Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।यस्तुष्टेन वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया।।।।दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।

vanavāsakṛtā buddhir na ca me 'dya caliṣyati |

yaḥ tuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā ||

dīyatāṃ nikhilenaiva satyas tvaṃ bhava pārthiva ||

వనవాసమునకు చేసిన నా సంకల్పము నేడు చలించదు। హే వరద రాజా! ప్రసన్నుడై నీవు కైకేయికి ఇచ్చిన వరము సంపూర్ణముగా నెరవేర్చబడుగాక; హే పార్థివా, నీవు సత్యవ్రతుడవై యుండుము।

vanavāsakṛtāmade for forest-dwelling
vanavāsakṛtā:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootvanavāsa-kṛta (प्रातिपदिक)
Formसमास: वनवासेन कृता (तृतीया-तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of buddhiḥ)
buddhiḥresolve/decision
buddhiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbuddhi (बुद्धि) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), एकवचन; ‘मम/मे’
adyatoday/now
adya:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (today/now)
caliṣyatiwill change/move
caliṣyati:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√cal (चल्) (धातु)
Formलृट् (Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
yaḥwhich/that (boon)
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (यद्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
tuṣṭenaby (you) being pleased
tuṣṭena:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Roottuṣṭa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण; ‘तुष्टेन (त्वया)’ = by you being pleased
varaḥboon
varaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvara (वर) (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
dattaḥgiven
dattaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Root√dā (दा) (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kaikeyyaito Kaikeyi
kaikeyyai:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootkaikeyī (कैकेयी) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (Dative/4th), एकवचन
varadaO giver of boons
varada:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootvara-da (प्रातिपदिक)
Formसमास: वरान् ददाति इति (उपपद/तत्पुरुष-प्राय); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
tvayāby you
tvayā:
Kartrikarana (कर्तृकरण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootyusmad (युष्मद्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
dīyatāmlet it be given
dīyatām:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√dā (दा) (धातु)
Formलोट् (Imperative), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन
nikhilenacompletely/entirely
nikhilena:
Karana (करण/Instrument/extent)
TypeAdjective
Rootnikhila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अव्ययीभाव-प्राय प्रयोग ‘निखिलेन’ = wholly
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
satyaḥtruthful
satyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeAdjective
Rootsatya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyusmad (युष्मद्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
bhavabecome/be
bhava:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√bhū (भू) (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
pārthivaO king
pārthiva:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootpārthiva (पार्थिव) (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

My decision to go to the forest remains unchanged. O bestower of boons, O king! honour to the last word the boons you had granted Kaikeyi. And adhere to truth.

R
Rāma
D
Daśaratha
K
Kaikeyī

FAQs

Satya as dharma: Rāma insists that the king must remain truthful by fully honoring the promised boons, even when the outcome is personally painful.

Rāma declares his decision for exile unchangeable and urges Daśaratha to fulfill Kaikeyī’s boons completely, preserving the sanctity of the royal promise.

Rāma’s unwavering adherence to truth and maryādā (moral propriety), prioritizing the integrity of the father’s word over his own kingship.