Sarga 27

Verse 1

इत्युक्तास्सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः।काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः।।5.27.1।।

సీత ఇలా ఘోరంగా పలికిన మాటలు విని, భయంకరమైన రాక్షసీలు కోపంతో మూర్ఛితులయ్యారు. వారిలో కొందరు ఆ విషయాన్ని వేగవంతుడైన రావణునికి తెలియజేయడానికి వెళ్లారు.

Verse 2

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः।पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन्।।5.27.2।।

అప్పుడు ఘోరదర్శన రాక్షసీ స్త్రీలు సీతాదేవి సమీపమునకు వచ్చి, మరల కఠిన వచనములు పలికిరి—ఒకే లక్ష్యముతో, అనర్థాన్ని సూచించే భయంకర హెచ్చరికగా।

Verse 3

अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये।राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम्।।5.27.3।।

ఓ అనార్య సీతా, పాపనిశ్చయములో నిలిచినదానా! ఈ రోజు, ఇప్పుడే, ఈ రాక్షసీ స్త్రీలు నీ ఈ మాంసాన్ని తమ ఇష్టమొచ్చినట్లు భక్షిస్తారు।

Verse 4

सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्टवा सन्तर्जितां तदा।राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत्।।5.27.4।।

అప్పుడు ఆ అనార్య రాక్షసీ స్త్రీలు సీతను భయపెడుతున్నట్లు చూసి, వృద్ధ రాక్షసి త్రిజట అక్కడే శయనించి ఈ వాక్యాలు పలికింది।

Verse 5

आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ।जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च।।5.27.5।।

హే అనార్యులారా! తినాలనుకుంటే మీరే మీరును తినుకోండి; కానీ జనకుని ప్రియ కుమార్తె, దశరథుని కోడలు సీతను మీరు భక్షించలేరు।

Verse 6

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः।राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च।।5.27.6।।

ఈ రోజు నేను భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన స్వప్నాన్ని చూశాను—అది రాక్షసుల వినాశనానికి, ఆమె భర్తకు మంగళమూ విజయమూ కలగడానికి సూచనగా ఉంది।

Verse 7

एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः। सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः।।5.27.7।।

త్రిజట ఇలా పలికినప్పుడు ఆ రాక్షసీ స్త్రీలు కోపంతో మూర్ఛితులైనట్టయ్యారు; అయినా భయంతో వణుకుతూ అందరూ త్రిజటను ఉద్దేశించి ఈ మాటలు పలికారు।

Verse 8

कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि।तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्युतम्।।5.27.8।।उवच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम्।

“రాత్రి నీవు చూసిన స్వప్నం ఏ విధమైనది? చెప్పు.” రాక్షసీల నోటినుంచి వచ్చిన మాటలు విని, తగిన సమయంలో త్రిజట ఆ స్వప్నాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని పలికింది।

Verse 9

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्।।5.27.9।।युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।।5.27.10।।

రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) స్వయంగా గజదంతమయమైన దివ్యమైన, ఆకాశగామి శిబికపై అధిరోహించాడు; అది సహస్ర హంసలతో యుక్తమై ఉంది. శ్వేతమాల్యాలు, శ్వేతవస్త్రాలు ధరించి లక్ష్మణునితో కలిసి వచ్చాడు।

Verse 10

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्।।5.27.9।।युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।।5.27.10।।

వెయ్యి హంసలతో యుక్తమైన పల్లకీపై రాఘవుడు స్వయంగా అధిరోహించి వచ్చాడు; తెల్లని మాల, తెల్లని వస్త్రాలు ధరించి, లక్ష్మణునితో కలిసి వచ్చాడు.

Verse 11

स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता।सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता।।5.27.11।।

ఈ రోజు స్వప్నంలో నేను సీతాదేవిని శ్వేతాంబరధారిణిగా చూచితిని; సముద్రం చుట్టుముట్టిన శ్వేత పర్వతంపై ఆమె అధిష్ఠితగా నిలిచియుండెను।

Verse 12

रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा।राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम्।।5.27.12।।आरूढ श्शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः।

సూర్యునితో ప్రభ యథా ఏకమై యుండునో, అట్లే సీత రామునితో సంగతయై యుండెను. నేను రాఘవుని లక్ష్మణసహితుడై, శైలసమానమైన చతుర్దంత మహాగజముపై ఆరూఢుడై ముందుకు సాగుచున్నట్లు చూచితిని।

Verse 13

ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा।।5.27.13।।शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ।

అనంతరం ఆ ఇద్దరు నరశార్దూలులు స్వతేజస్సుతో దీప్తులై, శ్వేతమాల్యములు శ్వేతాంబరములు ధరించి, జానకీదేవి సమీపమునకు వచ్చి నిలిచిరి।

Verse 14

ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः।।5.27.14।।भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता।

అప్పుడు ఆ పర్వతాగ్రమున, ఆకాశస్థుడైన ఆ దంతినిని భర్త స్థిరపరచి పట్టుకొనగా, జానకీ అతని స్కంధమును ఆశ్రయించెను।

Verse 15

भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना।।5.27.15।।चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती।

అనంతరం కమలనయనమైన ఆమె భర్త ఒడిలోనుండి లేచి, చేతితో మృదువుగా తుడుస్తున్నట్లుగా నాకు చంద్రసూర్యులు దర్శనమయ్యారు।

Verse 16

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थित: स गजोत्तमः।।5.27.16।।सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरिस्थितः।

ఆపై ఆ శ్రేష్ఠ గజము ఇద్దరు కుమారులు మరియు విశాలనయన సీతాదేవి అధిరోహించి, లంకపై నిలిచింది।

Verse 17

पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम्।।5.27.17।।इहोपयातः काकुत्स्थ स्सीतया सह भार्यया।

ఎనిమిది తెల్లని వృషభాలు జోడించిన రథంలో కాకుత్స్థుడు స్వయంగా తన భార్య సీతతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 18

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।।5.27.18।।आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम्।उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः।।5.27.19।।

పరాక్రమశాలి పురుషోత్తముడు శ్రీరాముడు, సోదరుడు లక్ష్మణుడితోను సీతతోను కలిసి, సూర్యసన్నిభమైన దివ్య పుష్పక విమానాన్ని అధిరోహించి, ఉత్తర దిశను చూచి ప్రయాణమయ్యాడు।

Verse 19

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।।5.27.18।।आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम्।उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः।।5.27.19।।

పరాక్రమశాలి పురుషోత్తముడు శ్రీరాముడు, సోదరుడు లక్ష్మణుడితోను సీతతోను కలిసి, సూర్యసన్నిభమైన దివ్య పుష్పక విమానాన్ని అధిరోహించి, ఉత్తర దిశను చూచి ప్రయాణమయ్యాడు।

Verse 20

एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह राघवः।।5.27.20।।

ఈ విధంగా స్వప్నంలో నేను విష్ణుసమాన పరాక్రమశాలియైన రాఘవ శ్రీరాముణ్ణి, సోదరుడు లక్ష్మణుడితోను సీతతోను కలిసి దర్శించాను।

Verse 21

न हि रामो महातेजाश्शक्यो जेतुं सुरासुरैः।राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव।।5.27.21।।

మహాతేజస్సుగల శ్రీరాముని దేవాసురులైనా, రాక్షసులైనా, ఇతరులైనా జయించలేరు; పాపులు స్వర్గాన్ని పొందలేనట్లే।

Verse 22

रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः।रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः।।5.27.22।।

నేను రావణుని భూమిపై నూనెతో పూసుకున్నవాడిగా చూశాను—ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, పానముచేసి మత్తుడై, కరవీర పుష్పమాల ధరించినవాడిగా।

Verse 23

विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि।कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः।।5.27.23।।

మళ్లీ ఈ రోజు నేను రావణుని పుష్పక విమానంనుండి భూమిపై పడిపోయినవాడిగా చూశాను—ఒక స్త్రీ చేత లాగబడుతూ, ముండిత శిరస్సుతో, నల్ల వస్త్రాలు ధరించినవాడిగా।

Verse 24

रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः।पिपंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः।।5.27.24।।

అతడు గాడిదలు కట్టిన రథంపై ఉండి, ఎర్ర మాలలు మరియు అనులేపనాలతో అలంకృతుడైయున్నాడు. నూనె త్రాగుతూ, నవ్వుతూ నర్తిస్తూ—మనస్సు భ్రమించి, ఇంద్రియాలు కలతచెందినవాడై ఉన్నాడు।

Verse 25

गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः।पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः।।5.27.25।।पतितोऽ वाक्चिरा रा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः।

మళ్లీ నేను రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుణ్ణి చూచితిని—అతడు గాడిదపై ఎక్కి వేగంగా దక్షిణ దిశను ఆశ్రయించాడు. ఆ గాడిద భయముచే మోహితుడై తల వంచి నేలపై పడిపోయాడు।

Verse 26

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।।5.27.26।।उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु।दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।।5.27.27।।मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः।

రావణుడు అకస్మాత్తుగా లేచి నిలిచెను—అతడు గభరాపడినవాడు, భయార్తుడు, మదముచే విహ్వలుడు. ఉన్మత్తుడివలె దిగంబరుడై అనేక దుర్వాక్యాలు ప్రలపించెను. తరువాత దుర్గంధమయమైన, దుస్సహమైన, ఘోరమైన, నరకసమానమైన చీకటిలోకి పరుగెత్తి, మలపంకంలో ప్రవేశించి అక్కడే మునిగిపోయెను।

Verse 27

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।।5.27.26।।उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु।दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।।5.27.27।।मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः।

రావణుడు అకస్మాత్తుగా లేచి నిలిచెను—అతడు గభరాపడినవాడు, భయార్తుడు, మదముచే విహ్వలుడు. ఉన్మత్తుడివలె దిగంబరుడై అనేక దుర్వాక్యాలు ప్రలపించెను. తరువాత దుర్గంధమయమైన, దుస్సహమైన, ఘోరమైన, నరకసమానమైన చీకటిలోకి పరుగెత్తి, మలపంకంలో ప్రవేశించి అక్కడే మునిగిపోయెను।

Verse 28

कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी।।5.27.28।। काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति।

ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించిన ఒక స్త్రీ—కృష్ణవర్ణురాలు, కర్దమంతో లిప్తమైన అవయవాలుగలది—దశగ్రీవుణ్ణి కంఠంలో బంధించి యముని దక్షిణ దిశ వైపు లాగుచుండెను।

Verse 29

एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः।।5.27.29।।रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः।

అదేవిధంగా అక్కడ నేను నిశాచరుడైన కుంభకర్ణుణ్ణి చూచితిని; అలాగే రావణుని కుమారులందరినీ చూచితిని—వారి దేహములు నూనెతో సముక్షితమై యుండెను।

Verse 30

वराहेण दशग्रीवश्शिंशुमारेण चेन्द्रजित्।।5.27.30।।उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयाता दक्षिणां दिशम्।

దశగ్రీవుడు (రావణుడు) వరాహంపై అధిరోహించాడు; ఇంద్రజిత్ శింశుమారంపై; కుంభకర్ణుడు ఒంటెపై—వారందరూ దక్షిణ దిశగా ప్రయాణమయ్యారు।

Verse 31

एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः।।5.27.31।।शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः।

అక్కడ నేను విభీషణుడిని ఒంటరిగా చూశాను—తెల్లని ఛత్రం నీడలో; తెల్లని మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, తెల్లని చందనలేపనంతో అనులిప్తుడై ఉన్నాడు।

Verse 32

शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः।।5.27.32।।आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम्।चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः।।5.27.33।।चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः।

అతడు శంఖ-దుందుభుల ఘోషతో సత్కరింపబడి, నృత్య-గీతాలతో అలంకరింపబడ్డాడు।

Verse 33

शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः।।5.27.32।।आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम्।चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः।।5.27.33।।चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः।

పర్వతసమానమైన, మేఘగర్జనవంటి నాదం చేసే దివ్య చతుర్దంత గజాన్ని అధిరోహించి విభీషణుడు నాలుగు మంత్రులతో కలిసి అక్కడ నిలిచి ఆకాశమార్గంలో ఎగిరెత్తెను।

Verse 34

समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः।।5.27.34।। पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम्।

గీతవాద్యాల నాదంతో కోలాహలంగా ఉన్న రాక్షసుల సమూహాన్ని నేను చూచితిని—ఎర్ర మాలలు, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి వారు పానము చేసుచుండిరి।

Verse 35

लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जराः।।5.27.35।।सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा।

అశ్వ-రథ-కుంజరాలతో సమృద్ధమైన ఈ రమ్య లంకాపురిని నేను సముద్రంలో పడిపోయినదిగా చూచితిని; దాని గోపురాలు, తోరణాలు విరిగిపోయినవి।

Verse 36

लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता।।5.27.36।। दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना।

స్వప్నంలో నేను లంకను చూచితిని—రావణుడు కాపాడుచున్నదైనా—రామదూత అయిన పరాక్రమశాలి వానరుడు దానిని దహించెను।

Verse 37

पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः।।5.27.37।। लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः।

లంకలోని సమస్త రాక్షసస్త్రీలు—భస్మంలా రూక్షమైనవారై—తైలం త్రాగి మహానాదంతో నవ్వుచూ, అరుచుచూ, నర్తించుచూ ఉన్నారు।

Verse 39

अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः।।5.27.39।।घातयेत्परमामर्षी युष्मान्सार्थं हि राक्षसैः।

మీరు వెంటనే తొలగిపోండి; లేకపోతే నశిస్తారు. రాఘవుడు తప్పక సీతను తిరిగి పొందుతాడు; పరమ కోపంతో రాక్షసులతో సహా మీ అందరినీ సంహరిస్తాడు।

Verse 40

प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्।।5.27.40।।भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः।

తన ప్రియమైన, అత్యంత గౌరవింపబడిన భార్య—వనవాసంలో కూడా అనువర్తించిన ఆమెను దూషించినా, బెదిరించినా—రాఘవుడు సహించడు।

Verse 41

तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम्।।5.27.41।।अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।

ఇక క్రూర వాక్యాలు చాలు; సాంత్వన వాక్యాలే పలకాలి. వైదేహిని క్షమాపణ కోరుదాం—నాకు ఇదే సముచితంగా తోస్తుంది।

Verse 42

यस्यामेवंविधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते।।5.27.42।।सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम्।

దుఃఖంలో ఉన్న స్త్రీకి ఇలాంటి స్వప్నం కనబడితే, ఆమె అనేక విధాల దుఃఖాల నుండి విముక్తి పొంది, అనుత్తమమైన ప్రియ సుఖాన్ని పొందుతుంది।

Verse 43

भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया।।5.27.43।।राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम्।

ఓ రాక్షసీలా, మీరు ఆమెను దూషించినా ఇప్పుడు ఆమెను వేడుకోండి—సంకోచం ఎందుకు? రాఘవుని నుండి రాక్షసులకు ఘోరమైన భయం వచ్చి చేరింది।

Verse 44

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा।।5.27.44।।अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्।

మైథిలి జనకనందిని నమస్కారంతో ప్రసన్నమగును; ఓ రాక్షసీగణమా, ఈమె మిమ్మల్ని మహాభయము నుండి కూడా రక్షించగలదు.

Verse 45

अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये।।5.27.45।।विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम्।

ఇంకా, ఈ విశాలనేత్రి దేవిలో నేను ఏ అశుభలక్షణమును గమనించను; ఆమె అవయవాలలో వికృతి గానీ, అతి సూక్ష్మమైన అపలక్షణముగానీ లేదు.

Verse 46

छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्।।5.27.46।। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्।

నాకు కేవలం కాంతిలో స్వల్ప హీనత మాత్రమే కనిపిస్తోంది; దానివల్ల దుఃఖము వచ్చి చేరినట్లు అనిపిస్తుంది—దుఃఖానికి అర్హురాలు కాని ఈ దేవి, క్లేశంతో వర్ణము మ్లానమైంది.

Verse 47

अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्।।5.27.47।।राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च।

వైదేహి కార్యసిద్ధి సమీపించినట్లు నేను చూస్తున్నాను; అలాగే రాక్షసేంద్రుని వినాశమును, రాఘవుని విజయమును కూడా చూస్తున్నాను.

Verse 48

निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम्।।5.27.48।।दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्।

ఇది ఆమె మహాప్రియమైన వార్తను వినబోయే శుభనిమిత్తమై నిలిచింది; మరియు ఆమె కన్ను—పద్మపత్రంలా దీర్ఘమైనది—స్ఫురిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది.

Verse 49

ईषच्छ हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः।।5.27.49।।अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते।

స్వల్పంగా హర్షించినట్లుగా, సౌభాగ్యవతియైన వైదేహి ఎడమ భుజము అకస్మాత్తుగా కంపించసాగింది।

Verse 50

करेणुहस्तप्रतिम स्सव्यश्चोरुरनुत्तमः।।5.27.50।।वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम्।

ఆడ ఏనుగు తొండంలాంటి ఆమె అత్యుత్తమ ఎడమ తొడ కంపిస్తూ, ముందర నిలిచిన రాఘవుని (రాముని) సూచిస్తున్నట్లుంది।

Verse 51

पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टःपुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी।सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनःपुनश्चोदयतीव हृष्टः।।5.27.51।।

మరియు ఒక పక్షి కొమ్మల మధ్య ఆకుల ఆశ్రయంలోకి మళ్లీ మళ్లీ ప్రవేశించి, ఉత్తమ సాంత్వన వాక్యాలు పలుకుతూ ‘సుస్వాగతం’ అని ఉద్ఘాటించి, ఆనందంతో ఆమెను పునఃపునః ప్రోత్సహిస్తున్నట్లుంది।