Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः

Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta

अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्। आमन्त्र्य भरत स्सैन्यं युज्यतामित्यचोदयत्।।2.92.31।।

abhivādya tu saṃsiddhaḥ kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam |

āmantrya bharataḥ sainyaṃ yujyatām ity acodayat || 2.92.31 ||

అప్పుడు ప్రయాణానికి సిద్ధుడైన భరతుడు ఆయనకు నమస్కరించి ప్రదక్షిణ చేసి, వీడ్కోలు చెప్పి సైన్యాన్ని ప్రేరేపించాడు—“కట్టండి, ప్రయాణానికి సిద్ధమవండి।”

अभिवाद्यhaving paid obeisance
अभिवाद्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootअभि + वद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यप्-अव्ययकृदन्त (Gerund/absolutive), ‘having saluted’
तुthen/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
संसिद्धःprepared/ready
संसिद्धः:
विशेषण (Qualifier of implied subject ‘Bharata’)
TypeAdjective
Rootसंसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भरतः’ इति विशेषण
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having done/made’
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एनम्him
एनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रदक्षिणम्circumambulation
प्रदक्षिणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (object of ‘kṛtvā’)
आमन्त्र्यhaving taken leave
आमन्त्र्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootआ + मन्त्र् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having taken leave/asked permission’
भरतःBharata
भरतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
युज्यताम्let (it) be harnessed/arrayed
युज्यताम्:
आज्ञार्थ-क्रिया (Imperative verb)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive imperative: ‘let it be yoked/arrayed’)
इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति निपात (quotative particle)
अचोदयत्urged/commanded
अचोदयत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootचुद् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Having paid obeisance, the accomplished Bharata circumambulated sage Bharadwaja,look leave of him, and ordered his army to get ready.

B
Bharata
B
Bharadvāja
A
Army (sainya)

FAQs

Reverence and protocol: honoring sages through obeisance and pradakṣiṇā reflects dharmic humility before spiritual authority.

After receiving counsel, Bharata formally takes leave of Bharadvāja and orders his forces to resume the journey.

Discipline and respect: Bharata balances urgency with proper conduct toward the sage.