध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्रमहंगमिष्यामि यमस्य मूलम्।।5.28.18।।
శోకంతో దగ్ధమైన సీత అనేక విధాల ఆలోచించి తన జడను చేతబట్టి. ఆ జడతోనే తనను బంధించుకొని త్వరగా నిర్ణయించి చెప్పెను—“నేను శీఘ్రమే యమధర్మరాజు సన్నిధికి చేరుదును.”
Verse 19
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री शाखां गृहत्वाऽध नगस्य तस्य।तस्यास्तु रामं प्रविचिन्तयन्त्या रामानुजं स्वं च कुलं शुभाङ्ग्या:।।5.28.19।।शेकानिमित्तानि तथा बहूनिधैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके।प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि।।5.28.20।।
మృదుసర్వాంగి సీత ఆ వృక్షమునకు సమీపమై, దాని ఒక కొమ్మను పట్టుకొని నిలిచెను. ఆ శుభాంగి శ్రీరాముని, రామానుజుడైన లక్ష్మణుని, తన శ్రేష్ఠ కులమును స్మరిస్తుండగా—లోకంలో శోకనివారకములుగా, ధైర్యప్రదములుగా ప్రసిద్ధి పొందిన, ప్రాచీనకాలమునుండి సత్యమని గుర్తింపబడిన అనేక శుభనిమిత్తములు అప్పుడే ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
Frequently Asked Questions
Sītā confronts a dharma-crisis under coercion: whether to preserve life by yielding to Rāvaṇa or to preserve moral integrity by refusing him—even contemplating self-chosen death. The chapter emphasizes her categorical rejection of surrendering affection to adharma (5.28.5) despite imminent threat (5.28.6–7).
The sarga teaches that inner virtue can remain intact even when external agency is constrained. Sītā’s speech frames fidelity and disciplined righteousness as non-negotiable values, while the emergence of auspicious omens (5.28.19–20) signals that despair is not the final truth—ethical steadfastness becomes the condition for renewed courage and meaningful hope.
The key landmark-object is the flowering śiṃśupā (simsupa) tree in the grove where Sītā stands and grasps a branch (5.28.17–19), functioning as a physical anchor for her crisis. Cultural-religious references include Yama (death’s lord), the concept of kāla (time-fate), and the tradition of bodily omens (nimitta) as validated signs in ancient lore (5.28.20).