Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

भरद्वाजाश्रमगमनम्

Bharata at Bharadvāja’s Hermitage

सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्यानऽन्दवर्धनम्।भ्रात्रा सह सभार्यो यश्चिरं प्रव्राजितो वनम्।।2.90.11।।नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा योऽसौ महायशाः।वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश।।2.90.12।।कच्छिन्न तस्यापापस्य पापं कर्तुमिहेच्छसि।अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च।।2.90.13।।

kacchin na tasyāpāpasya pāpaṃ kartum ihēcchasi |

akaṇṭakaṃ bhoktum anā rājyaṃ tasyānujasya ca || 2.90.13 ||

నిర్బాధంగా రాజ్యాన్ని అనుభవించాలనే కోరికతో, ఆ పాపరహితుడైన రామునికీ అతని అనుజునికీ విరోధంగా పాపం చేయాలని నీవు అనుకోవడం లేదుకదా?

कच्छित्is it possible that...?
कच्छित्:
सम्बन्ध (निपात)
TypeIndeclinable
Rootकच्छित् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थ-निपात; interrogative particle ‘whether?’
not
:
सम्बन्ध (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय; negation
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन; Genitive, Singular
अपापस्यsinless
अपापस्य:
सम्बन्ध (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपाप (प्रातिपदिक: अ + पाप)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; adjective qualifying ‘तस्य’
पापम्sin/harm
पापम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative, Singular
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
प्रयोजन (इच्छा-विषय)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; ‘to do’
इहhere
इह:
अधिकरण (देश/प्रसङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय; adverb ‘here/now’
इच्छसिyou wish
इच्छसि:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; 2nd sg present
अकण्टकम्unobstructed
अकण्टकम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअकण्टक (प्रातिपदिक: अ + कण्टक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; adjective qualifying ‘राज्यम्’
भोक्तुमनाःintending to enjoy
भोक्तुमनाः:
कर्ता (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभोक्तुमनस् (प्रातिपदिक: भोक्तुम् + मनस्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Tatpuruṣa ‘having the intention to enjoy’ (desiderative-minded)
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative, Singular
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन; Genitive, Singular
अनुजस्यof the younger brother
अनुजस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; Genitive, Singular
and
:
समुच्चय (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction

At these words, Bharata, eyes filled with tears of grief, replied to Bharadwaja in a stumbling voice:

B
Bharata
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
Kingdom of Ayodhyā (implied)

FAQs

Dharma here is non-injury and rightful succession: the kingdom must not be pursued through harm or adharma against the blameless heir and his brother.

Bharadvāja tests Bharata’s intentions, voicing the suspicion that Bharata might seek power by wronging Rāma and Lakṣmaṇa.

Bharata’s integrity is being examined; the verse sets the stage for his self-vindication and commitment to righteous conduct over ambition.