Sarga 62

Verse 1

सीतामपश्यन्धर्मात्मा शोकोपहतचेतनः।विललाप महाबाहू रामः कमललोचनः।।3.62.1।।

సీతను చూడక ధర్మాత్ముడైన రాముడు శోకంతో మూర్ఛితచిత్తుడయ్యాడు. మహాబాహువు, కమలనేత్రుడు అయిన శ్రీరాముడు దుఃఖంతో విలపించసాగాడు।

Verse 2

पश्यन्निव च तां सीतामपश्यन्मदनार्दितः।उवाच राघवो वाक्यं विलापाश्रयदुर्वचम्।।3.62.2।।

కామవేదనతో ఆర్ద్రుడైన రాఘవుడు, సీతను ముందే చూస్తున్నట్లుగా—నిజానికి చూడకపోయినా—విలాపం నుంచి పుట్టిన, సాధారణంగా పలకరాని మాటలను పలికాడు।

Verse 3

त्वमशोकस्य शाखाभिः पुष्पप्रियतया प्रिये।आवृणोषि शरीरं ते मम शोकविवर्धिनी।।3.62.3।।

ప్రియే, పుష్పప్రియత వల్ల నీవు అశోక వృక్షశాఖలతో నీ దేహాన్ని కప్పుకుంటున్నావు; కాని అది నా శోకాన్నే మరింత పెంచుతోంది.

Verse 4

कदलीस्कन्धसदृशौ कदल्या संवृतावुभौ।ऊरू पश्यामि ते देवि नासि शक्ता निगूहितुम्।।3.62.4।।

దేవి, అరటిచెట్టు ఆవరించినా నీ రెండు తొడలు—అరటి కాండంలా—నాకు కనిపిస్తున్నాయి; నీవు వాటిని దాచలేవు.

Verse 5

कर्णिकारवनं भद्रे हसन्ती देवि सेवसे।अलं ते परिहासेन मम बाधावहेन वै।।3.62.5।।

భద్రే దేవి, నీవు నవ్వుతూ కర్ణికార వనంలో విహరిస్తున్నావు; ఈ పరిహాసం చాలును, ఎందుకంటే అది నిజంగా నాకు బాధ కలిగిస్తోంది.

Verse 6

परिहासेन किं सीते परिश्रान्तस्य मे प्रिये।अयं स परिहासोऽपि साधु देवि न रोचते।।3.62.6।।

సీతా, ప్రియే—నేను బాగా శ్రమించాను; మరి ఈ పరిహాసం ఎందుకు? దేవి, ఇప్పుడు ఈ ఆటపాటల పరिहासమూ నాకు నచ్చడం లేదు।

Verse 7

विशेषेणाश्रमस्थाने हासोऽयं न प्रशस्यते।अवगच्छामि ते शीलं परिहासप्रियं प्रिये।।3.62.7।।आगच्छ त्वं विशालाक्षि शून्योऽयमुटजस्तव।

ప్రత్యేకంగా ఆశ్రమస్థలంలో ఇలాంటి హాస్యపరిహాసం ప్రశంసనీయం కాదు। ప్రియే, నీ స్వభావం నాకు తెలుసు—నీవు పరిహాసప్రియురాలు। విశాలాక్షి, రా; నీ ఈ కుటీరం ఖాళీగా ఉంది।

Verse 8

सुव्यक्तं राक्षसैस्सीता भक्षिता वा हृतापि वा।।3.62.8।।न हि सा विलपन्तं मामुपसम्प्रैति लक्ष्मण।

లక్ష్మణా, ఇది స్పష్టమే—సీత రాక్షసుల చేత భక్షించబడిందో లేక అపహరించబడిందో; నేను విలపిస్తున్నా ఆమె నా దగ్గరకు రావడం లేదు।

Verse 9

एतानि मृगयूथानि साश्रुनेत्राणि लक्ष्मण।।3.62.9।।शंसन्तीव हि वैदेहीं भक्षितां रजनीचरैः।

లక్ష్మణా, ఈ జింకల గుంపులు కన్నీటి కళ్లతో—వైదేహిని రజనీచరులు భక్షించారని సూచిస్తున్నట్లున్నాయి।

Verse 10

हा ममार्ये क्व यातासि हा साध्वि वरवर्णिनि।।3.62.10।।हा सकामा त्वया देवी कैकेयी सा भविष्यति।

హా నా ఆర్యే, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? హా సాధ్వీ, శ్రేష్ఠవర్ణినీ! దేవీ, నీ కారణంగా ఆ కైకేయి ఇప్పుడు తన కోరిక నెరవేర్చుకుంటుంది।

Verse 11

सीतया सह निर्यातो विना सीतामुपागतः।।3.62.11।।कथं नाम प्रवेक्ष्यामि शून्यमन्तःपुरं पुनः।

సీతతో కలిసి బయలుదేరాను, కాని సీత లేకుండా తిరిగి వచ్చాను. ఇప్పుడు శూన్యమైన అంతఃపురంలో నేను మళ్లీ ఎలా ప్రవేశించగలను?

Verse 12

निर्वीर्य इति लोको मां निर्दयश्चेति वक्ष्यति।।3.62.12।।कातरत्वं प्रकाशं हि सीतापनयनेन मे।

లోకం నన్ను ‘వీరత్వం లేనివాడు’ మరియు ‘దయలేనివాడు’ అని అంటుంది; ఎందుకంటే సీత అపహరణతో నా కాతర్యం బహిర్గతమైంది।

Verse 13

निवृत्तवनवासश्च जनकं मिथिलाधिपम्।।3.62.13।।कुशलं परिपृच्छन्तं कथं शक्ष्ये निरीक्षितुम्।

నా వనవాసం ముగిసిన తరువాత, మిథిలాధిపతి జనకుడు కుశలమా అని అడుగుతుంటే, ఆయనను నేను ఎలా ఎదుర్కొని చూడగలను?

Verse 14

विदेहराजो नूनं मां दृष्ट्वा विरहितं तया।।3.62.14।।सुतास्नेहेन सन्तप्तो मोहस्य वशमेष्यति।

నిశ్చయంగా విదేహరాజు జనకుడు నన్ను ఆమె లేకుండా చూసి, కుమార్తెపై ప్రేమతో దగ్ధుడై శోకమోహాల వశమవుతాడు।

Verse 15

अथवा न गमिष्यामि पुरीं भरतपालिताम्।।3.62.15।।स्वर्गोऽपि सीतया हीनश्शून्य एव मतो मम।

లేదా భరతుడు పాలిస్తున్న ఆ నగరానికి కూడా నేను వెళ్లను; సీత లేకపోతే నాకు స్వర్గమూ శూన్యమే.

Verse 16

मामिहोत्सृज्य हि वने गच्छायोध्यां पुरीं शुभाम्।।3.62.16।।न त्वहं तां विना सीतां जीवेयं हि कथञ्चन।

నన్ను ఇక్కడ అడవిలో వదిలి నీవు శుభమైన అయోధ్య నగరానికి వెళ్లు; కానీ నేను—సీత లేకుండా—ఎట్టి విధంగానూ జీవించలేను।

Verse 17

गाढमाश्लिष्य भरतो वाच्यो मद्वचनात्त्वया।।3.62.17।।अनुज्ञातोऽसि रामेण पालयेति वसुन्धराम्।

భరతుణ్ని గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, నా మాటగా అతనితో చెప్పు—‘రాముడు నీకు అనుమతి ఇచ్చాడు; భూమిని పాలించి రక్షించు।’

Verse 18

अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो।।3.62.18।।कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाऽज्ञया।रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तकारिणा।।3.62.19।।

నా మాతలు—కైకేయి, సుమిత్ర, కౌసల్య—హే విభో, నా ఆజ్ఞ ప్రకారం న్యాయానుసారంగా నీవు విధివిధానంగా వారికి అభివాదం చేయవలెను; సద్బుద్ధిని అనుసరించువాడవైన నీవు, సంపూర్ణ ప్రయత్నంతో వారిని రక్షించవలెను.

Verse 19

अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो।।3.62.18।।कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाऽज्ञया।रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तकारिणा।।3.62.19।।

నా మాతలు—కైకేయి, సుమిత్ర, కౌసల్య—హే విభో, నా ఆజ్ఞ ప్రకారం న్యాయానుసారంగా నీవు విధివిధానంగా వారికి అభివాదం చేయవలెను; సద్బుద్ధిని అనుసరించువాడవైన నీవు, సంపూర్ణ ప్రయత్నంతో వారిని రక్షించవలెను.

Verse 20

सीतायाश्च विनाशोऽयं मम चामित्रकर्शन।विस्तरेण जनन्या मे विनिवेद्यस्त्वया भवेत्।।3.62.20।।

అమిత్రకర్షణ లక్ష్మణా—సీతకూ నాకూ వచ్చిన ఈ వినాశాన్ని నీవు నా జననికి విస్తారంగా వివరించి నివేదించాలి।

Verse 21

इति विलपति राघवे सुदीने वनमुपगम्य तया विना सुकेश्या।भयविकलमुखस्तु लक्ष्मणोऽपि व्यथितमना भृशमातुरो बभूव।।3.62.21।।

ఆ దుర్దిన వేళ సుకేశినీ సీత లేకుండా వనానికి వచ్చి రాఘవుడు ఇలా విలపించెను; భయంతో వణికిన ముఖముగల లక్ష్మణుడుకూడా మనసారా వ్యథపడి అత్యంత ఆతురుడయ్యెను।