Sarga 1

Verse 1

ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः।इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि।।।।

అప్పుడు శత్రుకర్షణుడైన హనుమంతుడు రావణుడు అపహరించిన సీతాదేవి ఆచూకీ అన్వేషించేందుకు నిశ్చయించి, చారణులు సంచరించే మార్గంలో బయలుదేరాడు।

Verse 2

दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।समुदग्रशिरोग्रीवो गवांपतिरिवाबभौ।।।।

దుష్కరమై ప్రత్యర్థిలేని కార్యాన్ని చేయదలచిన ఆ వానరుడు, శిరస్సు గ్రీవను ఎత్తి నిలిచి, గోవుల మధ్య అధిపతి వృషభుని వలె ప్రకాశించెను.

Verse 3

अथ वैडूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्।।।।

అప్పుడు మహాబలవంతుడూ ధీరుడైన హనుమంతుడు వైడూర్యవర్ణపు పచ్చికతో నిండిన, నీటితెరలవలె కనిపించే తడిబయళ్లలో యథాసుఖంగా విహరించాడు।

Verse 4

द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।मृगांश्च सुबहून्निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी।।।।

ధీమంతుడైన హనుమంతుడు పక్షులను భయపెట్టుచు, తన వక్షస్థలంతో చెట్లను పెకలించుచు, అనేక మృగాలను త్రొక్కుచు, పరిపక్వ సింహంలా సాగెను.

Verse 5

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।।।

ఆ పర్వతము స్వభావసిద్ధమైన నీల, లోహిత, మంజిష్ఠ, పత్రవర్ణములు, అలాగే శ్వేత-కృష్ణములైన విచిత్ర ధాతువులతో అలంకృతమై యుండెను। అక్కడ యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, దేవసమానమైన నాగులు తమ పరివారములతో తరచుగా సంచరించుచుండిరి—ఇష్టరూపధారులు వారు।

Verse 6

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।5.1.5।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।5.1.6।।

ఆ పర్వతం నీల, లోహిత, మంజిష్ఠావర్ణ, పత్రహరిత, శ్వేత, కృష్ణ—ఇలా ప్రకృతిసిద్ధంగా ఏర్పడిన విచిత్ర ధాతువులతో అలంకృతమై ఉండెను। అక్కడ కామరూపధారులైన యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు మరియు దేవతులవలె ప్రకాశించే నాగులు తమ పరివారాలతో తరచుగా సంచరించుచుండిరి।

Verse 7

स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ।।।।

ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతపు పాదదేశంలో—శ్రేష్ఠ హస్తులు విరివిగా ఉన్న చోట—అక్కడ నిలిచిన ఆ కపిశ్రేష్ఠుడు హ్రదమధ్య నిలిచిన హస్తిలా శోభించాడు॥

Verse 8

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयंभुवे।भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्।।।।

అతడు సూర్యదేవునికి, మహేంద్రునికి (ఇంద్రునికి), పవనదేవునికి, స్వయంభూ బ్రహ్మకు మరియు సమస్త భూతగణాలకు అంజలి సమర్పించి నమస్కరించి, అనంతరం ప్రయాణానికి సంకల్పించాడు।

Verse 9

अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन् पवनायात्मयोनये।ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्।।।।

తూర్పు ముఖంగా నిలిచి అతడు అంజలి ఘటించి తన జనకుడైన పవనదేవునికి నమస్కరించాడు; ఆపై మనస్సు సమాధానపరచుకొని దక్షిణ దిశకు బయలుదేరుటకు విస్తరించాడు।

Verse 10

प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु।।।।

శ్రేష్ఠ వానరులు చూస్తుండగా, దూకుటకు నిశ్చయించిన హనుమంతుడు రాముని విజయార్థం పర్వదినాల్లో సముద్రం ఉప్పొంగినట్లు విస్తరించాడు।

Verse 11

निष्प्रमाणशरीरः सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम्।बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्।।।।

అపరిమిత దేహాన్ని ధరించి సముద్రాన్ని లంఘించదలచి, అతడు పర్వతాన్ని తన రెండు భుజాలతోను పాదాలతోను బలంగా నొక్కి—ఎగిరిపోవుటకు సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 12

स चचालाचलश्चापि मुहूर्तं कपिपीडितः।तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्।।।।

కపి ఒత్తిడికి అచల పర్వతమూ క్షణమాత్రం కంపించింది; పుష్పిత వృక్షశిఖరాలన్నిటి పూలు ఊడి కింద పడిపోయాయి।

Verse 13

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा।।।।

వృక్షాల నుండి జారిన సుగంధ పుష్పసమూహాలతో అన్ని వైపులా కప్పబడిన ఆ పర్వతం, అంతటా పుష్పమయంగా ఉన్నట్లు ప్రకాశించింది।

Verse 14

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः।।।।

ఆ పరమబలవంతుడు ఒత్తిడిచేయగా ఆ పర్వతం నీటిధారలను కార్చెను—మత్తమైన ఏనుగు మదజలాన్ని కార్చినట్లుగా॥

Verse 15

पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः।।।।

ఆ బలవంతుడైన హనుమంతుని ఒత్తిడితో పీడింపబడిన మహేంద్రపర్వతము స్వర్ణవర్ణ, అంజనసమ శ్యామ, రజతదీప్తి గల జలధారలను ప్రవహింపజేసింది।

Verse 16

मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।मध्यमेनार्चिषा जुष्टा धूमराजीरिवानलः।।।।

ఆ పర్వతం ఖనిజవర్ణరేఖలతో మేళవించిన విస్తారమైన శిలలను విసిరింది; మధ్యభాగంలో అది జ్వాలలతో ప్రకాశించింది, పొగరేఖలు ఎగసే అగ్నిలా।

Verse 17

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः।।।।

పర్వతపు ఒత్తిడితో, అన్ని వైపులా నలిగిపోతూ, గుహలలో నివసించే ప్రాణులు వికృతమైన భయంకర స్వరాలతో కేకలు వేశారు।

Verse 18

स महासत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च।।।।

పర్వతపీడనమునుండి జనించిన ఆ మహాశక్తిమంతమైన గర్జన భూమిని, దిశలను, ఉపవనములను నింపుతూ ప్రతిధ్వనించెను.

Verse 19

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः।।।।

విస్తారమైన ఫణాలతో, స్వస్తికచిహ్నాలు స్పష్టంగా ఉన్న సర్పాలు ఘోరమైన అగ్నిని ఉగిలి, తమ దంతాలతో శిలలను దంచి చీల్చేవి।

Verse 20

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा।।।।

అప్పుడు క్రోధించిన విషసర్పాల దంష్ట్రలతో దష్టమైన ఆ మహాశిలలు అగ్నిచే ప్రదీప్తమైనట్లుగా జ్వలించి, వేల ముక్కలుగా చీలిపోయెను.

Verse 21

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते।विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्।।।।

ఆ పర్వతంలో పుట్టిన ఔషధగుచ్ఛాలు—విషనాశకములని ప్రసిద్ధమైనవైనా—అక్కడి నాగముల విషాన్ని శమింపజేయలేకపోయాయి।

Verse 22

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।।।

“ఈ పర్వతము భూతములచే చీల్చబడుచున్నది” అని భావించి తపస్వులుకూడా వెనుదిరిగిరి. భయపడిన విద్యాధరులు తమ స్త్రీగణములతో సహ ఆకాశమునకు ఎగిరిపోయిరి; పానభూమిలో ఉన్న స్వర్ణాసవభాజనములు, మహార్హ పాత్రములు, హిరణ్మయ కరకములు, నానావిధ లేహ్యభక్ష్యములు, వివిధ మాంసములు, వృషభచర్మములు మరియు స్వర్ణమయ మ్యానములతో కూడిన ఖడ్గములు—అన్నిటిని విడిచి వెళ్లిరి।

Verse 23

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

“ఈ పర్వతము భూతములచే చీలుచున్నది” అని భావించి భయపడిన విద్యాధరులు స్త్రీగణములతో సహ ఆకాశమునకు ఎగిరిపోయిరి. పానభూమిలోని స్వర్ణాసవభాజనములు, మహార్హ పాత్రములు, హిరణ్మయ కరకములు, నానావిధ లేహ్యభక్ష్యములు, వివిధ మాంసములు, వృషభచర్మములు, స్వర్ణమ్యానఖడ్గములు—అన్నిటిని విడిచి వెళ్లిరి।

Verse 24

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

వారు నానావిధ లేహ్యములు, ఇతర భక్ష్యములు, వివిధ మాంసములు, వృషభచర్మములు, స్వర్ణమ్యానములతో కూడిన ఖడ్గములు విడిచి పెట్టి—పర్వతము చీలిపోతున్న భయముతో—ఊర్ధ్వముగా పారిపోయిరి।

Verse 25

कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे।।।।

కంఠాభరణాలు ధరించి, మత్తుతో ఉన్మత్తులై, ఎర్ర మాల్యాలు మరియు ఎర్ర చందనలేపనాలతో అలంకరించుకొని, ఎర్రని కన్నులు కలవారు—అయినా పద్మనేత్రులైన—విద్యాధరులు ఆకాశమార్గాన్ని ఆశ్రయించారు।

Verse 26

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह।।।।

హారాలు, నూపురాలు, కేయూరాలు మరియు ఇతర ఆభరణాలు ధరించిన స్త్రీలు—ఆశ్చర్యంతో, మృదుస్మితంతో—తమ ప్రియులతో కలిసి ఆకాశంలో నిలిచారు।

Verse 27

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम्।।।।

మహావిద్యను ప్రదర్శిస్తూ, మహర్షిసమానులైన విద్యాధరులు అందరూ కలిసి ఆకాశంలో నిలిచి, ఆ పర్వతాన్ని గమనిస్తూ చూశారు।

Verse 28

शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे।।।।

అప్పుడు నిర్మలమైన ఆకాశంలో నిలిచిన ఆత్మసంయములైన ఋషులు, చారణులు, సిద్ధులు ఉద్భవింపజేసిన ధ్వనిని వారు విన్నారు।

Verse 29

एष पर्वतसङ्काशो हनुमान् मारुतात्मजः।तितीर्षति महावेगस्समुद्रं मकरालयम्।।।।

“ఇతడు పర్వతసమాన దేహముగల మారుతాత్మజుడు హనుమాన్; మహావేగశాలి; మకరాల నివాసమైన సముద్రాన్ని దాటుటకు యత్నిస్తున్నాడు।”

Verse 30

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति।।।।

రామకార్యానికీ వానరహితానికీ దుష్కరమైన కార్యాన్ని చేయదలచి, సముద్రపు దుర్లభమైన ఆ పరతీరాన్ని చేరాలని అతడు ఆకాంక్షించాడు।

Verse 31

इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम्।तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम्।।।।

ఆ మహాత్ముల వాక్యాలు విని విద్యాధరులు పర్వతంపై అప్రమేయ పరాక్రముడైన వానరర్షభుడు హనుమంతుణ్ని దర్శించారు।

Verse 32

दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः।ननाद सुमहानादं सुमहानिव तोयदः।।।।

అచలసముడైన అతడు దేహరోమాలను ఝాడి భూమిని కంపించినట్లుగా చేశాడు; అనంతరం మహామేఘంలా అతడు మహాగర్జన చేశాడు।

Verse 33

आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं लोमभिश्चितम्।उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम्।।।।

ఎగిరి దూకబోతూ అతడు క్రమంగా వలయాలుగా తిరిగిన, ఘనరోమాలతో నిండిన తన లాంగూలాన్ని పక్షిరాజుడు గరుడుడు సర్పాన్ని ఊపినట్లుగా ఊపాడు।

Verse 34

तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः।ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः।।।।

పూర్తి వేగంతో దూసుకుపోతున్న అతని వెనుక భాగంలో పైకి ఎత్తబడి వంకరగా ఉన్న తోక, గరుడుడు మోసుకుపోతున్న మహాసర్పంలా దర్శనమిచ్చింది।

Verse 35

बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसन्निभौ।ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोच च।।।।

మహాపరిఘముల వంటి తన రెండు భుజాలను స్థిరంగా బిగించాడు; ఆ కపి నడుము వంచి కూర్చుని, పాదాలను లోపలికి ముడుచుకున్నాడు।

Verse 36

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान्।।।।

శ్రీమంతుడూ పరాక్రమవంతుడైన హనుమంతుడు భుజాలను, గ్రీవను సంకోచింపజేసి, తనలో తేజస్సు, ధైర్యం, వీర్యాన్ని సమీకరించుకున్నాడు।

Verse 37

मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः।रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन्।।।।

దూరం నుండి మార్గాన్ని గమనిస్తూ, పైకి ఎత్తిన దృష్టితో ఆకాశాన్ని చూస్తూ, అతడు హృదయంలో ప్రాణవాయువును నిలిపాడు।

Verse 38

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः।।वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।।।।

పాదాలను దృఢంగా నిలిపి, ఆ కపికుంజరుడైన మహాబలుడు హనుమంతుడు—చెవులను ముడుచుకొని, ఎగిరిపోవడానికి సిద్ధమై—వానరశ్రేష్ఠుడై వానరులతో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 39

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः।गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम्।।।।

రాఘవుడు విడిచిన బాణం గాలి వేగంతో దూసుకుపోయినట్లే, నేను రావణుడు కాపాడే లంకకు వెళ్లుదును।

Verse 40

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम्।अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।।।।

నేను లంకలో జనకనందినిని దర్శించకపోతే, ఇదే వేగంతో దేవలోకానికి వెళ్లుదును।

Verse 41

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः।बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।।।।

లేదా త్రిదివంలోనూ ఎంత శ్రమించినా సీతను చూడలేకపోతే, రాక్షసరాజు రావణుణ్ని బంధించి ఇక్కడికి తీసుకొస్తాను।

Verse 42

सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया।आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम्।।।।

ఏ విధమైనా నేను కార్యసిద్ధుడనై తిరిగి వస్తాను—సీతతో కలిసి వస్తాను; లేకపోతే రావణుడితో కూడిన లంకను పెకలించి ఇక్కడికి తెస్తాను।

Verse 43

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।।।

ఇలా చెప్పి వానరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు వానరులతో పలికి, ఆపై ఆలోచన లేకుండా మహావేగంతో ఎగిరి దూకెను. ఆ మహాకపి తనను సుపర్ణుడు (గరుడుడు) వలె భావించెను।

Verse 44

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।5.1.43।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।5.1.44।।

ఇట్లు వానరులతో పలికిన వానరశ్రేష్ఠుడు హనుమంతుడు, ఏ సందేహమూ లేక మహావేగంతో ఎగిరి దూకెను. ఆ మహాకపి తనను సుపర్ణుడు (గరుడుడు) వలె శక్తిమంతుడనెను.

Verse 45

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः।संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः।।।।

ఆయన మహావేగంతో ఎగిరినప్పుడు, పర్వతంలోని చెట్లు తమ కొమ్మలన్నీ ముడుచుకొని, చుట్టూ అన్ని వైపులా ఆయనతో పాటు ఎగిరినట్లుగా కనిపించెను.

Verse 46

स मत्तकोयष्टिमकान् पादपान् पुष्पशालिनः।उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

తన ఊరువేగం చేత ప్రేరితుడై, పుష్పభరితమైన చెట్లను మరియు వాటికి అంటుకున్న మత్తకోయష్టిమక పక్షులను కూడ లాగుచు, ఆయన నిర్మల ఆకాశములో సాగెను.

Verse 47

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः।।।।

ఊరువేగంతో ముందుకు తోసబడిన చెట్లు క్షణకాలం ఆ కపిని అనుసరించినట్లుగా కనిపించెను—దీర్ఘ ప్రయాణానికి బయలుదేరిన తమ బంధువును బంధువులు కొంతదూరం తోడుగా నడిచినట్లు.

Verse 48

तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम्।।।।

ఆయన మహావేగబలంతో వేరులేని శాలవృక్షములు మరియు ఇతర ఉత్తమ వృక్షములు హనుమంతుని అనుసరించెను—సేన రాజును అనుసరించునట్లు।

Verse 49

सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः।।।।

పుష్పభారిత శిఖరములైన అనేక వృక్షములతో కూడిన ఆ కపి హనుమంతుడు పర్వతాకారుడై అద్భుత దర్శనముగా ప్రకాశించెను।

Verse 50

सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जन् लवणाम्भसि।भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये।।।।

అప్పుడు ఆ ఘనమైన వృక్షములు లవణజలములో మునిగిపోవుచుండెను—మహేంద్రుని భయముచేత పర్వతములు వరుణాలయములో మునిగినట్లు।

Verse 51

स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।शुशुभे मेघसङ्काशः खद्योतैरिव पर्वतः।।।।

నానావిధ పుష్పములు, అంకురములు, కోరకములతో కప్పబడిన ఆ కపి మేఘసదృశంగా ప్రకాశించెను—ఖద్యోతములతో మెరసే పర్వతమువలె।

Verse 52

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा।।।।

ఆయన వేగబలంతో కదిలిన ఆ వృక్షాలు పుష్పాలను విడిచిపెట్టి, వీడ్కోలు చెప్పి సుహృదులు తిరిగివచ్చినట్లు, నీటిలోకి జారిపడ్డాయి।

Verse 53

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत्।द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।।।।ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः।

తేలికగా, విచిత్రవర్ణాలతో ఉన్న వృక్షాల వివిధ పుష్పాలు కపి వేగంతో లేచిన గాలిచే త్రిప్పబడి సముద్రంపై పడ్డాయి; ఆ మహార్ణవం తారలతో నిండిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది।

Verse 54

पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः।बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गण विभूषितः।।।।

నానావర్ణ పుష్పఘనంతో అంటిపడిన ఆ వానరుడు, ఆకాశంలో విద్యుత్తులతో అలంకరించిన మేఘంలా ప్రకాశించాడు।

Verse 55

तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।।।।ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम्।

ఆయన వేగంతో ఊడిన పుష్పాలతో సముద్రజలం కనిపించింది; అది కొత్తగా ఉదయించిన మనోహర తారలతో అలంకరించిన ఆకాశంలా అనిపించింది।

Verse 56

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।।।।पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ।

ఆకాశంలో సాగుతున్నప్పుడు ఆయన చాపిన రెండు భుజాలు, పర్వతశిఖరం నుంచి బయటకు వచ్చిన పంచఫణాల రెండు సర్పాల్లా కనిపించాయి।

Verse 57

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम्।।।।पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः।

ఆ మహాకపి తరంగమాలలతో అలంకృతమైన మహాసముద్రాన్ని నెమరు త్రాగుతున్నట్లుగా ప్రకాశించాడు; తృష్ణార్తుడివలె ఆకాశాన్ని తిలకించాడు।

Verse 58

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।।।।नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ।

వాయుమార్గాన్ని అనుసరించి ఆకాశంలో సాగుతున్న అతని కళ్లూ విద్యుత్‌ప్రభలా వెలిగాయి—పర్వతశిఖరంపై మండే రెండు అగ్నులవలె।

Verse 59

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।।।।चक्षुषी सम्प्राकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ।

పింగల నేత్రుడైన వానరనాయకుని పెద్దవి, వృత్తాకారమైన కళ్లూ ఉదయించిన చంద్రసూర్యులవలె ప్రకాశించాయి।

Verse 60

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।।।।सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम्।

తామ్రవర్ణమైన అతని నాసిక వలన ముఖమూ తామ్రవర్ణంగా కనిపించింది—సంధ్యాస్పర్శితమైన సూర్యమండలంలా।

Verse 61

लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।।।।अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम्।

ఆకాశంలో ఎగిరిపోతున్న వాయుపుత్రుని పైకి ఎత్తి చుట్టబడిన తోక మహా శోభతో ప్రకాశించింది—గగనంలో ఎత్తుగా నిలిచిన ఇంద్రధ్వజంలా।

Verse 62

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।।।।व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः।

తోక వలయంతో మహత్తరుడై, తెల్లని దంతాలు గల మహాప్రాజ్ఞ అనిలాత్మజుడు ప్రకాశించాడు—పరివేషంతో చుట్టబడిన భాస్కరునిలా।

Verse 63

स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः।।।।महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना।

తామ్రవర్ణ నితంబప్రదేశంతో ఆ మహాకపి అతి ప్రకాశించాడు—గైరిక ధాతువుతో నిండిన పర్వతం మహా చీలికతో విడిపోయి మెరిసినట్లుగా।

Verse 64

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।।।।कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति।

సముద్రాన్ని దాటుతున్న ఆ వానరసింహుని కక్షాంతరంలో ప్రవహించిన వాయువు జీమూతంలా గర్జించింది।

Verse 65

खे यथा निपतत्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता।।।।दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः।

ఉత్తర దిశ నుండి వెలువడిన ఉల్క ఆకాశంలో తోకతో కలిసి దూసుకుపోతూ కనిపించినట్లే, ఆ కపికుంజరుడు కూడా వేగంగా దూసుకుపోతూ దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 66

पतत्पतङ्गसङ्काशो व्यायतः शुशुभे कपिः।।।।प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया।

ఎగురుతూ విస్తరించిన ఆ కపి పతత్పతంగంలా ప్రకాశించాడు. దేహం విస్తరించి, కక్ష్యాబంధంతో బిగించబడిన మహామతంగ హస్తిలా కనిపించాడు॥

Verse 67

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया।।।।सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः।

అతని దేహం పైభాగంలో ఉండగా, అతని గాఢమైన ఛాయ సముద్రంపై పడింది; అప్పుడు ఆ కపి గాలిచేత నడిపించబడే నౌకలా కనిపించాడు॥

Verse 68

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते।।।।

ఆ మహాకపి సముద్రంలోని ఏ ఏ ప్రాంతం మీదుగా వెళ్లాడో, ఆ ఆ భాగం అతని ఊరుల మహావేగంతో మథింపబడి ఉన్మత్తంలా కనిపించింది॥

Verse 69

सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः।।।।

మహావేగశాలి ఆ మహాకపి, పర్వతాకార దేహములైన సముద్ర తరంగజాలాన్ని వక్షస్థలంతో ఢీకొంటూ వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లాడు॥

Verse 70

कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निःसृतः।सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम्।।।।

కపి గమనవేగం వల్ల లేచిన బలమైన గాలి, మేఘాల నుండి బయలుదేరిన గాలితో కలిసి, భయంకర ఘోషతో గర్జించే సముద్రాన్ని అత్యంత బలంగా కంపింపజేసింది।

Verse 71

विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी।।।।

లవణజల సముద్రంలో విస్తారమైన తరంగజాలాలను లాగుతూ, కపిశార్దూలుడు ముందుకు దూకాడు; భూమి-ఆకాశమనే రెండు లోకాలను చీల్చి చిందర వందర చేస్తున్నట్టుగా కనిపించాడు।

Verse 72

मेरुमन्दरसङ्काशानुद्धतान् स महार्णवे।अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव।।।।

మహావేగంతో మహాసముద్రంలో, మేరు-మందర పర్వతాల వలె ఎత్తుగా లేచిన తరంగాలను, లెక్కపెడుతున్నట్టుగా, అతడు దాటిపోయాడు।

Verse 73

तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा।अम्बरस्थं विबभ्राज शारदाभ्रमिवाततम्।।।।

అప్పుడు అతని వేగంతో పైకి ఎగసిన నీరు—మేఘసదృశమైన చిమ్మురుతో కలిసి—ఆకాశంలో శరదృతువులో విస్తరించిన మేఘపటంలా ప్రకాశించింది।

Verse 74

तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्।।।।

అప్పుడు తిమి, నక్ర, ఝష మరియు కూర్మాలు స్పష్టంగా కనిపించాయి; వస్త్రాన్ని లాగి తీసినప్పుడు శరీరధారుల అవయవాలు బయటపడినట్లుగా।

Verse 75

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः।व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे।।।।

ఆకాశమార్గంలో దూసుకుపోతున్న ఆ కపిశార్దూలుని చూచి, సముద్రనివాసి నాగులు అతనిని సుపర్ణుడు (గరుడుడు) అని భావించారు।

Verse 76

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत्।।।।

నీటిలో ఆ వానరసింహుని నీడ అత్యంత మనోహరంగా కనిపించింది—పది యోజనాల వెడల్పు, ముప్పై యోజనాల పొడవు।

Verse 77

श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि।।।।

లవణసముద్రంపై విస్తరించి వాయుపుత్రుని అనుసరించే అతని నీడ, తెల్లని ఆకాశంలో ఘన మేఘసమూహంలా ప్రకాశించింది।

Verse 78

शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः।।।।

ఆ మహాతేజస్సు, మహాకాయ మహాకపి ఆధారంలేని వాయుమార్గంలో రెక్కలు వచ్చిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు।

Verse 79

येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः।।।।

ఆ బలవంతుడైన ‘కపికుంజరుడు’ ఏ మార్గంలో వేగంగా దూసుకెళ్లాడో, ఆ మార్గంలోనే సముద్రం ఒక్కసారిగా ద్రోణిలా లోతుగా ఏర్పడినట్లు అనిపించింది।

Verse 80

आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा।।।।

పక్షుల గుంపుల మధ్య పక్షిరాజువలె సాగుతూ, హనుమంతుడు మేఘజాలాలను లాగుతూ పోయెను—స్వయంగా మారుతుడే వాటిని ముందుకు తోసినట్లుగా।

Verse 81

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।कपिनाकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।।।।

హనుమంతుడు లాగుతూ పోతుండగా ఆ మహామేఘాలు—కొన్ని పాండురవర్ణం, కొన్ని అరుణవర్ణం, కొన్ని నీలవర్ణం, మరికొన్ని మంజిష్ఠావర్ణం—అతని వెనుక ప్రకాశిస్తూ మెరిశాయి।

Verse 82

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते।।।।

అతడు మేఘజాలాలలో ప్రవేశించి మళ్లీ మళ్లీ బయటకు దూకుతూ ఉండెను; ఎప్పుడో ఆవరితుడై, ఎప్పుడో ప్రకాశిస్తూ—మేఘమధ్య చంద్రునివలె కనిపించెను।

Verse 83

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा।ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः।।।।

ఆ వేగంగా దూకుతున్న ఆ ప్లవంగాన్ని చూసి దేవులు, గంధర్వులు, దానవులు అప్పుడు అతనిపై పుష్పవర్షం కురిపించారు।

Verse 84

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरोत्तमम्।सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये।।।।

ఆకాశమార్గంలో దూకుతూ వెళ్తున్న ఆ వానరోత్తముని సూర్యుడు దహింపలేదు; అప్పుడు శీతలమై అనుకూలమైన వాయుదేవుడు రామకార్యసిద్ధికై అతనికి సేవ చేశాడు।

Verse 85

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम्।।।।

ఆకాశంలో దూసుకుపోతున్న అతనిని ఋషులు స్తుతించారు; దేవులు మరియు గంధర్వులు ఆ మహాతేజస్సుగల వీరుని ప్రశంసిస్తూ గానం చేశారు।

Verse 86

नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः।प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्।।।।

అకస్మాత్తుగా అలసటలేని కపివరుని చూచి నాగులు, యక్షులు, రాక్షసులు, విద్వాంసులు, పక్షులు—అందరూ అతనిని స్తుతించారు।

Verse 87

तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः।।।।

ప్లవగశార్దూలుడైన హనుమంతుడు దూకుతూ వెళ్తుండగా, ఇక్ష్వాకుకుల గౌరవమూ క్షేమమూ కోరుతూ సముద్రుడు ఆలోచించసాగాడు।

Verse 88

साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमत:।करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्।।।।

నేను వానరేంద్రుడైన హనుమంతునికి సహాయం చేయకపోతే, జ్ఞానుల మాటల్లో నేను అందరి నిందకు పాత్రుడనైపోతాను।

Verse 89

अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुमर्हति।।।।

నేను ఇక్ష్వాకుల నాథుడైన సగరునిచే పెంపొందింపబడ్డాను; ఇతడూ ఇక్ష్వాకు వంశానికి సహాయకుడు—ఇతనికి హాని కలగడం తగదు।

Verse 90

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।।।।शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति।

కపి విశ్రాంతి పొందునట్లు నేను ఏర్పాటుచేయాలి; నాపై విశ్రాంతి తీసుకున్న తరువాత అతడు మిగిలిన దూరాన్ని సులభంగా దాటగలడు।

Verse 91

इति कृत्वा मतिं साध्वींसमुद्र श्छन्नमम्भसि।।।।हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्।

ఇట్లు శుభసంకల్పం చేసుకొని, జలమధ్య దాగి ఉన్న సముద్రుడు స్వర్ణశిఖరుడైన గిరిశ్రేష్ఠ మైనాకునితో పలికెను।

Verse 92

त्वमिहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम्।।।।देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः सन्निवेशितः।

హే గిరిశ్రేష్ఠా! పాతాళతలంలో నివసించే అసురసంఘాలకు అడ్డుగోడగా దేవరాజ ఇంద్రుడు నిన్ను ఇక్కడ నియమించాడు।

Verse 93

त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।।।।पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि।

నీవు వీరి జన్మసిద్ధ వీర్యవంతులను, మళ్లీ పైకి ఎగిరిపోవాలని యత్నించువారిని ఆపుతూ, అప్రమేయమైన పాతాళ ద్వారాన్ని కప్పి నిలిచియున్నావు।

Verse 94

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।।।।तस्मात्संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम।

హే శైలమా! నీకు అడ్డంగా, పైకి, కిందకి—మూడు దిశలలోనూ విస్తరించగల శక్తి ఉంది; అందుకే నిన్ను ప్రేరేపిస్తున్నాను—లేచి నిలువు, హే గిరిశ్రేష్ఠా।

Verse 95

स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।।।।हनूमान्रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः।

అదిగో ఆ వీర్యవంతుడు హనుమంతుడు—కపిశార్దూలుడు, భీమకర్ముడు—రామకార్యార్థం ఆకాశంలోకి దూకి నీపైగా ప్రయాణిస్తున్నాడు।

Verse 96

अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।।।।मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव।

ఇతనికి నేను సహాయం చేయవలసినది; ఇతడు ఇక్ష్వాకుకుల సేవలో ఉన్నాడు. ఇక్ష్వాకువంశ రాజులు నాకు పూజ్యులు—నీకు అయితే మరింతగా పరమపూజ్యులు।

Verse 97

कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।।।।कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्।

మాకు సచివ్యము చేయుము, మా కార్యము తప్పిపోకుండా ఉండునట్లు; చేయవలసిన కర్తవ్యము చేయకపోతే సజ్జనుల మనస్సులో కోపము ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 98

सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।।।।अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः।

హే పర్వతమా! జలమునకు పైగా లేచి నిలువు; ఈ కపి హనుమంతుడు నీపై విశ్రాంతి పొందుగాక. ఇతడు మా అతిథి, పూజ్యుడు—ప్లవంగులలో శ్రేష్ఠుడు.

Verse 99

चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।।।।हनुमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति।

హే స్వర్ణశిఖరమా, దేవగంధర్వులు సేవించే వాడా! హనుమంతుడు నీపై విశ్రాంతి పొంది, ఆపై మిగిలిన దూరాన్ని దాటుతాడు.

Verse 100

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।।।।श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि।

కాకుత్స్థ రాముని కరుణ, మైథిలి అన్యాయ నిర్వాసం, అలాగే ప్లవగేంద్ర హనుమంతుని శ్రమ—ఇవన్నీ పరిశీలించి నీవు లేచి సహాయం చేయవలసినది।

Verse 101

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।।।।उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुमलतायुतः।

లవణసముద్ర ఆజ్ఞను విని, స్వర్ణనాభుడైన మైనాకుడు మహావృక్షలతలతో అలంకృతుడై జలములోనుండి వేగంగా పైకి లేచెను।

Verse 102

स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा।।।।यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः।

అప్పుడు అతడు సముద్రజలాన్ని చీల్చుకొని పైకి లేచెను—దీప్త కిరణముల దివాకరుడు మేఘసమూహాన్ని చీల్చి వెలువడినట్లు।

Verse 103

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।।।

సర్వతో జలావృతుడై ఉన్న ఆ మహాత్మ పర్వతుడు, సముద్ర ఆజ్ఞచే క్షణములోనే తన శిఖరములను ప్రదర్శించెను—శాతకుంభస్వర్ణమయమైనవి, కిన్నర మహోరగులతో నిండినవి, సూర్యోదయసమాన కాంతితో ఆకాశాన్ని గీచినట్లుగా కనిపించెను।

Verse 104

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।5.1.103।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।5.1.104।।

సర్వతో జలావృతుడై ఉన్న ఆ మహాత్మ పర్వతుడు, సముద్ర ఆజ్ఞచే క్షణములోనే తన శిఖరములను ప్రదర్శించెను—శాతకుంభస్వర్ణమయమైనవి, కిన్నర మహోరగులతో నిండినవి, సూర్యోదయసమాన కాంతితో ఆకాశాన్ని గీచినట్లుగా కనిపించెను।

Verse 105

तप्तजाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।।।।आकाशं शस्त्रसङ्काशमभवत्काञ्चनप्रभम्।

పర్వతము నుండి పైకి లేచిన తప్త జాంబూనద స్వర్ణసమాన శిఖరముల వలన ఆకాశము శస్త్రదీప్తివలె స్వర్ణకాంతితో ప్రకాశించెను।

Verse 106

जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः स्वयंप्रभैः।।।।आदित्यशतसङ्काशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः।

స్వయంప్రభమైన స్వర్ణశిఖరాలతో ప్రకాశించిన ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతము వంద సూర్యుల కాంతివలె దివ్యంగా వెలిగింది।

Verse 107

तमुत्थितमसङ्गेन हनुमानग्रतः स्थितम्।।।।मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः।

లవణజల సముద్ర మధ్యలో తన ముందర లేచి నిలిచిన దానిని చూచి హనుమాన్—“ఇది నా మార్గంలో వచ్చిన విఘ్నం” అని నిశ్చయించాడు।

Verse 108

स तमुच्छ्र्रतमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।।।।उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः।

అత్యంత వేగశాలి మహాకపి ఆ ఎత్తుగా లేచిన పర్వతాన్ని తన వక్షస్థలంతో నొక్కి పడగొట్టాడు—మారుతుడు మేఘరాశిని కిందికి తోసినట్లు।

Verse 109

स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।।।।बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननन्द च।

ఆ కపిచే అలా పడగొట్టబడిన ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతము, కపి వేగాన్ని గ్రహించి హర్షించి పరమానందించెను।

Verse 110

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।।।

అప్పుడు పర్వతము హర్షప్రసన్న హృదయంతో ఆకాశమధ్యంలో ఉన్న ఆ వీర కపికి సమీపమై వచ్చింది. తన శిఖరంపై నిలిచి, మానవ రూపం ధరించి, అతనితో వాక్యమును పలికింది.

Verse 111

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।5.1.110।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।5.1.111।।

ఆకాశంలో ఆ వీర కపిని కలిసిన పర్వతము హర్షంతో అతనిని సంభోదించింది. తన శిఖరంపై నిలిచి మానవ రూపం ధరించి వాక్యమును పలికింది.

Verse 112

दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम।निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम्।।।।

హే వానరోత్తమా! నీవు అత్యంత దుష్కరమైన కార్యాన్ని సాధించావు. నా శిఖరాలపై దిగివచ్చి యథాసుఖంగా విశ్రాంతి తీసుకో.

Verse 113

राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः।स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।।।।

రాఘవ వంశంలో జన్మించినవారిచే పూర్వం సముద్రము విస్తరింపబడింది. అందువల్ల రామహితంలో నిమగ్నమైన నిన్ను సాగరుడు ఇప్పుడు ప్రతిపూజతో గౌరవిస్తున్నాడు.

Verse 114

कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः।सोऽयं त्वत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।।5.1.114।।

ఉపకారం చేయబడినప్పుడు ప్రతిఉపకారం చేయవలెను—ఇదే సనాతన ధర్మము. కనుక నీ ఉపకారానికి ప్రతికారము చేయదలచిన ఈ (సాగరుడు) నీ నుండి గౌరవమునకు అర్హుడు.

Verse 115

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।।।

నీ నిమిత్తమే సముద్రుడు గొప్ప గౌరవంతో నన్ను ప్రేరేపించాడు—హే కపిశార్దూలా, నీవు నిలుచు; నాపై విశ్రాంతి తీసుకొని తరువాత సాగిపో. ‘ఇవని శిఖరాలపై విశ్రాంతి పొంది మిగిలిన దూరం సాగనివ్వండి; ఈ వానరుడు శతయోజనములనైనా దాటగలడు’ అని అతడు చెప్పెను।

Verse 116

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।5.1.115।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।5.1.116।।

నీపై గౌరవంతో ప్రేరితుడైన సముద్రుడు ఇలా పలికెను—హే కపిశార్దూలా, నీవు నిలుచు; నాపై విశ్రాంతి తీసుకొని తరువాత సాగు. ‘ఇవని శిఖరాలపై విశ్రాంతి పొంది మిగిలిన దూరం వెళ్లనివ్వండి; ఈ వానరుడు శతయోజనములనైనా దాటగలడు’ అని సముద్రుడు ప్రకటించెను।

Verse 117

तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु।तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनु गमिष्यसि।।।।

హే హరిశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ సువాసనతో, రుచితో నిండిన కందమూలఫలములు విరివిగా ఉన్నాయి. వాటిని ఆస్వాదించి, కొంత విశ్రాంతి తీసుకొని, తరువాత నీ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించు।

Verse 118

अस्माकमपि सम्बन्ध: कपिमुख्य त्वयास्ति वै।प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः।।।।

హే కపిముఖ్యా! మాకూ నీతో నిజంగా ఒక బంధం ఉంది—మహాగుణసంపత్తిపై నిలిచినది, త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధమైనది।

Verse 119

वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर।।।।

హే మారుతాత్మజా! వేగంగా దూకే వానరులలో నేను నిన్నే అత్యంత ప్రధానుడిగా భావిస్తున్నాను—హే కపికుంజరా!

Verse 120

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान्।।।।

ధర్మాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరే వివేకికి సాధారణ అతిథి కూడా పూజార్హుడని చెబుతారు; మరి మీలాంటి మహానుభావుడు ఎంత ఎక్కువగా పూజ్యుడు!

Verse 121

त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर।।।।

హే కపికుంజరా! నీవు దేవవరిష్ఠుడైన మహాత్మ మారుతుని కుమారుడవు; వేగంలోనూ అతనితో సమానుడవు।

Verse 122

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः।तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्।।।।

హే ధర్మజ్ఞా! నిన్ను పూజిస్తే మారుతదేవుడికీ పూజ లభిస్తుంది; అందువల్ల నీవు నాకు పూజనీయుడు—ఇందుకు కారణమూ వినుము।

Verse 123

पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।ते हि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः।।।।

తాతా! పూర్వ కృతయుగంలో పర్వతాలకు రెక్కలు ఉండేవి; గరుడుడు, వాయువు వంటి వేగంతో అవి అన్ని దిశలకూ ఎగిరేవి।

Verse 124

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घा: महर्षिभिः।भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया।।।

అప్పుడు వారు అటు ఇటు సంచరించుచుండగా, మహర్షులతో కూడిన దేవసంఘములు మరియు ఇతర సమస్త భూతప్రాణులు కూడా పర్వతాలు పడిపోతాయనే శంకతో భయపడిరి।

Verse 125

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः।।।।

అప్పుడు సహస్రాక్షుడైన శతక్రతు ఇంద్రుడు క్రోధించి, వజ్రముతో పర్వతాల పక్షములను అక్కడక్కడ సహస్రసార్లు ఛేదించెను।

Verse 126

स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना।।।।

దేవరాజైన ఇంద్రుడు క్రోధించి వజ్రమును ఎత్తుకొని నాయొద్దకు రాగా, మహాత్ముడైన మారుతుడు తన శ్వాసవేగముతో నన్ను సహసా తీసికొని తక్షణమే నెట్టి వేసెను।

Verse 127

अस्मिन्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।गुप्तपक्षसमग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः।।।।

హే ప్లవగోత్తమా! నన్ను ఈ లవణజలములో నెట్టి వేయబడినప్పుడు, నీ తండ్రియైన మారుతుడు నా పక్షములను అక్షతంగా ఉంచి, దేహమును కాపాడి రక్షించెను।

Verse 128

ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः।त्वया मे ह्येष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः।।।।

అందుచేత నేను నిన్ను గౌరవించుచున్నాను; ఎందుకంటే నాకు మారుతుడు పూజ్యుడు. హే కపిముఖ్యా! నీ ద్వారా నాకు ఈ మహాగుణసంపన్నమైన పవిత్ర సంబంధము కలిగినది।

Verse 129

अस्मिन्नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे।।।।

హే మహాకపే! కార్యం ఈ స్థితికి వచ్చినప్పుడు, హర్షభరితమనసుతో నీవు సముద్రానికీ నాకూ—ఇద్దరికీ సంతృప్తిని కలిగించుటకు అర్హుడవు।

Verse 130

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम।प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात्।।।।

హే కపిసత్తమా! శ్రమను విడిచి ఈ పూజార్పణాన్ని స్వీకరించు; మా ప్రీతిని గౌరవించు—నీ దర్శనంతో నేను పరమానందించితిని।

Verse 131

एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम्।।।।

ఇలా పలికిన తరువాత కపిశ్రేష్ఠుడు ఆ నగోత్తమునకు ఇలా అన్నాడు—“నేను సంతోషించితిని; నీ ఆతిథ్యం యథావిధిగా పూర్తైంది; ఈ వ్యథను తొలగించుదము।”

Verse 132

त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरे।।।।

నా కార్యానికి నియతకాలం తొందరగా సమీపిస్తోంది, దినమూ గడిచిపోతోంది; నేను ప్రతిజ్ఞ చేశాను—కాబట్టి మధ్యలో ఇక్కడ నిలువరాదు।

Verse 133

इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव।।।।

ఇట్లు చెప్పి పరాక్రమశాలి వానరశ్రేష్ఠుడు చేతితో పర్వతాన్ని స్నేహంగా స్పృశించి, మృదుహాసంతోనె ఆకాశంలో ప్రవేశించి ముందుకు సాగెను।

Verse 134

स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः।।।।

అనిలాత్మజుడైన హనుమంతుని పర్వతమూ సముద్రమూ మహాగౌరవంతో చూచి, తగిన ఆశీర్వచనాలతో విధిగా పూజించెను।

Verse 135

अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।पितुः पन्थानमास्थाय जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

అనంతరం అతడు ఎత్తుగా దూరంగా ఉప్పొంగి, శైలమును మహార్ణవమును విడిచి, తండ్రి వాయుదేవుని మార్గాన్ని ఆశ్రయించి నిర్మలాంబరంలో వేగంగా సాగెను।

Verse 136

भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

మరింత ఎత్తైన గమనాన్ని పొందిన వాయుసుతుడు, ఆ పర్వతాన్ని తిరిగి చూచుచు, ఆధారరహితమైన నిర్మలాంబరంలో సాగెను।

Verse 137

तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः।।।।

హనుమంతుని ఈ రెండవ అత్యంత దుష్కర కార్యాన్ని చూచి, సమస్త దేవతలు, సిద్ధులు మరియు పరమర్షులు ఆయనను ప్రశంసించిరి।

Verse 138

देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः।।।।

అక్కడ ఉన్న దేవతలందరూ అతని ఆ కార్యముచేత హర్షించారు. కాంచనమైన సునాభుని విషయమున సహస్రనేత్రుడైన వాసవ ఇంద్రుడుకూడా పరమానందించాడు॥

Verse 139

उवाच वचनं धीमान् परितोषात्सगद्गदम्।सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः।।।।

అప్పుడు శచీపతి ఇంద్రుడు స్వయంగా, ధీమంతుడై, పరితృప్తివల్ల గద్గద స్వరంతో పర్వతశ్రేష్ఠుడైన సునాభునితో మాటలాడెను॥

Verse 140

हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम्।।।।

హే హిరణ్యనాభ శైలేంద్రా! నేను నీపై అత్యంత సంతుష్టుడను. నీకు అభయము ప్రసాదిస్తున్నాను; హే సౌమ్యా, నీవు యథాసుఖంగా నిలిచియుండుము॥

Verse 141

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः।क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति।।।।

పరాక్రమశాలియైన హనూమంతునికి నీవు మహత్తర సహాయం చేసితివి—భయం కలగవలసిన చోటు ఉన్నప్పటికీ అతడు నిర్భయుడై అడుగడుగునా శతయోజనములు దాటుచున్నాడు॥

Verse 142

रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेर्हरिः।सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया।।।।

ఈ వానరుడు దాశరథి శ్రీరాముని హితార్థమే వెళ్తున్నాడు. అతనికి యథోచిత సత్కారము చేసి నీవు నన్ను నిజముగా దృఢంగా సంతోషపరిచితివి।।

Verse 143

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः।देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम्।।।।

అనంతరం ఆ ఉత్తమ పర్వతము విస్తారమైన హర్షమును పొందెను; దేవతాధిపతి శతక్రతు ఇంద్రుడు పరిపూర్ణంగా సంతుష్టుడై ఉన్నదాన్ని చూచి।।

Verse 144

स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।हनुमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम्।।।।

అప్పుడు వరప్రాప్తుడైన ఆ పర్వతము (మైనాకుడు) మళ్లీ స్థిరంగా నిలిచెను. హనుమంతుడు మాత్రం క్షణమాత్రంలోనే సముద్రాన్ని దాటి ముందుకు సాగెను।।

Verse 145

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।अब्रुवन् सूर्यसङ्काशां सुरसां नागमातरम्।।।।

అప్పుడు దేవతలు గంధర్వులతో కూడి, సిద్ధులు మరియు పరమర్షులు—సూర్యసమాన కాంతిగల నాగమాత సురసాను ఉద్దేశించి పలికిరి।।

Verse 146

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।।।

ఈ శ్రీమంతుడైన వాయుపుత్రుడు ‘హనుమాన్’ అనే వీరుడు సముద్రంపైగా ఎగురుచున్నాడు. నీవు క్షణకాలం అతనికి విఘ్నమును కలిగించు—అత్యంత ఘోరమైన, పర్వతసమాన మహత్తర రాక్షసరూపమును ధరించు; భయంకర దంష్ట్రలతో వికరాళంగా, పింగళ నేత్రాలతో, ఆకాశసమాన విస్తారమైన ముఖమును చేసికొనుము।।

Verse 147

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।5.1.146।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।5.1.147।।

అప్పుడు ఆమె అతి ఘోరమైన రాక్షసరూపాన్ని ధరించింది—పర్వతసమానంగా విస్తారమైనది, దంష్ట్రలతో వికరాళమైనది, పింగళ నేత్రాలది, ఆకాశమంత విస్తరించిన ముఖముతో—సముద్రంపై ఎగిరిపోతున్న శ్రీమాన్ వాతాత్మజ హనుమంతుని క్షణమాత్రం అడ్డుకొనుటకు సిద్ధపడింది।

Verse 148

बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति।।।।

మేము ఇతని బలమును, మరల ఇతని పరాక్రమమును తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాము—ఉపాయంతో నిన్ను జయించునా, లేక విషాదంలో పడిపోవునా అని।

Verse 149

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।।।

దేవతలచే ఇలా పలుకబడి సత్కరింపబడిన ఆ దేవి సురసా సముద్రమధ్యంలో వికృతమైన, విరూపమైన, అందరికీ భయంకరమైన రాక్షసదేహాన్ని ధరించి, ఎగిరిపోతున్న హనుమంతుని చుట్టుముట్టి ఇలా పలికింది।

Verse 150

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।5.1.149।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।5.1.150।।

దేవతలచే ఇలా పలుకబడి సత్కరింపబడిన ఆ దేవి సురసా సముద్రమధ్యంలో వికృతమైన, విరూపమైన, అందరికీ భయంకరమైన రాక్షసదేహాన్ని ధరించి, ఎగిరిపోతున్న హనుమంతుని చుట్టుముట్టి ఇలా పలికింది।

Verse 151

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम्।।।।

హే వానరశ్రేష్ఠా! దేవతలు నిన్ను నా భక్ష్యముగా నియమించారు. నేను నిన్ను భక్షిస్తాను—నా నోటిలో ప్రవేశించు.

Verse 152

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः।प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

సురసా ఇలా పలికినప్పుడు, శ్రీమంతుడైన వానరశ్రేష్ఠ హనుమంతుడు కరజోడించి, ప్రసన్నవదనంతో, ఈ వాక్యమును పలికెను.

Verse 153

रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।।।।

దశరథనందనుడైన రాముడు, సహోదరుడు లక్ష్మణునితో కూడి, భార్య వైదేహితో కూడి, దండకారణ్యములో ప్రవేశించెను.

Verse 154

अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी।।।।

అతడు ఇతర కార్యములో నిమగ్నుడై ఉండగా, రాక్షసులతో బద్ధవైరుడైన అతని యశస్వినీ భార్య సీతను రావణుడు అపహరించెను.

Verse 155

तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि।।।।

రామశాసనమున నేను దూతగా ఆమె సమీపమునకు వెళ్లుదును; హే విషయవాసిని, రామునకు సహాయం చేయుట నీకు యుక్తము.

Verse 156

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।।5.1.156।।

లేదా నేను మైథిలిని, అలాగే అక్లిష్టకార్యసాధకుడైన శ్రీరాముణ్ణి దర్శించి నీ సన్నిధికి తిరిగి వస్తాను; ఇది సత్యం—నీకు నేను ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను।

Verse 157

एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम।।।।

హనుమంతుడు ఇలా పలికినప్పుడు, కామరూపిణి సురసా ఇలా చెప్పింది—“నన్ను దాటి ఎవ్వరూ వెళ్లలేరు; ఇదే నాకు లభించిన వరం।”

Verse 158

तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः।।।।

అతడు వెళ్లబోతున్నాడని చూసి, నాగమాత సురసా మాట పలికింది; నిజంగా హనుమంతుని బలాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరుతూ।

Verse 159

प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।।।।व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः।

“ఓ వానరశ్రేష్ఠా! నేడు నీవు నా నోటిలో ప్రవేశించిన తరువాతనే వెళ్లాలి; ఈ వరం నాకు పూర్వం ధాత (బ్రహ్మ) ఇచ్చాడు।” అని చెప్పి, ఆమె వెంటనే తన విస్తారమైన నోరు విప్పి, మారుతినందనుని ఎదుట నిలిచింది।

Verse 160

एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुङ्गवः।।।।अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे।

సురసా ఇలా పలికినప్పుడు వానరపుంగవుడైన హనుమంతుడు కోపించి ఇలా అన్నాడు—“నన్ను భరించగలిగేలా నీ నోరు అలా విస్తరించు.”

Verse 161

इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो धशयोजनमायता।।।।दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा।

ఇలా చెప్పి కోపంతో హనుమంతుడు అప్పుడే పది యోజనాల మేరకు విస్తరించాడు; పొడవు పది యోజనాలు, వెడల్పు కూడా పది యోజనాలు అయ్యాడు.

Verse 162

तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशं दशयोजनमायतम्।।।।चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजनमायतम्।

మేఘసమానంగా, పది యోజనాల మేరకు విస్తరించిన హనుమంతుణ్ని చూసి సురసా కూడా తన నోరును ఇరవై యోజనాల మేరకు విస్తరించింది.

Verse 163

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।।।

అప్పుడు హనుమంతుడు కోపంతో ముప్పై యోజనాల మేరకు విస్తరించాడు; సురసా కూడా తన నోరును నలభై యోజనాల మేరకు విస్తరించింది. ఆపై వీరుడైన హనుమంతుడు యాభై యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగాడు.

Verse 164

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।5.1.163।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।5.1.164।।

ఇక్కడ అదే విస్తరణ-క్రమం పునరుక్తమైంది—హనుమంతుడు ముప్పై యోజనాల మేరకు విస్తరిస్తాడు, సురసా నలభై యోజనాల నోరు చేస్తుంది, ఆపై వీర హనుమంతుడు యాభై యోజనాల ఎత్తుకు ఎదుగుతాడు.

Verse 165

चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम्।तथैव हनुमावनीरः सप्ततीयोजनोच्छ्रितः।।।।

సురసా తన నోరును అరవై యోజనాల మేర విస్తరించింది; అలాగే వీరుడైన హనుమంతుడు డెబ్బై యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగాడు।

Verse 166

चकार सुरसा वक्त्रमशीतीयोजनायतम्।हनुमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः।।।।

సురసా తన నోరును ఎనభై యోజనాల మేర విస్తరించింది; పర్వతసమానుడైన హనుమంతుడు తొంభై యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగాడు।

Verse 167

चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान्।दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम्।।।।सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।

సురసా తన నోరును వంద యోజనాల మేర విస్తరించి—“నా శిఖరాలపై విశ్రాంతి తీసుకుని, తరువాత మిగిలిన మార్గం సాగు” అని చెప్పింది. ఆమె దీర్ఘజిహ్వతో విప్పిన ఆ భయంకరమైన, నరకసమానమైన నోరును చూసిన సుబుద్ధిమంతుడైన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు క్షణంలో తన దేహాన్ని సంకోచించి బొటనవేలి పరిమాణమయ్యాడు।

Verse 168

सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ఆ మహాబలుడు వేగంగా దూకి ఆ నోరులో ప్రవేశించి, వెంటనే బయటకు దూకి వచ్చాడు; ఆకాశంలో నిలిచి శ్రీమంతుడు ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 169

प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तु ते।गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव।।।।

హే దాక్షాయణీ! నేను నీ నోరులో ప్రవేశించాను; నీకు నమస్కారం. ఇప్పుడు వైదేహి ఉన్న చోటికి నేను వెళ్తాను—నీ వరం నిజంగా నెరవేరింది।

Verse 170

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्।।।।

అతడు ఆమె నోటి నుండి విడుదలైనదాన్ని చూసి—రాహు నోటి నుండి చంద్రుడు విడిపడినట్లుగా—దేవి సురసా తన స్వరూపాన్ని ధరించి వానరునితో పలికింది।

Verse 171

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना।।।।

హే హరిశ్రేష్ఠా! కార్యసిద్ధి కోసం, హే సౌమ్యా, నిశ్చింతగా యథాసుఖంగా వెళ్లు; వైదేహిని మహాత్ముడైన రాఘవుని వద్దకు తీసుకొనివెళ్లు।

Verse 172

तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम्।।।।

హనుమంతుని ఆ మూడవ అత్యంత దుష్కర కార్యాన్ని చూసి, అప్పుడు సమస్త ప్రాణులు ఆ వానరుణ్ని ‘సాధు! సాధు!’ అని పదేపదే ప్రశంసించారు।

Verse 173

स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः।।।।

అతడు వరుణాలయమైన అజేయ సాగరాన్ని సమీపించి, ఆకాశంలో ప్రవేశించి, గరుడుని వంటి వేగంతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు।

Verse 174

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 175

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 176

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 177

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 178

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 179

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 180

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

గరుడునివలె మారుతి వాయుమార్గమున వేగంగా సాగెను. ఆ విశాలమైన నిర్మల ఆకాశప్రదేశము వర్షధారలచే, పక్షులచే సేవింపబడుచుండెను; కైశికాచార్యుల (దివ్య గాననృత్యాచార్యుల) సంచారముతో నిండియుండెను; దేవరాజుని గజమైన ఐరావతముచే కూడ నిషేవింపబడుచుండెను. సింహ, గజ, శార్దూల, పక్షి, సర్పవాహనములైన నిర్మల విమానములు ఎగిరిపోవుచు దానిని అలంకరించెను. వజ్రాశనిఘాతములవలె ప్రఖరమైన అగ్నిశిఖలచే అది ప్రకాశించెను; పుణ్యసంపన్నులైన మహాభాగ్యులు, స్వర్గజయులైన వీరులచే అది భూషితమయ్యెను. చిత్రభానువు అగ్నిదేవుడు అపార హవ్యమును మోసికొనివచ్చి అక్కడ సేవించుచుండెను; గ్రహ, నక్షత్ర, చంద్ర, సూర్య, తారాగణములతో ఆకాశము విభూషితమైయుండెను. మహర్షిగణ, గంధర్వ, నాగ, యక్ష సమూహములతో నిండిన ఆ వివిక్తమైన విమల విశ్వప్రదేశము విశ్వావసువుచే కూడ సేవింపబడెను. చంద్రసూర్యపథముల శుభమార్గములలో నిలిచి, ఇంద్రుని గజక్రీడాభూమివలె, బ్రహ్మనిర్మిత జీవలోకమునకు విస్తారమైన విటానమై ఉన్న ఆ ఆకాశములో—శ్రేష్ఠ విద్యాధరగణములు, వీరులు తరచు సంచరించు మార్గమున—మారుతి ముందుకు సాగెను.

Verse 181

प्रदृश्यमानः सर्वत्रः हनुमान्मारुतात्मजः।भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट्।।।।

సర్వత్ర దర్శనమిచ్చుచున్న మారుతాత్మజ హనుమంతుడు ఆధారములేని ఆకాశమును ఆశ్రయించెను—దీర్ఘపక్షములుగల పర్వతరాజువలె।

Verse 182

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी।मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।।।।

ఆకాశమున వేగముగా దూసుకుపోతున్న అతనిని చూచి, కామరూపిణీ రాక్షసి సింహికా దేహమును పెంచుకొని మనసులో కుతంత్రం ఆలోచించెను।

Verse 183

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता।इदं हि मे महत्सत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।।5.1.183।।

ఈ రోజు ఎంతో దీర్ఘకాలానంతరం నేను తృప్తి పొందుదును; ఎందుకంటే ఈ మహాసత్త్వం చివరకు నా వశమైంది.

Verse 184

इति सञ्चिन्त्य मनसा छायामस्य समाक्षिपत्।छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।।।।

ఇలా మనసులో ఆలోచించి ఆమె అతని నీడను పట్టుకుంది; నీడ పట్టుబడగానే వానరుడు (హనుమంతుడు) ఆలోచించసాగాడు.

Verse 185

समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः।प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।।।।

నేను అకస్మాత్తుగా పట్టుబడ్డాను; నా గమనపరాక్రమం కుంటుపడింది—సముద్రంలో ప్రతికూల గాలితో ఆపబడిన మహానౌక వలె.

Verse 186

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः।ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।।।।

అప్పుడు కపి పక్కకు, పైకి, కిందకు చూచుచూ ఉప్పు సముద్రంలోనుండి పైకి లేచిన మహాసత్త్వాన్ని చూశాడు.

Verse 187

तद्धृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननम्।कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।।।।छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः।

ఆ వికృతముఖుడైన సత్త్వాన్ని చూసి మారుతి మనసులో ఆలోచించాడు—“కపిరాజు చెప్పిన ఆ అద్భుతదర్శన సత్త్వం, మహావీర్యవంతమైన నీడను పట్టుకునేది—ఇదే; ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 188

स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः।।।।व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव वलाहकः।

సింహిక యొక్క నిజమైన ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించిన బుద్ధిమంతుడైన కపి, వర్షాకాల మేఘంలా తన దేహాన్ని విస్తరించి మహాకాయుడయ్యాడు।

Verse 189

तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।।।।वक्त्रं प्रसारयामास पातालान्तरसन्निभम्।

మహాకపి దేహం పెరుగుతుండటాన్ని చూసి, ఆమె పాతాళాంతరంలా భయంకరంగా తన నోరును విస్తరించి తెరిచింది।

Verse 190

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।।।

ఘనమైన మేఘసమూహంలా గర్జిస్తూ సింహిక వానరునిపై దూసుకొచ్చింది. అప్పుడు మేధావి మహాకపి ఆమె అతి విశాలంగా తెరిచిన నోరును చూచి, ఆమె దేహంలోని మర్మస్థానాలను కూడా గుర్తించాడు।

Verse 191

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।5.1.190।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।5.1.191।।

ఘనమైన మేఘరాశిలా గర్జిస్తూ సింహిక వానరునిపై దాడి చేసింది. అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన మహాకపి ఆమె అతి విశాలంగా తెరిచిన నోరును చూచి, ఆమె మర్మస్థానాలను స్పష్టంగా గ్రహించాడు।

Verse 192

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः।संक्षिप्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः।।।।

ఆమె నోరు విప్పగానే వజ్రసంహతుడైన మహాబల కపి క్షణమాత్రంలో తన దేహాన్ని సంకోచింపజేసి ఆ నోటిలోకి దూకెను।

Verse 193

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः।ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।।।।

సిద్ధులు, చారణులు అతడు ఆమె నోటిలో మునిగిపోవుట చూచిరి—పౌర్ణమి నాడు పూర్ణచంద్రుని రాహువు గ్రసించినట్లు।

Verse 194

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः।उत्पपाताथ वेगेन मनः सम्पातविक्रमः।।।।

అనంతరం వానరుడు తన తీక్ష్ణ నఖములతో ఆమె మర్మస్థానములను చీల్చి, మనస్సు పయనమువలె వేగంతో బయటికి దూకెను।

Verse 195

तां तु दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च।स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान्।।।।

అవకాశమును గమనించి, ధైర్యముతోను నైపుణ్యముతోను ఆమెను పడగొట్టి, ఆత్మనిగ్రహముగల కపిశ్రేష్ఠుడు వేగముగా మళ్లీ మహారూపమునకు విస్తరించెను।

Verse 196

हृतहृत्सा हनुमतापपात विधुराम्भसि।तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।।।।भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम्।

హనుమంతుడు హృదయాన్ని చీల్చినందున దుర్దశలోని సింహిక తక్షణమే సముద్రజలములో పడిపోయెను। వానరుడు సంహరించి పడవేసిన ఆమెను చూచి ఆకాశచర భూతములు ఆ శ్రేష్ఠ ప్లవగునితో పలికిరి।

Verse 197

भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।।।।साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर।

నేడు భయంకరమైన కార్యం సిద్ధమైంది—నీ చేత మహాసత్త్వమును సంహరించితివి. హే ప్లవగశ్రేష్ఠా, ఇప్పుడు నిరరిష్టంగా, నిర్విఘ్నంగా నీ అభిప్రేత కార్యమును సాధించు.

Verse 198

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।।।।धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं सः कर्मसु न सीदति।

హే వానరేంద్రా, ధృతి, స్పష్టదృష్టి, మతి, దాక్ష్యము—ఈ నాలుగు గుణాలు నీ వలె ఎవరిలో ఉన్నవో, వారు కార్యాలలో ఎప్పుడూ కుంగరు.

Verse 199

स तैः सम्भावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः।।।।जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः।

వారిచే గౌరవింపబడిన ఆ పూజ్య కపి, తన ప్రయోజనాన్ని స్వీకరించి, ఆకాశంలోకి ఎగసి సర్పభక్షకుడైన గరుడుని వలె వేగంగా సాగెను.

Verse 200

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन्।।।।योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः।

అత్యంత దూర తీరాన్ని చేరి అతడు అన్ని దిక్కులా పరిశీలించాడు. వంద యోజనాల చివర అతడు అరణ్యపంక్తిని దర్శించాడు॥