Sarga 26

Verse 1

प्रसक्ताश्रुमुखीत्यवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा।आधोगतमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे।।।।

ఇలా పలుకుతూ జనకనందిని—నిరంతర కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖంతో, తల వంచి ఉన్న ఆ బాలిక—విలపించడం ప్రారంభించింది।

Verse 2

उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती।उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले।।।।

ఆమె విలపిస్తూ—ఉన్మత్తురాలిలా, ప్రమత్తురాలిలా, భ్రాంతచిత్తురాలిలా—కిషోరీ గుర్రములా నేలపై ఒర్లుతూ, తడబడుతూ వ్రేళ్లాడింది.

Verse 3

राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा।रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात्।।।।

రాఘవుడు అప్రమత్తంగా ఉన్న వేళ, కామరూపధారి రాక్షసుడైన రావణుడు నన్ను హింసించి—నేను కేకలు వేస్తుండగా—బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు॥

Verse 4

राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम्।चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सुहे।।।।

రాక్షసీ స్త్రీల వశమై, అత్యంత క్రూరంగా భర్త్సింపబడి, చింతలో మునిగి ఘోర దుఃఖంతో బాధపడుతున్న నేను ఇక జీవించుటకు ఉత్సాహం లేదు।

Verse 5

न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थेर्न च भूषणैः।वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम्।।।।

రాక్షసీమధ్య నివసిస్తూ, మహారథుడైన రాముడు లేక నా జీవితం ఏ విలువ? నాకు ధనం అవసరం లేదు, ఆభరణాలూ అవసరం లేదు.

Verse 6

अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम्।हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते।।।।

నిశ్చయంగా నా హృదయం రాతిలా కఠినమై ఉండాలి, లేక జరామరణరహితమై ఉండాలి—ఎంత దుఃఖమైనా ఇది చీలిపోవడం లేదు.

Verse 7

धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेना विना कृता।मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता।।।।

ధిక్కారం నాకు—నేను అనార్యురాలిని, అసతిని—ఆయన లేకపోయినా క్షణమాత్రమైనా జీవితం కాపాడుకుంటూ పాపజీవితం గడుపుతున్నాను.

Verse 8

का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना।भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम्।।।।

ఆ ప్రియుడిని విడిచి నాకు జీవితం మీద ఏ ఆశ? సుఖంలో ఏ ఆసక్తి? సముద్రాంత భూమికి అధిపతి, మధురవాక్యుడు అయిన నా భర్తను విడిచి నాకు జీవితం ఎందుకు?

Verse 9

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम्।न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता।।।।

నా శరీరాన్ని చీల్చినా, భక్షించినా—నేను దానిని విడిచిపెడతాను. ప్రియుడిని కోల్పోయిన నేను ఈ దుఃఖాన్ని ఇక ఎక్కువకాలం భరించలేను.

Verse 10

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम्।रावणं किं पुनरहं काममेयं विगर्हितम्।।।।

నేను ఆ నీచ నిశాచరుడు రావణుణ్ని నా ఎడమ పాదంతో కూడా తాకను; మరి అతనిపై ఈ నిందితమైన కామభావాన్ని నేను ఎలా కలిగించగలను?

Verse 11

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम्।यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति।।।।

క్రూర స్వభావంతో నన్ను కోరదలచిన వాడు తిరస్కారాన్ని తెలియడు; అతడు తనను తాను కూడా తెలియడు, తన వంశాన్ని కూడా తెలియడు।

Verse 12

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता।रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम्।।।।

నేను నరికివేయబడినా, చిద్రమైపోయినా, ముక్కలైపోయినా, లేదా దహించే అగ్నిలో కాలిపోయినా—రావణునికి లోబడను. మీ దీర్ఘమైన వ్యర్థ ప్రలాపంతో ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 13

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः।सद्वृत्तो निरनुक्रोशश्शङ्के मद्भाग्यसङ्क्षयात्।।।।

రాఘవుడు ఖ్యాతిగాంచినవాడు—ప్రాజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు, కరుణామయుడు, సద్వృత్తుడు; అయినా నా భాగ్యక్షయమువల్ల ఆయన నాకు దయలేనివాడైపోయాడేమోనని నేను శంకిస్తున్నాను।

Verse 14

राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश।येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते।।।।

జనస్థానంలో ఒంటరిగా పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించినవాడు—అతడు నన్ను రక్షించడానికి ఎందుకు రాడు?

Verse 15

निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा।समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे।।।।

అల్పవీర్యుడైన రాక్షసుడు రావణుడు నన్ను బంధించాడు; కానీ నా భర్త యుద్ధంలో రావణుణ్ని సంహరించగల సమర్థుడు.

Verse 16

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः।रणे रामेण निहतस्स मां किं नाभिपद्यते।।।।

దండకారణ్యంలో రాక్షసపుంగవుడైన విరాధుణ్ని యుద్ధంలో సంహరించిన ఆ రాముడు నన్ను చేరి రక్షించడానికి ఎందుకు రాడు?

Verse 17

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा।न तु राघवबाणानां गतिरोधो भविष्यति ।।।।

సముద్రమధ్యంలో ఉన్న ఈ లంక దుర్ధర్షమైనదే; అయినా రాఘవుని బాణాల గమనాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు—గతిరోధం ఉండదు।

Verse 18

किन्नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः।रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते।।।।

దృఢపరాక్రముడైన శ్రీరాముడు రాక్షసుడు అపహరించిన తన ప్రియమైన, ఇష్టమైన భార్యను ఇంకా ఎందుకు చేరుకోలేకపోయాడు? దానికి కారణం ఏమిటి?

Verse 19

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः।जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति।।।।

లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన శ్రీరాముడు నేను ఇక్కడ ఉన్నానని తెలియదేమో అని నాకు సందేహం; తెలిసినా ఆ తేజస్సుగలవాడు ఈ అవమానకరమైన ధర్షణను సహిస్తున్నాడేమో.

Verse 20

हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत्।गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः।।।।

‘నేను అపహరింపబడ్డాను’ అని తెలిసి రాఘవునికి తెలియజేయగలిగిన గృధ్రరాజు కూడా రావణునిచే యుద్ధంలో పడగొట్టబడ్డాడు.

Verse 21

कृतं कर्म महत्तेन मां तथाऽभ्यवपद्यता।तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा।।।।

వృద్ధుడైన జటాయువు కూడా రావణునితో ఏకయుద్ధంలో నిలిచి నా కోసం చేసిన కార్యం మహత్తరమైనది.

Verse 22

यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः।अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम्।।।।

నేను ఇక్కడ ఉన్నానని రాఘవుడు తెలిసికొంటే, ఆయన నేడు కోపంతో తన బాణాలతో ఈ లోకాన్ని రాక్షసరహితంగా చేసేవాడు।

Verse 23

विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम्।रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत्।।।।

ఆయన లంకాపురిని చిదిమివేసి, మహాసముద్రాన్ని కూడా ఎండబెట్టివేసి, ఆ నీచ రావణుని పేరు-కీర్తులను నశింపజేసేవాడు।

Verse 24

ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे।यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः।।।।

అప్పుడు తమ ప్రభువులు హతమైన రాక్షసస్త్రీలు ఇంటింటా, నేను ఎలా విలపిస్తున్నానో అలాగే మరల విలపిస్తారు—సందేహమే లేదు।

Verse 25

अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामस्सलक्ष्मणः।न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति।।।।

లక్ష్మణుడితో కూడిన రాముడు రాక్షసుల లంకను వెతికి దాడి ప్రారంభిస్తే, ఆ ఇద్దరి దృష్టికి వచ్చిన శత్రువు క్షణమాత్రమూ జీవించడు।

Verse 26

चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला।अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत्।।।।

చితాధూమంతో మార్గాలు నిండిపోతాయి, గద్దల గుంపులు చుట్టుముడతాయి; అచిరకాలంలోనే ఈ లంక శ్మశానసదృశంగా మారుతుంది।

Verse 27

अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम्।दुष्प्रस्थानोऽयामाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम्।।।।

అతి స్వల్పకాలంలోనే నేను నా అభీష్టమైన మనోరథాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాను. కానీ మీ ఈ దుష్టాచారం మీ అందరికీ భాగ్యవిపర్యయాన్ని సూచిస్తోంది॥

Verse 28

यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै।अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा।।।।

ఇక్కడ లంకలో కనిపిస్తున్న ఈ విధమైన అశుభ సూచనలు చూస్తే, అతి త్వరలోనే ఈ నగరం తన కాంతిని కోల్పోతుంది॥

Verse 29

नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे।शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा।।।।

నిశ్చయంగా, పాపి—రాక్షసాధముడైన—రావణుడు హతుడైనప్పుడు, ఒకప్పుడు దుర్ధర్షమైన లంక విధవ స్త్రీలా శోకంతో క్షీణించి పోతుంది॥

Verse 30

पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी।भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना।।।।

పుణ్యోత్సవాలతో ఉద్ధరించబడిన ఈ లంకా నగరం కూడా రాక్షసీ స్త్రీలతో సహా స్వామివిహీనమవుతుంది—భర్తను కోల్పోయిన స్త్రీలా॥

Verse 31

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे।श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम्।।।।

నిశ్చయంగా అతి త్వరలోనే ఇక్కడ ఇంటింటా దుఃఖంతో ఆర్తిగా విలపించే రాక్షసకన్యల రోదనధ్వనిని నేను వినబోతున్నాను।

Verse 32

सान्थकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा।भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः।।।।

రాముని శరాలతో దగ్ధమై లంకాపురి అంధకారావృతమై, దాని కాంతి నశించి, రాక్షసపుంగవులు హతులైపోతారు।

Verse 33

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः।जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने।।।।अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे।समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः।।।।स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टे न वर्तते।

కోపంలో రక్తిమాంత నేత్రాలుగల ఆ శూరుడు రాముడు, నేను రావణుని నివాసంలో ఇక్కడ ఉన్నానని తెలుసుకుంటే…

Verse 34

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः।जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने।।5.26.33।।अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे।समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः।।5.26.34।।स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टे न वर्तते।

కానీ ఈ క్రూరుడూ అధముడైన రావణుడు నాకు విధించిన గడువు ఇప్పుడు వచ్చేసింది; అతడు నాకు నిర్ణయించిన మరణం నాకే పరిమితం కాదు—అది ఆ దుష్టునిపైనే వచ్చి నిలుస్తుంది।

Verse 35

अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः।।।।अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि सांप्रतम्।नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः।।।।

ఈ పాపకార్యాలు చేసే రాక్షసులు ఏది అकार्यమో—చేయరానిదేమిటో—అదికూడా తెలుసుకోరు।

Verse 36

अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः।।5.26.35।। अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि सांप्रतम्। नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः।।5.26.36।।

అధర్మం వల్లనే ఇప్పుడే మహా విపత్తు తప్పక కలుగుతుంది. ఈ మాంసభక్షక రాక్షసులు ధర్మాన్ని ఏమాత్రం తెలియరు॥

Verse 37

ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति।साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम्।।।।रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती सुदुःखिता।

నిశ్చయంగా ఈ రాక్షసుడు నన్ను ప్రాతఃకాల భోజనంగా చేయాలని ఉద్దేశించాడు. ఆ ప్రియదర్శనుడిని లేక నేను ఏమి చేయగలను? కళ్ల మూలలు ఎర్రబడిన రాముణ్ని చూడక నేను ఘోర దుఃఖంలో మునిగిపోయాను॥

Verse 38

यदि कश्चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेदिह।।।।क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना।

ఈ రోజు ఇక్కడ ఎవడైనా నాకు విషం ఇచ్చినట్లయితే, భర్త లేకనే నేను త్వరగా వైవస్వత యమదేవుణ్ని దర్శించేదాన్ని॥

Verse 38

यदि कश्चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेदिह।।।।क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना।

ఈ రోజు ఇక్కడ ఎవడైనా నాకు విషం ఇచ్చినట్లయితే, భర్త లేకనే నేను త్వరగా వైవస్వత యమదేవుణ్ని దర్శించేదాన్ని॥

Verse 39

नाजानाज्जीवतीं रामस्स मां लक्ष्मणपूर्वजः।।।।जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्य्वां हि मम मार्गणम्।

లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన రాముడు నేను ఇక్కడ జీవించి ఉన్నానని తెలియదు. ఆ ఇద్దరికీ తెలిసి ఉంటే, భూమంతటా నన్ను వెతకడంలో వారు ఎప్పుడూ వెనుకాడరు॥

Verse 40

नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः।।।।देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले।

నిశ్చయంగా నా శోకమే కారణంగా ఆ వీరుడు—లక్ష్మణుని అగ్రజుడు—భూమిపై దేహాన్ని విడిచి ఇక్కడి నుండి దేవలోకానికి వెళ్లిపోయాడు॥

Verse 41

धन्या देवास्सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।।।।मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम्।

ధన్యులు దేవులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, పరమర్షులు—నా నాథుడు పద్మనయనుడైన శ్రీరాముని దర్శించువారు।

Verse 42

अथवा न हि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः।।।।मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः।

లేదా ధర్మాన్ని కోరే బుద్ధిమంతుడైన రాజర్షి, పరమాత్మస్వరూపుడైన శ్రీరామునికి ఇక నేను—ఆయన భార్య—గురించి ఏ చింతా లేదునా?

Verse 43

दृश्यमाने भवेत्प्रीति स्सौहृदं नास्त्यपश्यतः।।।।नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति।

కళ్లముందు కనిపిస్తే ప్రేమ పెరుగుతుంది; కనిపించకపోతే స్నేహం నిలవదు। కృతఘ్నులు అటువంటి బంధాలను చెదరగొడతారు—కాని శ్రీరాముడు చెదరగొట్టడు।

Verse 44

किं नु मे न गुणाः केचित्किं वा भाग्यक्षयो मम।।।। याहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन भामिनी।

నాలో ఏ గుణమూ లేనిదేనా, లేక నా సౌభాగ్యం క్షీణించిందా—అందుకే నేను, గౌరవనీయ స్త్రీ, శ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముని వియోగంలో క్షీణిస్తున్నాను?

Verse 45

श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः।।।।रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात्।

నిష్కలంకచరిత్రుడైన, శూరుడైన, శత్రునిబర్హణుడైన మహాత్ముడు రాముని వియోగంలో ఉన్న నాకు జీవితం కన్నా మరణమే శ్రేయస్కరం।

Verse 46

अथवा न्यस्तशत्रौ तौ वने मूलफलाशिनौ।।।।भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ।

లేదా ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులైన అన్నదమ్ములు శత్రుత్వాన్ని విడిచి, అడవిలో మూలఫలాలు భుజిస్తూ వనచారులై తిరుగుతుండవచ్చు।

Verse 47

अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।।।।छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।

లేదా దురాత్ముడైన రాక్షసేంద్రుడు రావణుడు ఏదో మాయచేత శూరులైన అన్నదమ్ములు రామలక్ష్మణులను హతమార్చాడా?

Verse 48

साऽहमेवङ्गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा।।।।न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखेऽपि वर्तते।

ఇలాంటి పరిస్థితిలో, ఇలాంటి సమయంలో నేను ఏ విధంగానైనా మరణించాలనుకుంటున్నాను; కానీ ఈ దుఃఖంలో కూడా నాకు మరణం రాదు, అది విధిగా నియమించబడనట్టుగా ఉంది।

Verse 49

धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः।।।।जितात्मनो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये।

పాపాన్ని విడిచిన మహాత్మ మునులు నిజంగా ధన్యులు—జితాత్ములు, మహాభాగ్యులు—వారికి ‘ప్రియ’ ‘అప్రియ’ అనే భేదమే ఉండదు।

Verse 50

प्रियान्न संभवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम्।।।।ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम्।

ప్రియమైనదానివల్ల దుఃఖం కలగదు, అప్రియమైనదానివల్ల అతిభయం కలగదు—ఈ రెండింటినీ విడిచిన మహాత్ములకు నమస్కారం.

Verse 51

साहं त्यक्ता प्रियार्हेण रामेण विदितात्मना।।।।प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम्।

ఆత్మజ్ఞుడూ, ప్రియార్హుడైన రాముడు నన్ను విడిచినందున, పాపి రావణుని వశమై ఉన్న నేను ఇప్పుడు ప్రాణత్యాగం చేస్తాను.