Shloka 5

मन्दाकिनीनदीदर्शनम्

The Vision of the Mandākinī at Citrakūṭa

Devanagari script

मृगयूथनिपीतानि कलुषाम्भांसि साम्प्रतम्।तीर्थानि रमणीयानि रतिं सञ्जनयन्ति मे।।।।

Transliteration

mṛgayūthanipītāni kaluṣāmbhāṃsi sāmpratam | tīrthāni ramaṇīyāni ratiṃ sañjanayanti me ||

Translation

ఇప్పుడు మృగయూథాలు త్రాగినచేత నీరు కొంత కలుషితమైంది; అయినా ఈ రమణీయ తీర్థాలు, దిగువస్థానాలు నా హృదయంలో ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నాయి.

Word by Word

• मृग-यूथ-निपीतानि: drunk by herds of deer
• मृग-यूथ-निपीतानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृग (प्रातिपदिक) + यूथ (प्रातिपदिक) + निपीत (पा धातु, क्त/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘निपीत’ = ‘drunk’; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मृगयूथेन निपीतानि)

• कलुष-अम्भांसि: turbid waters
• कलुष-अम्भांसि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलुष (प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; कर्मधारय-समासः (कलुषानि अम्भांसि)

• साम्प्रतम्: just now / at present
• साम्प्रतम्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• तीर्थानि: ford-places / bathing-places
• तीर्थानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन

• रमणीयानि: lovely
• रमणीयानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रमणीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थानि)

• रतिम्: delight / pleasure
• रतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• सञ्जनयन्ति: produce / generate
• सञ्जनयन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जनि/जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; causative sense ‘cause to arise/produce’

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचन (enclitic); ‘to me / for me’

Context

The herds of deer have just drunk water by descending down the landing places and the waters are still turbid. This sight produces great pleasure in me.

Characters & Entities

• Mandākinī
• mṛga (deer)
• tīrtha (ford/landing place)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is the disciplined gaze that sees goodness without demanding perfection: Rāma finds joy even in small, ordinary signs of life, reflecting inner steadiness and truthful acceptance of the forest’s reality.

What is the narrative situation?

Rāma points out that deer have recently drunk at the river’s fords, making the water slightly turbid, and yet he delights in the scene.

Which character virtue is emphasized?

Prasāda (serene clarity) and adaptability—Rāma’s calm appreciation of simple, natural life during exile.