Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

और्ध्वदैहिकक्रिया-शोकविलापः

Obsequies for Daśaratha and the Brothers’ Lament

यस्या गतिरनाथायाः पुत्रः प्रवाजितो वनम्।तामम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप।।।।

yasyā gatir anāthāyāḥ putraḥ pravājito vanam | tām ambāṃ tāta kausalyāṃ tyaktvā tvaṃ kva gato nṛpa ||

తండ్రీ, అనాథగా మిగిలిన కౌసల్యామాతకు ఏకైక ఆశ్రయమైన కుమారుడే వనానికి తరిమివేయబడెను; ఆ తల్లిని విడిచి, ఓ నృపా, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లితివి?

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त, क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
भस्मारुणम्reddish with ash
भस्मारुणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभस्म + अरुण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('ash-reddish'); द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् (qualifying) स्थानमण्डलम्
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् (qualifying) स्थानमण्डलम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
दग्धास्थिwith burnt bones
दग्धास्थि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदग्ध + अस्थि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('burnt-bone'); द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् (qualifying) स्थानमण्डलम्
स्थानमण्डलम्the circular spot/place
स्थानमण्डलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('circle/area of the place'); द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
शरीरनिर्वाणम्the place of the body's cremation
शरीरनिर्वाणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशरीर + निर्वाण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('extinction/cremation of the body'); द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; apposition to स्थानमण्डलम्
निष्टनन्wailing/crying aloud
निष्टनन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि+स्तन् (धातु) → निष्टनत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त (present participle), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् (qualifying) सः
विषसादsank into sorrow
विषसाद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+सद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग

Where have you gone, my king! my father!, forsaking mother Kausalya who is without a protector and whose only support Rama, her son has been sent away to the forest?

B
Bharata
D
Daśaratha
K
Kausalyā
R
Rāma
V
Vana (forest)

FAQs

Dharma as protection: a king/father is expected to safeguard dependents; Bharata grieves that Kausalyā is left vulnerable while Rāma is exiled.

Bharata addresses his deceased father, lamenting Kausalyā’s abandonment and Rāma’s exile.

Compassion and familial responsibility—Bharata’s concern centers on Kausalyā’s welfare, not his own gain.