Sarga 49

Verse 1

अफलस्तु ततश्शक्रो देवानग्निपुरोगमान्।अब्रवीत्त्रस्तवदनस्सर्षिस्सङ्घान् सचारणान्।।।।

ఆ తరువాత పౌరుషం కోల్పోయిన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) భయభీత ముఖంతో, అగ్ని-ప్రధాన దేవతలను, ఋషిసంఘాలను, చారణులను కూడి ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 2

कुर्वता तपसो विघ्नं गौतमस्य महात्मन:।क्रोधमुत्पाद्य हि मया सुरकार्यमिदं कृतम्।।।।

మహాత్ముడైన గౌతముని తపస్సుకు విఘ్నము కలిగించి నేను ఆయన క్రోధమును రేపితిని; దేవకార్యసాధనకై ఇదంతా నేను చేసితిని.

Verse 3

अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात्सा च निराकृता।शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया।।।।

ఆయన క్రోధముచేత నేను వీర్యహీనుడనయ్యితిని, ఆమెను కూడా నిరాకరించిరి. ఈ మహాశాపము మరియు దాని విమోచనవిధానమువలన నా చేత ఆయన తపోబలము హరింపబడినది.

Verse 4

तस्मात्सुरवरास्सर्वे सर्षिस्सङ्घास्सचारणा: ।सुरसाह्यकरं सर्वे सफलं कर्तुमर्हथ।।।।

కాబట్టి, హే దేవశ్రేష్ఠులారా—ఋషిసంఘములతోను చారణులతోను కూడి—నేను దేవహితార్థముగా చేసిన ఈ కార్యము ఫలించునట్లు చేసి నన్ను మళ్లీ సంపూర్ణునిగా చేయుడి.

Verse 5

शतक्रतोर्वचश्श्रुत्वा देवास्साग्निपुरोगमा:।पितृदेवानुपेत्याहु स्सह सर्वैर्मरुद्गणै:।।।।

శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) మాటలు విని, అగ్నిని ముందుంచి దేవగణములు సమస్త మరుద్గణములతో కూడి పితృదేవుల యొద్దకు వెళ్లి ఇలా పలికిరి.

Verse 6

अयं मेषस्सवृषणश्शक्रो ह्यवृषण: कृत:।मेषस्य वृषणौ गृह्य शक्रायाऽशु प्रयच्छथ।।।।

ఈ మేషము వృషణములతో ఉన్నది; కాని శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వృషణహీనుడుగా చేయబడెను. మేషపు వృషణములను తీసుకొని శక్రునికి శీఘ్రముగా సమర్పించుడి।

Verse 7

अफलस्तु कृतो मेष: परां तुष्टिं प्रदास्यति।भवतां हर्षणार्थाय ये च दास्यन्ति मानवा:।।1.49.7।।

వృషణహీనముగా చేయబడిన ఈ మేషము కూడా పరమ తృప్తిని కలిగించును—మీ హర్షార్థముగా, దీనిని అర్పించు మనుష్యుల హర్షార్థముగా కూడా।

Verse 8

अग्नेस्तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवास्समागता:।उत्पाट्य मेषवृषणौ सहस्राक्षे न्यवेशयन्।।।।

అగ్నివాక్యము విని పితృదేవతలు సమాగమమయ్యారు; వారు మేషపు వృషణములను పీకి సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) యందు ప్రతిష్ఠించిరి।

Verse 9

तदा प्रभृति काकुत्स्थ पितृदेवास्समागता:।अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस्तेषामयोजयन्।।।।

ఓ కాకుత్స్థా! ఆ కాలము నుండి సమాగతమైన పితృదేవతలు వృషణహీన మేషములనే హవిరూపముగా స్వీకరించుచున్నారు, ఎందుకనగా వృషణములు ఇంద్రునకు సంయోజింపబడినవి।

Verse 10

इन्द्रस्तु मेषवृषणस्तदाप्रभृति राघव।गौतमस्य प्रभावेन तपसश्च महात्मन:।।।।

ఓ రాఘవా! ఆ కాలం నుంచే ఇంద్రుడు మేషవృషణుడయ్యాడు—ఇది మహాత్ముడు గౌతముని తపస్సు ప్రభావం.

Verse 11

तदागच्छ महातेज आश्रमं पुण्यकर्मण:।तारयैनां महाभागामहल्यां देवरूपिणीम्।।।।

కాబట్టి, ఓ మహాతేజస్వీ! పుణ్యకర్ముడైన గౌతముని ఆశ్రమమునకు రమ్ము. అక్కడ బంధనస్థితిలో ఉన్న దేవరూపిణి మహాభాగ్యవతి అహల్యను उद्धరించుము.

Verse 12

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मण:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य तमाश्रममथाविशत्।।।।

విశ్వామిత్రుని వచనములు విని, రాఘవుడు లక్ష్మణునితో కూడి, విశ్వామిత్రుని ముందుంచి గౌరవించి, ఆ ఆశ్రమములో ప్రవేశించెను.

Verse 13

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।।।मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

అప్పుడు ఆయన మహాభాగ్యవతి అహల్యను దర్శించెను—తపస్సు వలన ప్రకాశించే తేజస్సుతో—మనుష్యులు, దేవులు, అసురులు సమాగమించినా సులభంగా కనిపించనంత సూక్ష్మంగా. ఆమె ధాత్రుడు ప్రత్యేక ప్రయత్నంతో నిర్మించిన దివ్య మాయామయీ రూపంలా; మంచు, మేఘాలతో కప్పబడిన పూర్ణచంద్రప్రభలా, అలాగే జలమధ్యములోనూ దురాధర్షంగా ప్రకాశించే సూర్యప్రభలా కనిపించెను.

Verse 14

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।1.49.13।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।1.49.14।। मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

ఇక్కడ అదే వర్ణన భాగము పునరావృతమై కొనసాగుతుంది—రాఘవుడు తపస్సు వలన ప్రకాశించే మహాభాగ్యవతి అహల్యను దర్శించెను; దేవాసురులు సమాగమించినా ఆమెను చూడుట దుర్లభం. ఆమె ధాత్రుడు ప్రత్యేక ప్రయత్నంతో నిర్మించిన దివ్య మాయామయీ రూపంలా; మంచు, మేఘాలతో కప్పబడిన పూర్ణచంద్రప్రభలా, జలమధ్యములోనూ దురాధర్షంగా ప్రకాశించే సూర్యప్రభలా కనిపించెను.

Verse 15

सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह।।।।त्रयाणामपि लोकानां यावद्रामस्य दर्शनम्।

గౌతముని వాక్యమువలన ఆమె దుర్నిరీక్ష్యగా అయెను; మూడు లోకములకైనా దర్శనమగుట కష్టమే—రామదర్శనము కలుగువరకు.

Verse 16

शापस्यान्तमुपागम्य तेषां दर्शनमागता।।।।राघवौ तु ततस्तस्या: पादौ जगृहतुस्तदा।

శాపకాలము ముగియగానే ఆమె వారి దృష్టికి వచ్చింది. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు రాఘవులు భక్తితో ఆమె పాదములను పట్టుకొని ప్రణామము చేసిరి.

Verse 17

स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।।।

గౌతముని వచనాలను స్మరించుకుంటూ ఆమె ఆ ఇద్దరినీ యథోచిత గౌరవంతో స్వీకరించింది. సుసమాహిత మనస్సుతో పాద్యము, అర్ఘ్యము, అతిథ్యసత్కారము విధివిధానంగా నిర్వహించింది; కాకుత్స్థ రాముడు కూడా శాస్త్రోక్త విధి ప్రకారం ఆ కర్మలను స్వీకరించాడు.

Verse 18

स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।1.49.17।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।1.49.18।।

గౌతముని వచనాలను స్మరించుకుంటూ ఆమె ఆ ఇద్దరినీ గౌరవంతో ఆహ్వానించి స్వీకరించింది. పాద్యము, అర్ఘ్యము, అతిథ్యసత్కారము సంపూర్ణ ఏకాగ్రతతో చేసింది; కాకుత్స్థ రాముడు కూడా విధిసిద్ధ కర్మచర్యలతో దానిని స్వీకరించాడు.

Verse 19

पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनै:।गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत्समागम:।।।।

దేవదుందుభుల ఘననాదములతో కలిసి మహత్తర పుష్పవృష్టి జరిగింది. అలాగే గంధర్వులు, అప్సరసల మహాసమాగమమూ అక్కడ ఏర్పడింది.

Verse 20

साधु साध्विति देवास्तामहल्यां समपूजयन्।तपोबलविशुद्धाङ्गी गौतमस्य वशानुगाम्।।।।

దేవతలు ‘సాధు, సాధు’ అని పలుకుతూ అహల్యను సత్కరించారు—తపోబలంతో శుద్ధమైన దేహముగల ఆమె గౌతముని ఆజ్ఞాధీనగా ఆయన వశాన్ని అనుసరించుచుండెను.

Verse 21

गौतमोऽपि महातेजा अहल्यासहितस्सुखी।रामं सम्पूज्य विधिवत्तपस्तेपे महातपा:।।।।

మహాతేజస్సుగల మహాతపస్వి గౌతముడు కూడా అహల్యతో కలిసి ఆనందించి, విధివిధానంగా రాముని సమ్యక్ పూజించి, మరల తపస్సులో నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 22

रामोऽपि परमां पूजां गौतमस्य महामुने:।सकाशाद्विधिवत्प्राप्य जगाम मिथिलां तत:।।।।

రాముడు కూడా మహాముని గౌతముని సమీపంలో విధివిధానంగా పరమ పూజాసత్కారాన్ని పొందిన తరువాత, అక్కడి నుండి మిథిలకు బయలుదేరెను।