Sarga 49

Verse 1

सीताया वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवाम्।हस्ते हस्तं समाहत्य चकार सुमहद्वपुः।।3.49.1।।

సీత మాటలు విని పరాక్రమవంతుడైన దశగ్రీవుడు చేతిపై చేయి కొట్టి, తన దేహాన్ని మహావిశాలంగా చేసుకున్నాడు.

Verse 2

स मैथिलीं पुनर्वाक्यं बभाषे च ततो भृशम्।नोन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्यपराक्रमौ।।3.49.2।।

అతడు మైథిలిని మరల అత్యంత కఠినంగా పలికెను— “నీవు సజ్ఞానంలో లేవనిపిస్తుంది; నా బలం, పరాక్రమం విననట్టుగా ఉన్నావు.”

Verse 3

उद्वहेयं भुजाभ्यां तु मेदिनीमम्बरे स्थितः।आपिबेयं समुद्रं च हन्यां मृत्युं रणे स्थितः।।3.49.3।।

నేను ఆకాశంలో నిలిచి నా భుజబలంతో భూమిని ఎత్తగలను; సముద్రాన్ని త్రాగగలను; యుద్ధంలో నిలిచి మృత్యువునైనా సంహరించగలను।

Verse 4

अर्कं ऱुन्ध्यां शरैस्तीक्ष्णैर्विभिन्द्या हि महीतलम्।कामरूपिणमुन्मत्ते पश्य मां कामदं पतिम्।।3.49.4।।

నేను తీక్ష్ణ బాణములతో సూర్యునికూడా ఆపగలను, భూమితలమును చీల్చగలను। హే ఉన్మత్తే, నన్ను చూడు—నేను కామరూపధారి, కోరికలు నెరవేర్చు కామద పతి।

Verse 5

एवमुक्तवतस्तस्य सूर्यकल्पे शिखिप्रभे।क्रुद्धस्य हरिपर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः।।3.49.5।।

అలా కోపంతో పలుకుచుండగా, సూర్యసమానమైన, అగ్నిప్రభమైన, అంచులలో హరితఛాయ గల అతని నేత్రాలు క్షణంలో రక్తవర్ణమయ్యాయి।

Verse 6

सद्यस्सौम्यं परित्यज्य भिक्षुरूपं स रावणः।स्वं रूपं कालरूपाभं भेजे वैश्रवणानुजः।।3.49.6।।

వెంటనే సౌమ్యమైన భిక్షురూపాన్ని విడిచి, వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు) అనుజుడైన రావణుడు కాలరూపసమాన భయంకరమైన తన స్వరూపాన్ని ధరించాడు।

Verse 7

संरक्तनयनश्श्रीमांस्तप्तकाञ्चनभूषणः।क्रोधेन महताविष्टो नीलजीमूतसन्निभः।।3.49.7।।दशास्यः कार्मुकी बाणी बभूव क्षणदाचरः।

రక్తనేత్రుడై, తప్తకాంచనాభరణాలతో దివ్యంగా ప్రకాశిస్తూ, మహాక్రోధావిష్టుడైన ఆ దశానన నిశాచరుడు ధనుస్సు-బాణాలు ధరించి నీలమేఘసమానంగా కనిపించాడు।

Verse 8

स परिव्राजकच्छद्म महाकायो विहाय तत्।।3.49.8।।प्रतिपद्य स्वकं रूपं रावणो राक्षसाधिपः।संरक्तनयनः क्रोधाज्जीमूतनिचयप्रभः।।3.49.9।।रक्ताम्बरधरस्तस्थौ स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य मैथिलीम्।

ఆ మహాకాయుడైన రాక్షసాధిపతి రావణుడు పరివ్రాజకుని ఛద్మవేషాన్ని విడిచి తన నిజ స్వరూపాన్ని స్వీకరించాడు।

Verse 9

स परिव्राजकच्छद्म महाकायो विहाय तत्।।3.49.8।।प्रतिपद्य स्वकं रूपं रावणो राक्षसाधिपः।संरक्तनयनः क्रोधाज्जीमूतनिचयप्रभः।।3.49.9।।रक्ताम्बरधरस्तस्थौ स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य मैथिलीम्।

కోపంతో రక్తనేత్రుడై, మేఘసమూహప్రభతో ప్రకాశిస్తూ, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, స్త్రీరత్నమైన మైథిలిని తిలకిస్తూ అతడు నిలిచాడు।

Verse 10

स तामसितकेशान्तां भास्करस्य प्रभामिव।।3.49.10।। वसनाभरणोपेतां मैथिलीं रावणोऽब्रवीत्।

శ్యామకేశాంతములు కలిగి, భాస్కరప్రభవలె ప్రకాశించుచు, వస్త్రాభరణములతో అలంకృతమైన మైథిలిని రావణుడు సంభోదించెను।

Verse 11

त्रिषु लोकेषु विख्यातं यदि भर्तारमिच्छसि।।3.49.11।।मामाश्रय वरारोहे तवाहं सदृशः पतिः।

త్రిలోకములలో విఖ్యాతుడైన భర్తను నీవు కోరితివా, ఓ వరారోహే, నన్ను శరణు పొందుము; నేను నీకు తగిన పతినే.

Verse 12

मां भजस्व चिराय त्वमहं श्लाघ्यः प्रियस्तव।।3.49.12।।नैव चाहं क्वचिद्भद्रे करिष्ये तव विप्रियम्।त्यज्यतां मानुषे भावो मयि भावः प्रणीयताम्।।3.49.13।।

దీర్ఘకాలము నన్ను సేవించుము; నేను శ్లాఘ్యుడను, నీకు ప్రియుడనగుదును. ఓ భద్రే, నేను ఎక్కడా నీకు అప్రీతి కలుగజేయను. మానవునిపై ఉన్న భావమును విడిచి, నాపై నీ ప్రేమను నిలుపుము.

Verse 13

मां भजस्व चिराय त्वमहं श्लाघ्यः प्रियस्तव।।3.49.12।।नैव चाहं क्वचिद्भद्रे करिष्ये तव विप्रियम्।त्यज्यतां मानुषे भावो मयि भावः प्रणीयताम्।।3.49.13।।

దీర్ఘకాలము నన్ను సేవించుము; నేను శ్లాఘ్యుడను, నీకు ప్రియుడనగుదును. ఓ భద్రే, నేను ఎక్కడా నీకు అప్రీతి కలుగజేయను. మానవునిపై ఉన్న భావమును విడిచి, నాపై నీ ప్రేమను నిలుపుము.

Verse 14

राज्याच्च्युतमसिद्धार्थं रामं परिमितायुषम्।कैर्गुणैरनुरक्तासि मूढे पण्डितमानिनि।।3.49.14।।यः स्त्रिया वचनाद्राज्यं विहाय ससुहृज्जनम्।अस्मिन्व्यालानुचरिते वने वसति दुर्मतिः।।3.49.15।।

రాజ్యమునుండి చ్యుతుడై, కార్యసిద్ధి లేని, పరిమితాయుష్కుడైన రామునిపై నీవెందుకు మమకారము కలిగినది, ఓ మూఢే, పండితమానినీ? స్త్రీ వచనమునకు లోబడి రాజ్యమును సుహృజ్జనమును విడిచి, ఈ వ్యాళములు సంచరించు అరణ్యములో ఆ దుర్మతి నివసించుచున్నాడు.

Verse 15

राज्याच्च्युतमसिद्धार्थं रामं परिमितायुषम्।कैर्गुणैरनुरक्तासि मूढे पण्डितमानिनि।।3.49.14।।यः स्त्रिया वचनाद्राज्यं विहाय ससुहृज्जनम्।अस्मिन्व्यालानुचरिते वने वसति दुर्मतिः।।3.49.15।।

రాజ్యమునుండి చ్యుతుడై, కార్యసిద్ధి లేని, పరిమితాయుష్కుడైన రామునిపై నీవెందుకు మమకారము కలిగినది, ఓ మూఢే, పండితమానినీ? స్త్రీ వచనమునకు లోబడి రాజ్యమును సుహృజ్జనమును విడిచి, ఈ వ్యాళములు సంచరించు అరణ్యములో ఆ దుర్మతి నివసించుచున్నాడు.

Verse 16

इत्युक्त्वा मैथिलीं वाक्यं प्रियार्हां प्रियवादिनीम्।अभिगम्य सुदुष्टात्मा राक्षसः काममोहितः।।3.49.16।।जग्राह रावणस्सीतां बुधः खे रोहिणीमिव।

ఇట్లు మైథిలితో—ప్రియవాక్యములు పలుకు, ప్రియార్హమైన ఆమెతో—మాట్లాడి, కామమోహితుడైన సుదుష్టాత్మ రాక్షసుడు రావణుడు సమీపించి సీతను పట్టుకొనెను; యథా ఆకాశమందు బుధుడు రోహిణిని గ్రహించునట్లు.

Verse 17

वामेन सीतां पद्माक्षीं मूर्धजेषु करेण सः।।3.49.17।।ऊर्वोस्तु दक्षिणेनैव परिजग्राह पाणिना।

అతడు ఎడమ చేతితో పద్మాక్షి సీతను జుట్టు పట్టి, కుడి చేతితో ఆమె ఉరువుల కింద భాగమును బలంగా పట్టుకున్నాడు।

Verse 18

तं दृष्ट्वा मृत्युसङ्काशं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाभुजम्।।3.49.18।।प्राद्रवन्गिरिसङ्काशं भयार्ता वनदेवताः।

మరణసమాన రూపముగల, తీక్ష్ణదంష్ట్రుడైన, మహాబాహువైన, గిరిసమానుడైన అతనిని చూచి, భయార్తులైన వనదేవతలు పారిపోయిరి।

Verse 19

स च मायामयो दिव्यः खरयुक्तः खरस्वनः।।3.49.19।।प्रत्यदृश्यत हेमाङ्गो रावणस्य महारथः।

అప్పుడు రావణుని మహారథము ప్రత్యక్షమైంది—మాయామయమైనది, దివ్యమైనది, హేమాంగములతో ప్రకాశించేది, గర్దభయుక్తమై వారి రేం‌కారధ్వనితో నినదించేది।

Verse 20

ततस्तां परुषैर्वाक्यैर्भर्त्सयन्स महास्वनः।।3.49.20।।अङ्केनादाय वैदेहीं रथमारोपयत्तदा।

అనంతరం మహానాదముతో, కఠిన వాక్యాలతో ఆమెను దూషిస్తూ, వైదేహిని ఒడిలో ఎత్తుకొని అప్పుడే రథంపై ఎక్కించెను।

Verse 21

सा गृहीता विचुक्रोश रावणेन यशस्स्विनी।।3.49.21।।रामेति सीता दुःखार्ता रामं दूरगतंवने।

రావణుడు పట్టుకున్న యశస్విని సీత దుఃఖార్తురాలై, అరణ్యంలో దూరంగా ఉన్న రాముని ఉద్దేశించి “రామా!” అని విలపించింది।

Verse 22

तामकामां स कामार्तः पन्नगेन्द्रवधूमिव।।3.49.22।।विवेष्टमानामादाय उत्पपाताथ रावणः।

కామార్తుడైన రావణుడు, ఇష్టంలేని ఆమెను నాగేంద్రవధువులా తడుముకుంటూ వ్రేళ్లాడుతున్నదానిని పట్టుకొని, ఆమెతోనే ఆకాశమునకు ఎగిరెను।

Verse 23

ततस्सा राक्षसेन्द्रेण ह्रियमाणा विहायसा।।3.49.23।।भृशं चुक्रोश मत्तेव भ्रान्तचित्ता यथाऽऽतुरा।

అనంతరం రాక్షసాధిపతి చేత ఆకాశమార్గమున హరింపబడుచున్న ఆమె, బాధచేత మత్తురాలై చిత్తభ్రాంతురాలైన రోగిణిలా ఘోరంగా కేక వేసింది।

Verse 24

हा लक्ष्मण महाबाहो गुरुचित्तप्रसादक।।3.49.24।।ह्रियमाणां न जानीषे रक्षसा माममर्षिणा।

హా లక్ష్మణ మహాబాహో, గురుజనుల చిత్తాన్ని ప్రసన్నం చేసేవాడా! నీవు తెలియకున్నావా—కోపంతో ఉన్న ఆ అమర్షి రాక్షసుడు నన్ను అపహరిస్తున్నాడని।

Verse 25

जीवितं सुखमर्थांश्च धर्महेतोः परित्यजन्।।3.49.25।।ह्रियमाणामधर्मेण मां राघव न पश्यसि।

హే రాఘవా! ధర్మహేతువుగా నీవు జీవితం, సుఖాలు, సంపదలను కూడా త్యజించావు; అయినా అధర్మంగా అపహరింపబడుతున్న నన్ను నీవు చూడడంలేదా?

Verse 26

ननु नामाविनीतानां विनेतासि परन्तप।।3.49.26।।कथमेवंविधं पापं न त्वं शासि हि रावणम्।

హే పరంతపా! అవినీతుల్ని శిక్షించే వాడని నీవు ప్రసిద్ధుడవు; మరి ఇలాంటి పాపి రావణుణ్ని నీవు ఎందుకు శాసించడంలేదు?

Verse 27

ननु सद्योऽविनीतस्य दृश्यते कर्मणःफलम्।।3.49.27।।कालोऽप्यङ्गीभवत्यत्र सस्यानामिव पक्तये।

అవినీతుడి కర్మఫలం వెంటనే కనిపించదు; ఇక్కడ కాలమూ సహకరిస్తుంది—పంటలు కాలానుగుణంగా పండినట్లే।

Verse 28

त्वं कर्म कृतवानेतत्कालोपहतचेतनः।।3.49.28।।जीवितान्तकरं घोरं रामाद्व्यसनमाप्नुहि।

కాలం చేత చిత్తం మోహితమై నీవు ఈ కార్యం చేసావు; ఇక రాముని నుండి నీకు ప్రాణాంతకమైన ఘోర విపత్తు కలుగుగాక।

Verse 29

हन्तेदानीं सकामास्तु कैकेयी सह बान्धवैः।।3.49.29।।ह्रिये यद्धर्मकामस्य धर्मपत्नी यशस्विनः।

అయ్యో! ఇక కైకేయి తన బంధువులతో కలిసి కోరినదాన్ని పొందుగాక; ఎందుకంటే ధర్మపరాయణుడైన యశస్వి శ్రీరాముని ధర్మపత్ని సీత లజ్జతో అపహరింపబడి తీసుకుపోబడుతోంది।

Verse 30

आमन्त्रये जनस्थाने कर्णिकारान्सुपुष्पितान्।।3.49.30।।क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः।

జనస్థానంలోని పుష్పాలతో విరాజిల్లే కర్ణికార వృక్షాలారా! మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాను—త్వరగా రామునికి చెప్పండి: ‘రావణుడు సీతను అపహరిస్తున్నాడు।’

Verse 31

माल्यवन्तं शिखरिणं वन्दे प्रस्रवणं गिरिम्।।3.49.31।।क्षिप्रं रामाय शंस त्वं सीतां हरति रावणः।

శిఖరాలతో శోభించే మాల్యవంత పర్వతానికీ, ప్రస్రవణ గిరికీ నేను నమస్కరిస్తున్నాను। నీవు త్వరగా రామునికి చెప్పు—‘రావణుడు సీతను అపహరిస్తున్నాడు।’

Verse 32

हंसकारण्डवाकीर्णां वन्दे गोदावरीं नदीम्।।3.49.32।।क्षिप्रं रामाय शंस त्वं सीतां हरति रावणः।

హంసలు, కారండవ పక్షులతో నిండిన గోదావరి నదికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను। నీవు త్వరగా రామునికి చెప్పు—‘రావణుడు సీతను అపహరిస్తున్నాడు।’

Verse 33

दैवतानि च यान्यस्मिन्वने विविधपादपे।।3.49.33।।नमस्करोम्यहं तेभ्योभर्तुश्शंसत मां हृताम्।

ఈ నానావిధ వృక్షాలతో నిండిన అరణ్యంలో నివసించే దేవతలందరికీ నేను నమస్కరిస్తున్నాను. నా భర్తకు తెలియజేయండి—నన్ను అపహరించి తీసుకెళ్లారు అని.

Verse 34

यानि कानि चिदप्यत्र सत्त्वानि निवसन्त्युत।।3.49.34।।सर्वाणि शरणं यामि मृगपक्षिगणानपि।

ఇక్కడ నివసించే ఏ ఏ జీవులైనా, వారందరినీ నేను శరణు కోరుతున్నాను—మృగగణాలనూ, పక్షిగణాలనూ కూడా.

Verse 35

ह्रियमाणां प्रियां भर्तुः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।।3.49.35।।विवशाऽपहृता सीता रावणेनेति शंसत।

రామునికి తెలియజేయండి—ఆయనకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన సీతను, అసహాయ స్థితిలో రావణుడు అపహరించాడు అని.

Verse 36

विदित्वा मां महाबाहुरमुत्रापि महाबलः।।3.49.36।।आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वतहृतामपि।

ఆయనకు నా సంగతి తెలిసిన వెంటనే, ఆ మహాబాహు మహాబలుడు తన పరాక్రమంతో నన్ను తిరిగి తీసుకొస్తాడు—వైవస్వతుడు (యముడు) కూడా నన్ను ఆ లోకానికి తీసుకెళ్లి హరించినా సరే.

Verse 37

सा तदा करुणा वाचो विलपन्ती सुदुःखिता।।3.49.37।।वनस्पतिगतं गृध्रं ददर्शाऽयतलोचना।

అప్పుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో కుంగిపోయి, కరుణ వాక్యాలతో విలపిస్తున్న విశాలనేత్ర సీత ఒక వృక్షంపై కూర్చున్న గృధ్రాన్ని చూచింది.

Verse 38

सा तमुद्वीक्ष्य सुश्रोणी रावणस्य वशं गता।3.49.38।।समाक्रन्दद्भयपरा दुःखोपहतया गिरा।

అతనిని చూచి సుశ్రోణి సీత రావణవశమున పడినదై, భయపరవశమై కరుణంగా విలపించింది; దుఃఖంతో ఆమె వాక్కు విరిగిపోయింది।

Verse 39

जटायो पश्य मामद्य ह्रियमाणामनाथवत्।।3.49.39।।अनेन राक्षसेन्द्रेण करुणं पापकर्मणा।

హే జటాయూ, నేడు నన్ను చూడు—అనాథవలె కరుణంగా నేను అపహరింపబడుచున్నాను—ఈ పాపకర్ముడైన రాక్షసేంద్రునిచే।

Verse 40

नैष वारयितुं शक्यस्तव क्रूरो निशाचरः।।3.49.40।।सत्त्वाञ्जितकाशी च सायुधश्चैव दुर्मतिः।

ఈ క్రూర నిశాచరుని నీవు ఆపలేవు; అతడు బలవంతుడు, యుద్ధవిజయి, ఆయుధధారి, దుర్మతి।

Verse 41

रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम।।3.49.41।।लक्ष्मणाय च तत्सर्वमाख्यातव्यमशेषतः।

హే జటాయూ, నా అపహరణం జరిగిన విధమంతటిని యథాతథంగా రామునికి తెలియజేయుము; అలాగే లక్ష్మణునికీ ఏమీ మిగల్చకుండా సమస్తమును వివరించుము।