Shloka 5

The Glory of the Devoted Wife (Pativratā) and the Māṇḍavya Curse: Sunrise Halted and Restored

Devanagari script

कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते । पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता

Transliteration

kathayiṣyāmi tatsarvaṃ yatte manasi vartate | pativratā patiprāṇā sadā patyurhite ratā

Translation

నీ మనసులో ఉన్నదంతా నేను చెప్పెదను. ఆమె పతివ్రత, భర్తనే ప్రాణంగా భావించేది, ఎల్లప్పుడూ భర్త హితంలో నిమగ్నమై ఉంటుంది.

Word by Word

• कथयिष्यामि: I will tell
• कथयिष्यामि: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु, णिच् causative of कथ्)
• Form: लृट्-लकार (simple future), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: कर्म (Karma)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म-विशेषण

• यत्: which
• यत्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun referring to content

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th) एकवचन (enclitic); 'of you/your'

• मनसि: in (your) mind
• मनसि: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• वर्तते: exists / is present
• वर्तते: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद

• पति-व्रता: devoted to her husband (chaste wife)
• पति-व्रता: कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पति (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: 'one whose vow is (towards) her husband'

• पति-प्राणा: one whose life is her husband
• पति-प्राणा: कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पति (प्रातिपदिक) + प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः: 'she for whom the husband is (as) life'

• सदा: always
• सदा: कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, नित्यत्ववाचक (frequency/time adverb): 'always'

• पत्युः: of (her) husband
• पत्युः: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• हिते: in (his) welfare
• हिते: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; हिते = 'in the welfare/benefit' (locative of sphere)

• रता: engaged / devoted
• रता: कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) → रत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'engaged/delighting'

Speaker

Unspecified (context needed to identify the dialogue pair in Adhyaya 51)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तत्सर्वम् = तत् + सर्वम्; यत्ते = यत् + ते; पत्युर्हिते = पत्युः + हिते.

FAQs

What is the central teaching of this verse?

It highlights an ideal of marital devotion: a wife who regards her husband as her very life and consistently acts for his welfare.

Does this verse describe Bhakti in a theological sense?

Indirectly. The language of single-pointed devotion (being ‘always engaged’ for the beloved’s good) parallels Bhakti-style devotion, though here it is applied to household dharma rather than explicit devotion to a deity.

What ethical lesson is conveyed in the opening line?

It models attentive guidance and truthful instruction: the speaker promises to disclose fully what the listener is contemplating, implying empathy and clarity in teaching.