Sarga 108

Verse 1

आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः।उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः।।।।

ధర్మజ్ఞుడైన శ్రీరాముడు శోకాక్రాంతుడైన భరతుని ఓదార్చుచుండగా, బ్రాహ్మణోత్తముడైన జాబాలి ధర్మమార్గానికి విరుద్ధమైన ఈ మాటలను రామునితో పలికెను।

Verse 2

साधु राघव माऽभूत्ते बुध्दिरेवं निरर्थिका।प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः।।।।

ఓ రాఘవా, నీలో ఇలాంటి నిరర్థకమైన ఆలోచన కలుగనీయకు. ఆర్యబుద్ధి గల మహామనస్కుడైన నీవు సామాన్యునిలా ఆలోచించడం తగదు.

Verse 3

कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित्।यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति।।।।

ఎవరు ఎవరికీ నిజమైన బంధువు? ఎవరు ఎవరి నుండి నిజంగా ఏమి పొందగలరు? ఎందుకంటే జీవి ఒంటరిగా పుడతాడు, ఒంటరిగా నశిస్తాడు.

Verse 4

तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेत यो नरः।उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित्।।।।

కాబట్టి, ఓ రామా, ‘తల్లి’ ‘తండ్రి’ అని అంటుకుని మమకారం పట్టుకునే వాడు ఉన్మత్తుడివలెనే తెలిసికొనవలెను; నిజానికి ఎవ్వరూ ఎవ్వరివారు కారు.

Verse 5

यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।।।

ఒక గ్రామం నుండి మరొక గ్రామానికి వెళ్తున్న ప్రయాణికుడు ఎక్కడో కొంతసేపు నివసించి, మరుసటి రోజు ఆ ఆశ్రయాన్ని విడిచి ముందుకు సాగినట్లే—మనుష్యులకు తండ్రి, తల్లి, ఇల్లు, ధనం ఇవన్నీ తాత్కాలిక ఆశ్రయమాత్రమే. ఓ కాకుత్స్థా, జ్ఞానులు వీటికి ఆసక్తి చెందరు.

Verse 6

यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।2.108.5।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।2.108.6।।

సజ్జనుల బుద్ధిని గౌరవించి—అది సమస్త లోకానికి ఆదర్శమగునట్లు—భరతుని వినతితో ప్రసన్నుడై నీవు రాజ్యాన్ని స్వీకరించు.

Verse 7

पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम।आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम्।।।।

హే నరోత్తమా! పితృపారంపర్య రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి, దుఃఖకరమైనది, అసమమైనది, అనేక కంటకాల వంటి ప్రమాదాలతో నిండిన కుపథాన్ని ఆశ్రయించుట నీకు తగదు.

Verse 8

समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय।एकवेणीधरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते।।।।

సమృద్ధమైన అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్లి మీరే మీకు రాజ్యాభిషేకం చేయించుకోండి। ఏకవేణి ధరించిన పతివ్రత స్త్రీవలె ఈ నగరి తన స్వామిరూపమైన మిమ్మల్నే ఎదురుచూస్తోంది॥

Verse 9

राजभोगाननुभवन्महार्हान्पार्थिवात्मज।विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे।।।।

హే రాజకుమారా! అయోధ్యలో అమూల్యమైన రాజభోగాలను అనుభవిస్తూ విహరించండి; త్రివిష్టపంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) క్రీడించునట్లు॥

Verse 10

न ते कश्चिद्धशरथ स्त्वं च तस्य न कश्चन।अन्यो राजा त्वमन्य स्तस्मात्कुरु यदुच्यते।।।।

దశరథుడు నీకు ఎవరూ కాడు, నీవు కూడా అతనికి ఎవరూ కావు। రాజు వేరు, నీవు వేరు—కాబట్టి నేను చెప్పినదే చేయుము।

Verse 11

बीजमात्रं पिता जन्तो श्शुक्लं रुधिरमेव च।संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत्।।।।

జీవికి తండ్రి కేవలం బీజమాత్రమే; ఋతుకాలంలో తల్లిలో శుక్రం మరియు రుధిరం కలిసిన సంయోగం వల్లనే ఈ లోకంలో మనుష్యుని జననం జరుగుతుంది।

Verse 12

गत स्स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै।प्रवृततिरेषा मर्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे।।।।

ఆ నృపతి తనకు గమ్యమైన చోటికే వెళ్లిపోయెను; ఇదే మానవుల గతి. కానీ నీవు వ్యర్థంగా నిన్ను నీవే క్షీణింపజేసుకొనుచున్నావు।

Verse 13

अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तांछोचामि नेतरान्।ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे।।।।

అర్థమును, ధర్మమును పరమమని పట్టుకొని ఉండువారినే నేను కరుణించుచున్నాను, ఇతరులను కాదు; వారు ఇక్కడ దుఃఖాన్ని పొందీ, మరణానంతరం కూడా చివరకు వినాశానికే చేరుదురు।

Verse 14

अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः।अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति।।।।

ప్రజలు అష్టకా-శ్రాద్ధంలో పితరులే తృప్తి పొందవలసిన దేవతలని భావించి మునిగిపోయారు. అన్నం ఇలా వ్యర్థమవడం చూడు—మృతుడు ఏమి తినగలడు?

Verse 15

यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति।दद्यात्प्रवसत श्श्राद्धं न तत्पथ्यशनं भवेत्।।।।

ఇక్కడ ఒకడు భుజించిన ఆహారం మరొకరి దేహానికి చేరి అతని దేహభాగమవుతుందనుకుంటే, దూరప్రయాణంలో ఉన్నవాడికీ శ్రాద్ధం ఇవ్వవచ్చు కదా—అది అతనికి మార్గమధ్య భోజనమవుతుందా?

Verse 16

दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः।यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज।।।।

నిజమే, ఈ గ్రంథాలు మేధావులచే దానప్రవృత్తిని ప్రేరేపించుటకై రచింపబడ్డవి—‘యజ్ఞం చేయి’, ‘దానం చేయి’, ‘దీక్ష పొందు’, ‘తపస్సు చేయి’, ‘సన్యాసం స్వీకరించు’ మొదలైనవి.

Verse 17

स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते।प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु।।।।

హే మహామతీ! ‘పరలోకం లేదు’ అని నిశ్చయబుద్ధి చేసుకో. ప్రత్యక్షంగా కనిపించేదానినే ఆశ్రయించు; పరోక్షమైనదాన్ని వెనుకకు నెట్టు.

Verse 18

सतां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम्।राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः।।।।

సజ్జనుల బుద్ధిని గౌరవించి—అది సమస్త లోకానికి ఆదర్శమగునట్లు—భరతుని వినతితో ప్రసన్నుడై నీవు రాజ్యాన్ని స్వీకరించు.