Sarga 94

Verse 1

दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन्।।।।अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत्।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः।।।।

ఆపై దాశరథి రాముడు—ఆ పర్వతంలో దీర్ఘకాలం నివసించి గిరి-వనప్రియుడైనవాడు—వైదేహిని ఆనందింపజేయాలని, తన మనసును కూడా హర్షింపజేయాలని, పురందరుడు ఇంద్రుడు శచీకి చూపినట్లే అమరసమ కాంతిగల భార్యకు ఆశ్చర్యకరమైన చిత్రకూటాన్ని చూపించాడు॥

Verse 2

दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन्।।2.94.1।।अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत्।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः।।2.94.2।।

ఆ పర్వతంపై దీర్ఘకాలం నివసించిన, గిరి-వనాలను ప్రేమించే దాశరథి రాముడు వైదేహిని ఆనందింపజేయాలని, తన చిత్తాన్నీ రమింపజేయాలని కోరుతూ, దేవసమ కాంతితో తన భార్యకు ఆ అద్భుతమైన చిత్రకూటాన్ని చూపించాడు—పురందరుడు ఇంద్రుడు శచీకి చూపినట్లుగా।

Verse 3

न राज्याद्भ्रंशनं भद्रे न सुहृद्भिर्विनाभवः।मनो मे बाधते दृष्ट्वा रमणीयमिमं गिरिम्।।।।

హే భద్రే, ఈ రమణీయమైన పర్వతాన్ని చూచినప్పుడు నా మనస్సు రాజ్యభ్రంశం వల్ల గానీ, సుహృదుల వియోగం వల్ల గానీ బాధపడదు।

Verse 4

पश्येममचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम्।शिखरैः खमिवोद्विद्धैर्धातुमद्भिर्विभूषितम्।।।।

హే భద్రే, ఈ అచలాన్ని చూడు—నానావిధ పక్షిగణాలతో నిండినది; ధాతుసంపన్నమైన శిఖరాలతో అలంకృతమై, అవి ఆకాశాన్ని చీల్చినట్లుగా ఉన్నాయి।

Verse 5

केचिद्रजतसङ्काशाः केचित्क्षतजसंनिभाः।पीतमाञ्जिष्टवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः।।।।पुष्यार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः।विराजन्तेऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः।।।।

ధాతువులతో అలంకృతమైన ఆ పర్వతరాజుని ప్రాంతాలు అనేక వర్ణాలలో ప్రకాశిస్తున్నాయి—కొన్ని వెండిలా తెల్లగా, కొన్ని రక్తవర్ణంగా, కొన్ని మంజిష్ఠా-పీతంగా, కొన్ని ఉత్తమ మణుల వలె కాంతిమంతంగా. కొన్ని పుష్యరాగం, కొన్ని సూర్యుడు మరియు కేతకీ పుష్పాల వలె, మరికొన్ని పారదంలా మెరుస్తూ ధాతుభూషిత దేశాలు విరాజిల్లుతున్నాయి।

Verse 6

केचिद्रजतसङ्काशाः केचित्क्षतजसंनिभाः।पीतमाञ्जिष्टवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः।।2.94.5।।पुष्यार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः।विराजन्तेऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः।।2.94.6।।

ధాతువులతో అలంకృతమైన ఆ పర్వతరాజుని ప్రాంతాలు అనేక వర్ణాలలో ప్రకాశిస్తున్నాయి—కొన్ని వెండిలా తెల్లగా, కొన్ని రక్తవర్ణంగా, కొన్ని మంజిష్ఠా-పీతంగా, కొన్ని ఉత్తమ మణుల వలె కాంతిమంతంగా. కొన్ని పుష్యరాగం, కొన్ని సూర్యుడు మరియు కేతకీ పుష్పాల వలె, మరికొన్ని పారదంలా మెరుస్తూ ధాతుభూషిత దేశాలు విరాజిల్లుతున్నాయి।

Verse 7

नानामृगगणद्वीपितरर्क्ष्वृक्षगणैर्वुतः।अदुष्टैर्भात्ययं शैलो बहुपक्षिसमायुतः।।।।

ఈ పర్వతం అనేక పక్షులతో నిండివుంది; చిత్తి, వ్యాఘ్రం, తరసు, ఎలుగుబంటి వంటి నానా మృగగణాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఇక్కడ అవి క్రూరతలేని అദుష్ట స్వభావంతో కనిపించడంతో ఈ శైలం మరింత ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 8

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।।।

ఈ పర్వతం మామిడి, జామ, అసన, లోధ్ర, ప్రియాల, పనస, ధవ, అంకోల, తినిశ, బిల్వ, తిందుక, వెణు, కాశ్మర్య, అరిష్ట, వరుణ, మధూక, తిలక, బదరీ, ఆమలక, నీప, వేత్ర, ధన్వన, బీజక (దాడిమ) వంటి వృక్షాలతో నిండివుంది. పుష్పాలతో వికసించి, ఫలాలతో నిండిన, నీడనిచ్చే మనోహర వృక్షాలు కమ్మగా ఈ గిరి తన శోభను పెంపొందిస్తుంది।

Verse 9

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।2.94.8।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।2.94.9।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।2.94.10।।

ఈ పర్వతం మామిడి, జామ, అసన, లోధ్ర, ప్రియాల, పనస, ధవ, అంకోల, తినిశ, బిల్వ, తిందుక, వెణు, కాశ్మర్య, అరిష్ట, వరుణ, మధూక, తిలక, బదరీ, ఆమలక, నీప, వేత్ర, ధన్వన, బీజక (దాడిమ) వంటి వృక్షాలతో నిండివుంది. పుష్పాలతో వికసించి, ఫలాలతో నిండిన, నీడనిచ్చే మనోహర వృక్షాలు కమ్మగా ఈ గిరి తన శోభను పెంపొందిస్తుంది।

Verse 10

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।2.94.8।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।2.94.9।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।2.94.10।।

మామిడి, జామ, అసన, లోధ్ర, ప్రియాల, పనస, ధవ; అంకోల, శ్రేష్ఠ తినిశ, బిల్వ, తిందుక, వెదురు; కాశ్మర్య, అరిష్ట, వరుణ, మధూక, తిలక; బదరీ, ఆమలక, నీప, వేత్ర, ధన్వన, బీజక—ఇలాంటి పుష్పభరిత, ఫలసంపన్న, ఛాయావంత, మనోహర వృక్షాలతో నిండిన ఈ పర్వతం శోభతో వికసిస్తోంది॥

Verse 11

शैलप्रस्थेषु रम्येषु पश्येमान् रोमहर्षणान्।किन्नरान् द्वन्द्वशो भद्रे रममाणान्मनस्विनः।।।।

భద్రే, ఈ రమ్యమైన శైలప్రస్థాలపై చూడు—రోమాంచం కలిగించే, మనస్వులు అయిన కిన్నరులు జంటలుగా ఆనందంగా క్రీడిస్తున్నారు।

Verse 12

शाखावसक्तान् खड्गांश्च प्रवराण्यम्बराणि च।पश्य विद्याधरस्त्रीणां क्रीडोद्धेशान्मनोरमान्।।।।

చూడు—కొమ్మలపై వేలాడుతున్న ఖడ్గాలు, శ్రేష్ఠమైన వస్త్రాలు; ఇవి విద్యాధర స్త్రీల మనోహర క్రీడాస్థలాలు।

Verse 13

जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्च क्वचित्क्वचित्।स्रवद्भिर्भात्ययं शैल स्स्रवन्मद इव द्विपः।।।।

ఎక్కడెక్కడో జలపాతాలు, ఉప్పొంగే ఊటలు, చినుకుల్లా జారే ధారలతో ఈ పర్వతం ప్రకాశిస్తోంది—మదజలాన్ని స్రవించే గజంలా।

Verse 14

गुहासमीरणो गन्धान्नानापुष्पभवान्वहन्।घ्राणतर्पणमभ्येत्य कं नरं न प्रहर्षयेत्।।।।

గుహల నుంచి వీచే గాలి అనేక పుష్పాల సువాసనలను మోసుకొని వచ్చి ఘ్రాణాన్ని తృప్తిపరుస్తుంది—అది ఎవ్వరిని ఆనందింపజేయదు?

Verse 15

यदीह शरदोऽनेकास्त्वया सार्धमनिन्दिते।लक्ष्मणेन च वत्स्यामि न मां शोकः प्रधक्ष्यति।।।।

అనిందితే, నేను నీతో పాటు లక్ష్మణునితో కలిసి ఇక్కడ అనేక శరదృతువులు నివసిస్తే, శోకం నన్ను ఎప్పటికీ దహించదు।

Verse 16

बहुपुष्पफले रम्ये नानाद्विजगणायुते।विचित्रशिखरे ह्यस्मिन्रतवानस्मि भामिनि।।।।

హే భామిని, అనేక పుష్పఫలాలతో సమృద్ధిగా, నానావిధ పక్షిగణాలతో నిండిన, విచిత్ర శిఖరాలతో శోభించే ఈ रम్యమైన పర్వతంపై నా మనస్సు అత్యంతంగా రమించింది।

Verse 17

अनेन वनवासेन मया प्राप्तं फलद्वयम्।पितुश्चानृणता धर्मे भरतस्य प्रियं तथा।।।।

ఈ వనవాసం వల్ల నాకు ద్వివిధ ఫలం లభించింది—ధర్మవిషయంలో తండ్రి ఋణాన్ని తీర్చాను, అలాగే భరతునికి కూడా సంతోషం కలిగించాను।

Verse 18

वैदेहि रमसे कच्चिच्चित्रकूटे मया सह।पश्यन्ती विविधान्भावान्मनोवाक्कायसम्मतान्।।।।

హే వైదేహి, నాతో కలిసి చిత్రకూటంలో నీవు ఆనందంగా ఉన్నావా? మనస్సు, వాక్కు, దేహానికి ప్రీతికరమైన నానావిధ దృశ్యానుభవాలను చూస్తూ।

Verse 19

इदमेवामृतं प्राहू राज्ञि राजर्षयः परे।वनवासं भवार्थाय प्रेत्य मे प्रपितामहाः।।।।

నా ప్రపితామహులు—ఆ ప్రాచీన రాజర్షులు—రాజునికి ఈ వనవాసమే అమృతసమమని చెప్పారు; ఇది భవకల్యాణానికి కారణమై, మరణానంతరం ఉత్తమ గతిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 20

शिला श्शैलस्य शोभन्ते विशाला श्शतशोऽभितः।बहुला बहुलैर्वर्णैर्नीलपीतसितारुणैः।।।।

ఈ పర్వతమంతటా చుట్టూ వందల సంఖ్యలో విశాల శిలలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. నీల, పీత, శ్వేత, అరుణాది అనేక వర్ణాలతో అవి సమృద్ధిగా మెరుస్తున్నాయి॥

Verse 21

निशिभान्त्यचलेन्द्रस्य हुताशनशिखा इव।ओषध्यः स्वप्रभालक्ष्म्या भ्राजमाना स्सहस्रशः।।।।

రాత్రివేళ ఈ పర్వతేంద్రునిపై వేలాది ఔషధులు తమ స్వప్రభా-లక్ష్మితో దీప్తమై అగ్నిశిఖల వలె ప్రకాశిస్తాయి॥

Verse 22

केचित् क्षयनिभा देशाः केचिदुद्यानसन्निभाः।केचिदेकशिला भान्ति पर्वतस्यास्य भामिनि।।।।

ఓ సుందరీ, ఈ పర్వతంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు నివాసస్థానాల వలె, కొన్ని ఉద్యానాల వలె; మరికొన్ని ఒక్క శిలతోనే ఏర్పడినట్లుగా మెరుస్తున్నాయి॥

Verse 23

भित्त्वेव वसुधां भाति चित्रकूटस्समुत्थितः।चित्रकूटस्य कूटोऽसौ दृश्यते सर्वत श्शुभः।।।।

చిత్రకూటం వసుధను చీల్చుకొని పైకి లేచినట్లుగా ప్రకాశిస్తుంది. చిత్రకూట శిఖరం ఆది అన్ని దిశల నుండీ శుభముగా, సుందరముగా దర్శనమిస్తుంది॥

Verse 24

कुष्ठस्थगरपुन्नाग भूर्जपत्रोत्तरच्छदान्।कामिनां स्वास्तरान्पश्य कुशेशयदलायुतान्।।।।

చూడుము, ప్రేమికుల సుందర శయ్యా-ఆస్తరణల వలె—కుష్ఠ, స్థగర, పున్నాగ, భూర్జపత్రాల ఆకులతో కప్పబడి, కమలదళ సమూహాలతో నిండినవిగా ఉన్నాయి॥

Verse 25

मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रजः।कामिभिर्वनिते पश्य फलानि विविधानि च।।।।

హే వనితే, చూడు—కాములచే నలిపివేయబడి పారవేయబడిన కమలమాలలు ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాయి; అలాగే నానావిధమైన ఫలములూ (వదిలివేయబడి) ఉన్నాయి।

Verse 26

वस्वौकसारां नलिनीमत्येतीवोत्तरान्कुरून्।पर्वतश्चित्रकूटोऽसौ बहुमूलफलोदकः।।।।

ఈ చిత్రకూట పర్వతం—అనేక మూలాలు, ఫలాలు, జలంతో సమృద్ధిగా—వస్వౌకసారా, నలిని, ఉత్తరకురువులను కూడా తన వైభవ-మనోహరతతో మించిపోయినట్లుగా ఉంది।

Verse 27

इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस्त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च।रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्धनीं सतां पथि स्वैर्नियमैः परैः स्थितः।।।।

హే ప్రియ సీతే, లక్ష్మణునితో కూడ నీవుతో అరణ్యంలో ఈ కాలాన్ని విహరిస్తూ—సజ్జనుల మార్గంలో స్థిరంగా, నా కఠిన నియమాలతో నియంత్రితుడనై—కులధర్మాన్ని వర్ధింపజేసే గాఢమైన రతిని నేను పొందుదును।