Shloka 11

अष्टसप्ततितमः सर्गः — Śatrughna’s Fury and Bharata’s Restraint

Mantharā Episode

Devanagari script

तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रात्रूणां मे तथा पितुः।यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः फलमश्नुताम्।।।।

Transliteration

tīvram utpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātrūṇāṃ me tathā pituḥ | yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalam aśnutām ||

Translation

ఎవరివల్ల నా అన్నదమ్ములకూ నా తండ్రికీ తీవ్రమైన దుఃఖం కలిగిందో, ఆ క్రూరకర్మ ఫలాన్ని ఆమెనే అనుభవించుగాక.

Word by Word

• तीव्रम्: intense
• तीव्रम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); दुःखम् इत्यस्य विशेषणम्

• उत्पादितम्: produced/caused
• उत्पादितम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत् + पद् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); दुःखम् इत्यस्य विशेषणम्

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• भ्रात्रूणाम्: of (my) brothers
• भ्रात्रूणाम्: सम्बन्ध (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Masculine, Genitive, Plural)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (Genitive, Singular)

• तथा: and also
• तथा: समुच्चय (Connector/adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/उपसंहारार्थ-अव्यय (adverb: 'also/likewise')

• पितुः: of (my) father
• पितुः: सम्बन्ध (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)

• यया: by whom
• यया: करण/हेतु (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Feminine, Instrumental, Singular)

• सा: she
• सा: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)

• इयम्: this (woman)
• इयम्: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular); apposition to सा

• नृशंसस्य: of the cruel
• नृशंसस्य: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नृशंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular); कर्मणः इत्यस्य विशेषणम्

• कर्मणः: of the deed
• कर्मणः: सम्बन्ध (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (Neuter, Genitive, Singular)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• अश्नुताम्: let her reap/partake
• अश्नुताम्: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd person singular, Imperative: 'let her partake')

Context

Let this woman, who caused deep sorrow to our brothers and father, reap the fruit of her malicious actions.

Characters & Entities

• Śatrughna
• brothers (Rāma, Lakṣmaṇa, Bharata implied)
• father (Daśaratha implied)
• Mantharā (implied as the ‘she’)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse invokes karma-phala (moral causality): harmful actions generate consequences. Yet it also warns, by implication, that righteous order should not be replaced by personal vengeance.

What is the narrative situation?

Śatrughna reacts to the suffering inflicted on the royal family and declares that the instigator should face the results of her wrongdoing.

Which character virtue is emphasized?

Loyalty to family and moral outrage against adharma—Śatrughna’s protective commitment toward his brothers and father.