Shloka 9

Pilgrimage Itinerary and Merits: Sindhu–Sarasvatī–Ocean Confluences and Named Tīrthas

Devanagari script

तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः

Transliteration

tasmiṃstīrthavare snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ | agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

Translation

ఆ శ్రేష్ఠ తీర్థంలో స్నానం చేసి, శుచిగా నియమిత మనస్సుతో ఉన్న మనిషి అగ్నిష్టోమ, అతిరాత్ర యాగాల సమాన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम

• तीर्थवरे: in the excellent sacred ford
• तीर्थवरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (वरं तीर्थम्)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive)

• शुचिः: pure
• शुचिः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• प्रयतमानसः: with disciplined mind
• प्रयतमानसः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रयत + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रयतं मनः यस्य)

• अग्निष्टोमातिरात्राभ्याम्: by (the merits of) Agniṣṭoma and Atirātra rites
• अग्निष्टोमातिरात्राभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अग्निष्टोम + अतिरात्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्राप्नोति: attains
• प्राप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• मानवः: a man
• मानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Unspecified (narratorial voice within Svargakhaṇḍa context)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तस्मिंस्तीर्थवरे = तस्मिन् + तीर्थवरे (अनुस्वार/नकार-सन्धि: न् + त् → ंस्).

FAQs

What does this verse teach about the spiritual value of bathing at a tīrtha?

It presents tīrtha-bathing (when done with purity and mental discipline) as a powerful dharmic act that can yield merit comparable to major Vedic Soma-sacrifices.

Why are Agniṣṭoma and Atirātra mentioned here?

They function as benchmark rites for exceptional ritual merit; the verse elevates tīrtha-snānā’s result by equating it with these renowned sacrifices.

What ethical or practical requirement is emphasized for receiving the full benefit?

Inner and outer purity—being śuci (clean/pure) and prayata-mānasa (self-controlled in mind)—is stated as essential, not merely the physical act of bathing.