Shloka 97

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।।।।कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्।

Transliteration

kuru sācivyam asmākaṃ na naḥ kāryam atikramet | kartavyam akṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyum udīrayet ||

Translation

మాకు సచివ్యము చేయుము, మా కార్యము తప్పిపోకుండా ఉండునట్లు; చేయవలసిన కర్తవ్యము చేయకపోతే సజ్జనుల మనస్సులో కోపము ఉద్భవిస్తుంది।

Word by Word

• कुरु: do
• कुरु: Kriya (क्रिया/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); परस्मैपद; मध्यम-पुरुष; एकवचन

• साचिव्यम्: assistance; ministerial help
• साचिव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साचिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• अस्माकम्: of us; for us
• अस्माकम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन (Genitive Plural)

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• नः: our
• नः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति; बहुवचन; अत्र षष्ठी (our)

• कार्यम्: task; work
• कार्यम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (Nominative Singular)

• अतिक्रमेत्: should not be transgressed/neglected
• अतिक्रमेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति + क्रम् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन (3rd sg)

• कर्तव्यम्: must be done
• कर्तव्यम्: Kriya (क्रिया/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विधेय (ought to be done)

• अकृतम्: undone
• अकृतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + कृत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (not done)

• कार्यम्: task
• कार्यम्: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; ‘अकृतम्’ इत्यस्य विशेष्य

• सताम्: of the good; of the virtuous
• सताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन (Genitive Plural)

• मन्युम्: anger
• मन्युम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (Accusative Singular)

• उदीरयेत्: would arouse; may provoke
• उदीरयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + ईर् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन (3rd sg)

Context

"You may act as our minister and let us not miss this chance. Pious men lose their cool if a worthy act is left unfulfilled.

Characters & Entities

• Samudra (Ocean)
• Maināka
• Sat (the righteous/good people)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Kartavya: neglecting a rightful duty is a moral failure; the righteous feel justified displeasure when good work is left incomplete.

What is the narrative situation?

Samudra urges Maināka to cooperate so the opportunity to help Hanumān is not lost.

Which character virtue is emphasized?

Conscientiousness: completing what ought to be done, without letting duty lapse.