Shloka 77

The Greatness of Hari’s Janmāṣṭamī (Jayantī) Vow

Devanagari script

गंधपुष्पं तथा द्रव्यं कुंकुमादिमनोहरम् । अन्नं बहुगुणं दृष्ट्वा भोक्तुं तन्मानसंकुलम्

Transliteration

gaṃdhapuṣpaṃ tathā dravyaṃ kuṃkumādimanoharam | annaṃ bahuguṇaṃ dṛṣṭvā bhoktuṃ tanmānasaṃkulam

Translation

సువాసన పుష్పాలు, కుంకుమాది మనోహర ద్రవ్యాలు, అలాగే అనేక గుణాలతో సిద్ధమైన అన్నాన్ని చూసి, తినాలనే కోరికతో అతని మనస్సు కలత చెందింది.

Word by Word

• गन्धपुष्पम्: fragrant flower
• गन्धपुष्पम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गन्ध + पुष्प (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मधारय-समास (गन्धयुक्तं पुष्पम् = fragrant flower)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): likewise/also

• द्रव्यम्: substance/item
• द्रव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्रव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया

• कुङ्कुमादि: saffron etc.
• कुङ्कुमादि: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Noun
• Root: कुङ्कुम + आदि (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (as compound-member); तत्पुरुष (कुङ्कुमं आदिः यस्य/कुङ्कुमादयः = saffron etc.)

• मनोहरम्: charming/pleasing
• मनोहरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मधारय-समास (कुङ्कुमादि + मनोहरम् = charming with saffron etc.); विशेषण (qualifying द्रव्यम्)

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया

• बहुगुणम्: of many qualities/excellent
• बहुगुणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु + गुण (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; तत्पुरुष (बहवः गुणाः यस्य = having many qualities); विशेषण (qualifying अन्नम्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (पूर्वकाल/absolutive)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive): having seen

• भोक्तुम्: to eat
• भोक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन/infinitive purpose)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Infinitive): to eat

• तत्: that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (समासाङ्ग-रूपे)

• मानस: mind
• मानस: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (समासाङ्ग-रूपे); अर्थः—मनः (mind)

• आकुलम्: mentally agitated
• आकुलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; तत्पुरुष-समास (तत्-मानस-आकुलम् = whose mind is disturbed by that); विशेषण (predicate/qualifying an implied subject)

Speaker

Unspecified (narrative voice; speaker not identifiable from the single verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bibhatsa

Geographic Context

Type: river

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: गंधपुष्पं = गन्ध + पुष्पम्; कुंकुमादिमनोहरम् = कुङ्कुमादि + मनोहरम्; तन्मानसंकुलम् = तत् + मानस + आकुलम्

FAQs

What is the central idea of this verse?

It depicts how sensory attractions (fragrance, pleasing substances, and delicious food) can stir the mind into craving, illustrating the mind’s vulnerability to sense-objects.

Does this verse relate to ritual or offerings?

Yes. Items like fragrant flowers and saffron commonly appear among pūjā materials and offerings; the verse shows how such attractive objects can also trigger personal desire if one is not mindful.

What ethical lesson is implied here?

The implied lesson is self-restraint: one should observe how desire arises upon seeing tempting objects and cultivate steadiness of mind rather than being driven by impulse.