Sarga 21
सीताया रावणं प्रति धर्मोपदेशः (Sita’s Dharmic Admonition to Ravana)
सुन्दरकाण्ड
ఈ సర్గలో రావణుని దర్పభరితమైన ప్రతిపాదనను విన్న సీతా, సంయమితమైనా అచంచలమైన మాటలతో సమాధానం ఇస్తుంది. ఆమె ఇద్దరి మధ్య తృణశకలాన్ని ఉంచి మర్యాదను స్థాపించి, ధర్మాన్ని బోధిస్తుంది—రాజు కామాన్ని నియంత్రించాలి, పరస్త్రీలను తన భార్యలవలె రక్షించాలి, జ్ఞానుల హితవచనాన్ని వినాలి. అధర్మపాలకుని చేతిలో రాజ్యం నాశనమవుతుందని, రావణుడే తన వంశవినాశానికి కారకుడని ఆమె హెచ్చరిస్తుంది. రాఘవునితో తన అవిభాజ్యతను ఉపమానాలతో చెబుతుంది—సూర్యునితో ప్రకాశం, తత్త్వదర్శి బ్రాహ్మణునితో విద్యలాగ। తదుపరి ఆమె నీతిసలహా ఇస్తుంది—రావణుడు రామునితో స్నేహం చేయాలి, సీతను తిరిగి అప్పగించాలి; ఇదే శ్రేయస్సుకు ఏకైక మార్గం. ఆపై రాముని యుద్ధాగమనాన్ని ముందుగానే చిత్రిస్తుంది—ధనుస్సు మేఘగర్జనవంటి టంకారం, లంకపై శరవర్షం, సీతను తప్పక తీసుకుపోవడం; విష్ణువు వామనరూపంలో అసురుల నుండి శ్రీని తిరిగి పొందినట్లుగా. చివరికి ఆమె భయపూరిత అపహరణను ఖండించి, రాముని ప్రతీకారాన్ని ఏ ఆశ్రయమూ ఆపలేదని ప్రకటిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः।आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच शनैर्वचः।।।।
ఆ క్రోధభరిత రాక్షసుని మాటలు విని సీత అత్యంత ఆర్తురాలైంది; దుఃఖంతో క్షీణించిన స్వరంతో, కరుణభావంతో, ఆమె నెమ్మదిగా ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది।
Verse 2
दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी।चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता।।।।तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता।
దుఃఖార్తురాలై ఏడుస్తూ, వణుకుతూ ఉన్న తపస్విని, సుందర నితంబాల వరారోహా, పతివ్రత సీత—పతినే తలచుకుంటూ—తనకు (రావణునికి) మధ్య ఒక గడ్డి తుంపరను ఉంచి, పవిత్రమైన మృదుస్మితంతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.
Verse 3
निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः।।।।न मां प्रार्थयितुं युक्तं सुसिद्धिमिव पापकृत्।
నా నుండి నీ మనసును మళ్లించు; నీ స్వజన స్త్రీలపై మనసు పెట్టు. పాపకర్తకు సిద్ధి ఎలా అనుచితమో, అలాగే నన్ను కోరడం నీకు తగదు।
Verse 4
अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम्।।।।कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया।
మహాకులంలో జన్మించి పుణ్యకులంలో వివాహితనైన నేను ఏకపత్ని వ్రతస్థురాలిని; ఈ నిషిద్ధమైన, నింద్యమైన కార్యం నేను చేయను।
Verse 5
एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी।।।।राक्षसं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत्।
ఇలా పలికి యశస్వినీ వైదేహి ఆ రాక్షసుడు రావణుడిని వెనుకకు చేసి మరల మాట పలికింది।
Verse 6
नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव।।।।साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर।
నేను నీ ప్రయత్నంతో పొందదగిన భార్యను కాను; నేను పరపురుషుని ధర్మపత్ని, సతిని. హే రాజా, ధర్మాన్ని సమ్యకంగా పరిశీలించి నిజమైన సద్వ్రతాన్ని ఆచరించు।
Verse 7
यथा तव तथान्येषां दारा रक्ष्या निशाचर।।।।आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम्।
హే నిశాచరా! నీ స్వదారులు ఎలా రక్షణీయులో, అలాగే ఇతరుల దారులూ రక్షణీయులు. నిన్నే ప్రమాణంగా చేసుకొని నీ స్వదారులలోనే రమించు।
Verse 8
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम्।।।।नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम्।
తన స్వదారులలో అసంతృప్తుడై, చంచలుడై, ఇంద్రియాలను అదుపు చేయలేని వాడై, కపటబుద్ధితో ఉన్న మనిషిని పరదారాసక్తి అవమానమూ పరాభవమూ వైపు నడిపిస్తుంది।
Verse 9
इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे।।।।तथाहि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता।
ఇక్కడ సజ్జనులు లేరా? లేక ఉన్నా నీవు వారిని అనుసరించవా? ఎందుకంటే నీ బుద్ధి విపరీతమై, సదాచారరహితమైంది।
Verse 10
वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः।।।।राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे।
నీ మనస్సు అసత్యం, అధర్మ మార్గాలచే నడిపించబడుతోంది; వివేకులు చెప్పిన హితవచనాన్ని నీవు స్వీకరించవు—అందువల్ల రాక్షసుల వినాశానికి నీవే కారణమవుతున్నావు।
Verse 11
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम्।।।।समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च।
ఆత్మనియంత్రణ లేని, అన్యాయంలో ఆసక్తుడైన రాజు అధికారంలోకి వస్తే, సమృద్ధమైన రాజ్యాలు మరియు నగరాలు కూడా నశించిపోతాయి।
Verse 12
तथेयं त्वां समासाद्य लङ्का रत्नौघसङ्कुला।।।।अपराधात्तवैकस्य नचिराद्विनशिष्यति।
అలాగే రత్నరాశులతో నిండిన ఈ లంక నిన్ను పొందిన వెంటనే, నీ ఒక్కడి అపరాధం వల్ల అచిరంలోనే నశించిపోతుంది।
Verse 13
स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः।।।।अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः।
హే రావణా, అల్పదృష్టివాడా! పాపి తన స్వకర్మఫలంతోనే దండింపబడి పడిపోతే, అతని వినాశాన్ని చూసి ప్రాణులు ఆనందిస్తారు।
Verse 14
एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः।।।।दिष्ट्यैतद्व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः।
ఇలా నీవు మోసగించి అవమానించిన జనులు నిన్ను గురించి—“దృష్ట్యా, ఈ క్రూరుడూ రౌద్రుడూ అయిన పాపి ఇప్పుడు వ్యసనాన్ని పొందాడు”—అని చెప్పి హర్షిస్తారు।
Verse 15
शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा।।।।अनन्या राघवेणाहं भास्करेण प्रभा यथा।
ఐశ్వర్యంతో గానీ ధనంతో గానీ నన్ను లోభపెట్టలేరు. నేను రాఘవునికే చెందినదానిని—సూర్యునికి ప్రభ ఎలా విడదీయలేనిదో అట్లే।
Verse 16
उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम्।।।।कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्य चित्।
లోకనాథుడైన ఆయన గౌరవనీయ భుజంపై తల ఆనించి ఉన్న నేను, మరెవరి భుజంపై తల ఎలా ఆనించగలను?
Verse 17
अहमौपयिकी भार्या तस्यैव वसुधापतेः।।।।व्रतस्नातस्य विप्रस्य विद्येव विदितात्मनः।
నేను ఆ భూవల్లభుడైన రామునికే యథార్థ ధర్మపత్నిని—వ్రతస్నాతుడై ఆత్మజ్ఞానముగల బ్రాహ్మణునికి స్వకీయమైన పవిత్ర విద్య వలె.
Verse 18
साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम्।।।।वने वाशितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम्।
హే రావణా, ధర్మమైనదే చేయి—దుఃఖితనైన నన్ను రామునితో కలిపి చేర్చు; అడవిలో విడిపోయిన ఆడఏనుగును గజాధిపతితో మళ్లీ కలిపినట్లుగా.
Verse 19
मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता।।।।वधं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः।
నీవు తగిన మార్గాన్ని కోరుతూ ఘోర మరణాన్ని తప్పించుకోవాలనుకుంటే, పురుషోత్తముడైన రాముడు నీతో యథోచితమైన మైత్రిని స్థాపించుటకూ సిద్ధుడగును.
Verse 20
विदितः स हि धर्मज्ञः शरणागतवत्सलः।।।।तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि।
ఆయన ధర్మజ్ఞుడని, శరణాగతవత్సలుడని ప్రసిద్ధుడు. నీవు జీవించదలచుకుంటే, ఆయనతో నీకు మైత్రి కలుగుగాక.
Verse 21
प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम्।।।।मां चास्मै नियतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि।
కాబట్టి శరణాగతవత్సలుడైన ఆయనను ప్రసన్నం చేయుము. నీవు నియమంతో, సంయమంతో ఉండి నన్ను ఆయనకు తిరిగి అప్పగించవలసినవాడవు॥
Verse 22
एवं हि ते भवेत्स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे।।।।अन्यथा त्वं हि कुर्वाणो वधं प्राप्स्यसि रावण।
ఇదే నీకు శ్రేయస్సు—నన్ను రఘూత్తముడైన శ్రీరామునికి అప్పగించుము. లేకపోతే నీవు హఠంగా కొనసాగితే నిశ్చయంగా వధను పొందుతావు, రావణా॥
Verse 23
वर्जयेद्वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम्।।।।त्वद्विधं तु न सङ्कृद्धो लोकनाथः स राघवः।
విడిచిన వజ్రమైనా కొన్నిసార్లు లక్ష్యాన్ని తప్పవచ్చు; అంతకుడైన యముడూ కొంతకాలం ఆలస్యం చేయవచ్చు. కానీ లోకనాథుడైన రాఘవుడు కోపించితే నీ వంటి వాడిని ఎప్పటికీ క్షమించడు॥
Verse 24
रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम्।।।।शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव।
నీవు రామధనుస్సు యొక్క మహానాదాన్ని వినుదువు—శతక్రతువైన ఇంద్రుడు విసిరిన వజ్రపు ఘోర గర్జన వలె॥
Verse 25
इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगा: ।।।।इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षणाः।
ఇక్కడ త్వరలోనే సుసంధితమైన బాణాలు—రామలక్ష్మణుల చిహ్నాలతో కూడినవి—జ్వలితముఖ సర్పాల వలె కురుస్తాయి॥
Verse 26
रक्षांसि परिनिघ्नन्तः पुर्यामस्यां समन्ततः।।।।असंपातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः।
ఈ నగరమంతటా అన్ని దిక్కులా పడుతూ కంకపక్షాలతో యుక్తమైన ఆ బాణాలు రాక్షసులను చుట్టుముట్టి సంహరిస్తాయి; మరే ఆయుధం పడేందుకు కూడా చోటు మిగలనీయవు।
Verse 27
राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान्।।।।उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान्।
ఆ మహా ‘రామగరుడుడు’ సర్పసదృశమైన మహాబల రాక్షసేంద్రులను వేగంగా ఎత్తుకుపోతాడు—వైనతేయుడు (గరుడుడు) నాగులను ఎత్తుకుపోయినట్లే।
Verse 28
अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिन्दमः।।।।असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः।
శత్రుదమనుడైన నా భర్త నన్ను త్వరలోనే నీ నుండి తీసుకుపోతాడు—విష్ణువు మూడు అడుగులతో అసురుల నుండి దీప్తిమంతమైన శ్రీని అపహరించినట్లే।
Verse 29
जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले।।।।अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै।
జనస్థానమనే మృతిస్థలంలో రాక్షసబలం నశించినప్పుడు, వారిని కాపాడలేని నీవు, ఓ రాక్షసా, ఈ నిత్యంత అసాధు కార్యాన్ని చేశావు।
Verse 30
आश्रमं तु तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः।।।।गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम।
ఆ ఇద్దరు నరసింహసమాన సోదరులు దృష్టి పరిధి దాటి వెళ్లిన వేళ నీవు శూన్య ఆశ్రమంలో ప్రవేశించి, హే అధమా, నన్ను అపహరించితివి।
Verse 31
न हि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया।।।।शक्यं संदर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव।
నీకు రామలక్ష్మణుల వాసన మాత్రమైనా తెలిసి ఉంటే, వారి దర్శనంలో నిలువలేవు—రెండు పులుల ఎదుట కుక్కలా।
Verse 32
तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम्।।।।वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे।
ఆ ఇద్దరితో యుద్ధంలో నీవు నిలకడగా నిలువలేవు. ఇంద్రుని రెండు మహాబాహువుల ఎదుట ఒకబాహువు వృత్రుడు ఎలా నశించాడో, అలాగే నీ గతి అవుతుంది।
Verse 33
क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह।।।।तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः।
త్వరలోనే నా నాథుడు శ్రీరాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి, తన శరములతో నీ ప్రాణాలను హరించును—సూర్యుడు కొద్దిపాటి నీటిని వేగంగా ఆవిరి చేసుకున్నట్లుగా।
Verse 34
गिरिं कुबेरस्य गतोऽथ वालयं सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः।असंशयं दाशरथेर्न मोक्ष्यसे महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव।।।।
నీవు కుబేరుని పర్వతానికి పారిపోయినా, లేదా వరుణరాజుని సభాభవనంలో దాక్కున్నా, దాశరథి శ్రీరాముని నుండి నీవు నిశ్చయంగా తప్పించుకోలేవు; కాలహతమైన మహావృక్షం వజ్రాఘాతాన్ని ఎట్లా తప్పించుకోలేనిదో అట్లే।
Frequently Asked Questions
The dilemma is coercive appropriation versus lawful marriage and royal restraint: Rāvaṇa seeks Sītā against dharma, while Sītā refuses, marks a boundary with a blade of grass, and insists that a ruler must protect others’ spouses rather than violate them.
Adharma is self-destructive: a king who ignores wise counsel, indulges uncontrolled desire, and rules through unfair means causes the ruin of cities and clans; welfare lies in returning to dharma—here, by seeking friendship with Rāma and restoring Sītā.
Laṅkā is framed as a gem-filled polity endangered by one ruler’s crime; Janasthāna is recalled as the earlier site of demon defeat; and cosmic-political refuges (Kubera’s mountain/Kailāsa, Varuṇa’s oceanic realm) are invoked to stress that no sanctuary can avert the consequences of unrighteous action.