Sarga 93

Verse 1

तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः। अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथास्सम्प्रदुद्रुवुः।।2.93.1।।

ఆ మహత్తరమైన ధ్వజధారిణి కదులుతున్న సేనచేత కలవరపడి, అరణ్యవాసి గుంపుల నాయకులు భయోన్మత్తులై తమ గుంపులతో కూడి పరుగెత్తి పారిపోయిరి।

Verse 2

ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समन्ततः। दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च।।2.93.2।।

చుట్టూ ఎలుగుబంట్లు, చుక్కల జింకల గుంపులు, రురు జింకలు కనిపిస్తున్నాయి—అడవి విస్తారాల్లో, కొండలపై, నదీ తీరాల్లో కూడా॥

Verse 3

स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः। वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया।।2.93.3।।

అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన దశరథపుత్రుడు భరతుడు ఆనందంతో బయలుదేరాడు; మహా గర్జనతో కూడిన చతురంగ సేన అతనిని చుట్టుముట్టి ఉంది।

Verse 4

सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः। महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः।।2.93.4।।

మహాత్ముడైన భరతుని సేన సముద్రపు ఉప్పొంగే తరంగాలవలె భూమిని కప్పివేసింది; వర్షాకాలంలో మేఘాలు ఆకాశాన్ని కప్పినట్లుగా।

Verse 5

तुरङ्गौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः।अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः।।2.93.5।।

గుర్రాల గుంపులు మరియు మహా వేగవంతమైన ఏనుగుల దళాలు విస్తరించి కప్పివేయడంతో, ఆ సమయంలో చాలాకాలం భూమి కనబడనంతగా అయింది।

Verse 6

स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः। उवाच भरत श्श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्।।2.93.6।।

దీర్ఘ మార్గం ప్రయాణించి, వాహనాలను లాగు జంతువులు అత్యంత శ్రమించినప్పుడు, శ్రీమాన్ భరతుడు మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠునితో పలికెను।

Verse 7

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया।व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।।2.93.7।।

ఇక్కడ కనిపిస్తున్న రూపమును, నేను విన్నదానిని బట్టి స్పష్టమైంది—భరద్వాజుడు చెప్పిన ఆ దేశానికే మనము చేరుకున్నాము।

Verse 8

अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी। एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम्।।2.93.8।।

ఇది చిత్రకూట పర్వతము, ఇది మందాకిని నది; దూరమునుండి ఆ వనం నీలమేఘసమానంగా ప్రకాశిస్తోంది।

Verse 9

गिरे स्सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति। वारणैरवमृद्यन्ते मामकै पर्वतोपमैः।।2.93.9।।

ఇప్పుడు చిత్రకూట పర్వతంలోని రమ్యమైన శిఖర-ఢాళాలు నా పర్వతసమానమైన ఏనుగులచే త్రొక్కబడుతున్నాయి॥

Verse 10

मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु।नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः।।2.93.10।।

పర్వతపు ఒడ్లపై ఈ వృక్షాలు పుష్పాలను జల్లుతున్నాయి; గ్రీష్మాంత్యంలో నీలవర్ణ ఘన మేఘాలు నీటిని కుమ్మరించినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 11

किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्। मृगैस्समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम्।।2.93.11।।

హే శత్రుఘ్నా, కిన్నరుల సంచారంతో పావనమైన ఈ పర్వతదేశాన్ని చూడు; ఇది చుట్టూరా మృగాలతో నిండివుంది, మహా మకరాలతో నిండిన సముద్రంలాగా।

Verse 12

एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः। वायुप्रविद्धा श्शरदि मेघराजिरिवाम्बरे।।2.93.12।।

ప్రేరేపింపబడిన ఈ శీఘ్రగామి మృగగణాలు, శరదాకాశంలో గాలిచేత చెదరగొట్టబడిన మేఘరేఖలవలె కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 13

कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी। मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः।।2.93.13।।

ఈ వృక్షాలు తమ శిరస్సులపై సువాసన పుష్పమకుటాలను ధరించినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి; మేఘప్రకాశమువంటి ప్రకాశించే ఫలకాలను శిరోభూషణంలా ధరించే దక్షిణదేశీయుల వలెనే.

Verse 14

निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्। अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा।।2.93.14।।

మునుపు పక్షుల కూయుటలేని, దర్శనమాత్రమే భయంకరమైన ఈ వనం, ఇప్పుడు నాకు జనసమూహంతో నిండిన అయోధ్యలా కనిపిస్తోంది।

Verse 15

खुरैरुदीरितो रेणुर्दावं प्रच्छाद्य तिष्ठति। तं वहत्यनिल श्श्रीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम्।।2.93.15।।

గుర్రాల ఖురాలచే లేచిన ధూళి వనాన్ని కప్పి నిలుస్తుంది; కాని వాయువు దానిని వేగంగా తీసుకుపోతుంది, నా హితమే చేస్తున్నట్లుగా.

Verse 16

स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यै रधिष्ठितान्। एतान्सम्पततश्श्रीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने।।2.93.16।।

శత్రుఘ్నా, చూడు—ప్రధాన సారథులు నడిపే ఈ గుర్రాల రథాలు వనంలో వేగంగా దూసుకువచ్చి, ఎగిరివచ్చినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 17

एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणः प्रियदर्शनान्। एतमाविशत श्श्रीघ्रमधिवासं पतत्रिणः।।2.93.17।।

చూడు, ఈ అందమైన నెమళ్లు భయపడి—ఇతర పక్షులతో కూడి—త్వరగా తమ నివాసస్థానాలలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి।

Verse 18

अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मे। तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा।।2.93.18।।

ఈ దేశం నాకు అత్యంత మనోహరంగా కనిపిస్తోంది. ఇది తపస్స్వుల నివాసస్థానం కావడంతో, స్పష్టంగా స్వర్గమార్గంలా అనిపిస్తోంది॥

Verse 19

मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने। मनोज्ञरूपा दृश्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः।।2.93.19।।

ఈ అడవిలో అనేక చుక్కల జింకలు తమ జింకలతో కలిసి కనిపిస్తున్నాయి. అవి మనోహర రూపంతో, పుష్పాలతో చిత్రించినట్టుగా మెరిసుతున్నాయి॥

Verse 20

साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने। यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ।।2.93.20।।

సైన్యాలు సక్రమంగా ముందుకు సాగి అడవిని వెతకాలి; ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు—రామలక్ష్మణులు—కనిపించే వరకు॥

Verse 21

भरतस्य वचश्श्रुत्वा पुरुषाश्शस्त्रपाणयः। विविशु स्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशु स्ततः।।2.93.21।।

భరతుని ఆజ్ఞ విని, ఆయుధాలు చేతబట్టి ఉన్న వీరులు ఆ అడవిలో ప్రవేశించారు; ఆపై అక్కడ పొగ ఎగసిపోతున్నదాన్ని చూశారు॥

Verse 22

ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः। नामनुष्ये भवत्यग्नि र्व्यक्तमत्रैव राघवौ।।2.93.22।।

ధూమస్తంభాన్ని చూచి వారు భరతుని దగ్గరకు తిరిగి వచ్చి ఇలా అన్నారు—“మనుష్యులు లేని చోట అగ్ని పుట్టదు; స్పష్టంగా ఇక్కడే ఆ ఇద్దరు రాఘవులు ఉన్నారు।”

Verse 23

अथ नाऽत्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ। अन्ये रामोपमा स्सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः।।2.93.23।।

అయితే ఇక్కడ శత్రుసంహారకులైన, వ్యాఘ్రసమానమైన ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు లేకపోతే, రాముని పోలిన ఇతర తపస్వులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారని స్పష్టమే।

Verse 24

तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम्। सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः।।2.93.24।।

వారి సద్గుణసమ్మతమైన మాటలు విని, శత్రుబలమర్దనుడైన భరతుడు ఆ సమస్త సైన్యాన్ని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 25

यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः। अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च।।2.93.25।।

మీరు అందరూ జాగ్రత్తగా ఇక్కడే నిలిచి ఉండండి; ఇక్కడి నుండి ముందుకు వెళ్లకండి। నేనే ముందుకు వెళ్తాను—సుమంత్రుడుతోను, పూజ్య గురువుతోను।

Verse 26

एवमुक्ता स्ततस्सर्वे तत्र तस्थुः समन्तः। भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात्।।2.93.26।।

అలా చెప్పబడిన తరువాత వారందరూ అక్కడ చుట్టూరా నిలిచిపోయారు. అప్పుడు భరతుడు పొగస్తంభం ఎక్కడ పైకి లేస్తున్నదో ఆ దిశగా తన దృష్టిని స్థిరపరిచాడు॥

Verse 27

व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणाऽपि च भूमिमग्रतः। बभूव हृष्टा न चिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा।।2.93.27।।

భరతుడు నిలిపిన ఆ సేన—ముందున్న నేలను గమనిస్తూ ఉన్నప్పటికీ—త్వరలోనే ప్రియమైన రాముని సమాగమం కలుగుతుందని తెలిసి ఆనందంతో ఉల్లసించింది॥