Shloka 55
Devanagari script
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवलामया निसृष्टा भरताय दीयताम्।अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम्।।।।
Transliteration
puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām | ahaṃ nideśaṃ bhavato 'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum ||
Translation
ఈ నగరం, ఈ రాజ్యం, నేను విడిచిపెడుతున్న ఈ సమస్త భూమి—ఇవన్నీ భరతునికి ఇవ్వబడుగాక. మీ ఆజ్ఞను అనుసరించి నేను దీర్ఘకాలం సేవాభావంతో వనానికి వెళ్లి నివసిస్తాను॥
Word by Word
पुरम्city
पुरम्:
कर्म (object, with दीयताम्)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')
राष्ट्रम्kingdom/realm
राष्ट्रम्:
कर्म (object, with दीयताम्)
TypeNoun
Rootराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
महीearth/land
मही:
कर्म (object, with दीयताम्)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine, nominative singular)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
केवलाentire/whole
केवला:
विशेषण (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootकेवल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (feminine, nominative singular; adjective qualifying मही)
मयाby me
मया:
करण (instrument/agent-instrument: 'by me')
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (pronoun; instrumental singular)
निसृष्टाhanded over/entrusted
निसृष्टा:
विशेषण/कर्मणि-भाव (predicate participle: 'having been handed over')
TypeVerb
Rootनि + सृज् (धातु) → निसृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (past passive participle; feminine nominative singular; agreeing with मही)
भरतायto Bharata
भरताय:
सम्प्रदान (recipient)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे चतुर्थी-विभक्तिः एकवचनम् (masculine, dative singular)
दीयताम्let (it) be given
दीयताम्:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु) (दाने) → दीयते (कर्मणि-प्रयोगः)
Formलोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (imperative/benedictive sense; 3rd person singular passive: 'let it be given')
अहम्I
अहम्:
कर्ता (agent/subject, with गमिष्यामि)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (pronoun; nominative singular)
निदेशम्command/order
निदेशम्:
कर्म (object, with अनुपालयन्)
TypeNoun
Rootनिदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (masculine, accusative singular)
भवतःyour/of you
भवतः:
सम्बन्ध (genitive relation: 'of you/your')
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formभवत्-शब्दः (आदरार्थक-सर्वनाम); षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (honorific pronoun; genitive singular)
अनुपालयन्obeying/following
अनुपालयन्:
कर्तृ-विशेषण (concomitant action: 'while obeying')
TypeVerb
Rootअनु + पाल् (धातु) (पालने) → अनुपालयत् (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (present active participle; masculine nominative singular; agreeing with अहम्)
वनम्forest
वनम्:
कर्म (goal as object, with गमिष्यामि)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter, accusative singular)
गमिष्यामिI shall go
गमिष्यामि:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) (गत्यर्थे)
Formलृट्-लकारः, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (simple future; 1st person singular; active)
चिरायfor a long time
चिराय:
अधिकरण (temporal circumstance)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक) → चिरम् (अव्ययीभावार्थे)
Formकालवाचक-अव्ययम्; दत्तिवत्-प्रयोगः (adverb of time/duration: 'for a long time')
सेवितुम्to serve
सेवितुम्:
प्रयोजन (purpose of going)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु) (सेवने) → सेवितुम्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः; infinitive (purpose) (infinitive: 'to serve')
Context
I am renouncing this city, kingdom and this entire earth, and let all this be conferred on Bharata. In obedience to your order, I shall go and live in the forest for a long time.
Characters & Entities
R
RāmaD
DaśarathaB
BharataA
Ayodhyā (implied by 'city')F
forest (vana)FAQs
Dharma as obedience to a rightful command and renunciation of power to protect truth and family vows.
Rāma explicitly relinquishes sovereignty and accepts forest life, recommending Bharata as ruler.
Detachment from kingship and unwavering compliance with duty.