Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

चित्रकूटे सैन्यधूलिशब्ददर्शनम्

Alarm at Chitrakūṭa: Lakṣmaṇa sights the approaching army

एष वै सुमहाञ्छ्रीमान्विटपी सम्प्रकाशते।विराजत्युद्गतस्कन्धं कोविदारध्वजो रथे।।2.96.18।।

eṣa vai sumahāñ chrīmān viṭapī samprakāśate |

virājat y udgataskandhaṃ kovidāradhvajo rathe ||2.96.18||

“అక్కడ చూడి—మహత్తరమైన, శ్రీమంతమైన వృక్షసదృశ ధ్వజం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. రథంపై ఎత్తుగా లేచిన కాండంతో కోవిదార వృక్షధ్వజం ప్రకాశిస్తోంది.”॥

eṣaḥthis (one)
eṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (एतद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
vaiindeed
vai:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle (निपात)
sumahānvery great, huge
sumahān:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootsu-mahat (सु+महत् प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; adjective of viṭapī
śrīmānsplendid, majestic
śrīmān:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootśrīmat (श्रीमत् प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; adjective of viṭapī
viṭapītree
viṭapī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṭapin (विटपिन् प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
samprakāśateshines forth, appears clearly
samprakāśate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-pra-kāś (सम्+प्र+काश् धातु)
FormLaṭ (Present), Ātmanepada, 3rd Person, Singular
virājatishines, is resplendent
virājati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-rāj (वि+राज् धातु)
FormLaṭ (Present), Parasmaipada, 3rd Person, Singular
udgata-skandhamwith an upraised trunk
udgata-skandham:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण) / Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootudgata (उद्गत) + skandha (स्कन्ध) (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय/तत्पुरुष) compound; Neuter, Accusative (2nd), Singular; used adverbially/qualifying the ‘tree/standard’ imagery: ‘with raised trunk’
kovidāra-dhvajaḥthe Kovidara-bannered (standard)
kovidāra-dhvajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkovidāra (कोविदार) + dhvaja (ध्वज) (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘kovidārasya dhvajaḥ’; Masculine, Nominative, Singular
ratheon the chariot
rathe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootratha (रथ प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular

There the emblem of the great Kovidara tree of very large trunk spread with many branches shines brilliantly atop the chariot.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
C
Chariot (ratha)
B
Banner/standard (dhvaja)

FAQs

Dharma in governance and war includes clear insignia and accountability—identifying forces truthfully to avoid unjust action.

Lakṣmaṇa points to a distinctive banner on a chariot as evidence for identifying the approaching leader/army.

Attentive observation—using concrete signs rather than vague fear.