
Instruction on Dharma and Truth as Viṣṇu’s Own Nature (with Teaching on Impermanence and Detachment)
ఈ అధ్యాయంలో కశ్యపుడు ధ్యానయోగం ద్వారా పంచభూతక క్రియాశీలత నుండి జ్ఞాని ఆత్మ ఎలా వెనుదిరుగుతుందో వివరిస్తాడు. దేహత్యాగం అనివార్యం, ప్రాణం–దేహం బంధం శాశ్వతం కాదు; అందువల్ల ధనం, భార్య, సంతానం పట్ల అతిగా ఆసక్తి వ్యర్థమని బోధిస్తాడు. తదుపరి ధర్మం, సత్యం యొక్క దైవిక స్థానం చెప్పబడుతుంది. పరబ్రహ్మమే విష్ణువు; ఆయనే బ్రహ్మా, రుద్రుడు కూడా—సృష్టి, స్థితి, లయలకు అధిపతి; ఆయన స్వరూపమే ధర్మం. దేవతలను నిలబెట్టేది ధర్మ–సత్యమే; వాటిని ఆచరించి రక్షించేవారిపై విష్ణుకృప ఉంటుంది, వాటి వికృతితో పాపం, వినాశనం కలుగుతాయి. చివరికి దితి మోహాన్ని విడిచి ధర్మాశ్రయం స్వీకరిస్తుంది; కశ్యపుని సాంత్వనతో ఆమె మళ్లీ స్థైర్యం పొందుతుంది।
Verse 1
कश्यप उवाच । एवं संबोधितस्तत्र आत्मा ध्यानादिकैस्तदा । त्यक्तुकामः स तत्कार्यं पंचात्मकं स बुद्धिमान्
కశ్యపుడు అన్నాడు: అక్కడ ఈ విధంగా బోధింపబడిన ఆత్మ, ధ్యానాది సాధనల ద్వారా, జ్ఞానవంతుడై, పంచాత్మకమైన—పంచభూతసంబంధమైన—కార్యాన్ని విడిచిపెట్టాలని కోరాడు।
Verse 2
निमित्तान्येव पश्यैव प्राप्य तांस्तान्प्रयाति सः । विहाय कायं निर्लक्ष्यं पतितं नैव पश्यति
అతడు కేవలం నిమిత్తాలను చూసి, ఆ ఆ గమ్యాలను చేరి ముందుకు ప్రయాణిస్తాడు। శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి—పడిపోయి గుర్తుపట్టలేనిదైన దేహాన్ని—అతడు తిరిగి చూడడు।
Verse 3
सहवर्द्धितयोर्नास्ति संबंधः प्राण देहयोः । धनपुत्रकलत्रैश्च संबंधः केन हेतुना
కలిసి పెరిగినా ప్రాణం మరియు దేహానికి స్థిరమైన బంధం లేదు। అయితే ధనం, కుమారులు, భార్యతో నిజమైన బంధం ఏ కారణంతో ఉంటుంది?
Verse 4
एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ क्लैब्यं मा भज सुप्रिये । अयमेव परं ब्रह्म अयमेव सनातनः
ఇది తెలిసికొని శాంతిని పొందుము; ఓ ప్రియతమా, దౌర్భాగ్యమైన బలహీనతను ఆశ్రయించకు. ఆయనే పరబ్రహ్మ, ఆయనే సనాతనుడు.
Verse 5
अयमात्मस्वरूपेण दैत्य देवेषु संस्थितः । अयं ब्रह्मा अयं रुद्रो ह्ययं विष्णुः सनातनः
ఆయన తన ఆత్మస్వరూపంతో దైత్యులలోను దేవులలోను స్థితుడై ఉన్నాడు. ఆయనే బ్రహ్మ, ఆయనే రుద్ర, నిజంగా ఆయనే సనాతన విష్ణువు.
Verse 6
अयं सृजति विश्वानि अयं पालयते प्रजाः । संहरत्येष धर्मात्मा धर्मरूपी जनार्दनः
ఆయనే లోకాలను సృష్టిస్తాడు, ఆయనే ప్రజలను పాలిస్తాడు. ఆయనే లయమును కలిగిస్తాడు—ధర్మాత్ముడు, ధర్మస్వరూపుడు జనార్దనుడు.
Verse 7
अनेनोत्पादिता देवा दानवाश्चैव सुप्रिय । देवाश्चाधर्मनिर्मुक्ता धर्महीनाः सुतास्तव
ఓ ప్రియతమా, దీనివల్లనే దేవులు మరియు దానవులు ఉద్భవించారు. దేవులు అధర్మం నుండి విముక్తులయ్యారు; కాని నీ కుమారులు ధర్మహీనులయ్యారు.
Verse 8
धर्मोयं माधवस्यांगं सर्वदैवैश्च पालितम् । धर्मं च चिंतयेद्देवि धर्मं चैव तु पालयेत्
ఈ ధర్మం మాధవుని (విష్ణువు) అంగము; సమస్త దేవతలచే పరిరక్షింపబడింది. కావున ఓ దేవీ, ధర్మాన్ని ధ్యానించుము, ధర్మాన్ని ఆచరించి కాపాడుము.
Verse 9
तस्य विष्णुः स धर्मात्मा सर्वदैव प्रसादवान् । धर्मेण वर्तिता देवाः सत्येन तपसा किल
అతనికి ధర్మాత్ముడూ సదా ప్రసన్నుడైన శ్రీ విష్ణువు సన్నిహితుడై ఉన్నాడు. నిజంగా దేవతలు ధర్మం, సత్యం, తపస్సు వలననే నిలబడుతారు.
Verse 10
येषां विष्णुः प्रसन्नो वै धर्मस्तैरिह पालितः । विष्णोः कायमिदं धर्मं सत्यं हृदयमेव च
విష్ణువు నిజంగా ప్రసన్నుడైనవారు ఈ లోకంలో ధర్మాన్ని ఆచరించి కాపాడుతారు. ధర్మమే విష్ణువు యొక్క దేహం; సత్యమే ఆయన హృదయం.
Verse 11
यस्तौ पालयते नित्यं तस्य विष्णुः प्रसीदति । दूषयेद्यः सत्यधर्मौ पापमेव प्रपालयेत्
సత్యం మరియు ధర్మం—ఈ రెండింటిని నిత్యం కాపాడేవానిపై విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు. కానీ సత్యధర్మాలను కలుషితం చేసేవాడు పాపాన్నే పెంచుకుంటాడు.
Verse 12
तस्य विष्णुः प्रकुप्येत नाशयेदतिवीर्यवान् । वैष्णवैः पालितं धर्मं तपः सत्येन संस्थितैः
అతనిపై విష్ణువు కోపించి, పరమ వీర్యవంతుడై అతనిని నశింపజేస్తాడు; ఎందుకంటే ఇది వైష్ణవులు తపస్సుతో, సత్యంలో స్థిరమై కాపాడే ధర్మం.
Verse 13
तेषां प्रसन्नो धर्मात्मा रक्षामेवं करोति च । तव पुत्रा दनोः पुत्राः सैंहिकेयास्तथैव च
వారిపై ప్రసన్నుడై ఆ ధర్మాత్ముడు ఇలానే రక్షణ కల్పిస్తాడు—నీ కుమారులను, దను కుమారులను, అలాగే సైంహికేయులను కూడా.
Verse 14
अधर्मेणापि पापेन वर्तिताः पापचेतसः । सूदिता वासुदेवेन समरे चक्रपाणिना
అధర్మమూ పాపమూ ఆశ్రయించిన పాపచిత్తులు; సమరంలో చక్రధారి వాసుదేవునిచే సంహరింపబడ్డారు।
Verse 15
योसावात्मा मयोक्तः पूर्वमेव तवाग्रतः । सोयं विष्णुर्न संदेहो धर्मात्मा सर्वपालकः
నేను ముందే నీ సమక్షంలో చెప్పిన ఆ పరమాత్మనే—ఇక్కడే—విష్ణువు; సందేహం లేదు. ఆయన ధర్మస్వరూపుడు, సర్వపాలకుడు।
Verse 16
दैत्यकायेषु यः स्वस्थः पापमेव समास्थितः । जघ्निवान्दानवान्देवि स च क्रुद्धो महामतिः
దైత్యదేహాలలో ఉన్నప్పటికీ స్థిరంగా ఉండి పాపంలోనే నిలిచినవాడు—ఓ దేవీ—ఆ మహామతి క్రోధించి దానవులను సంహరించాడు।
Verse 17
स बाह्याभ्यंतरे भूत्वा तव पुत्रा निपातिताः । येन चोत्पादिता देवि तेनैव विनिपातिताः
ఆయన బాహ్యముగా అంతర్ముగా రెండుగా మారి నీ కుమారులను పడగొట్టాడు; ఓ దేవీ, ఎవరి ద్వారా వారు పుట్టారో, అదే చేత వారు నశించారు।
Verse 18
नैषां मोहस्तु कर्तव्यो भवत्या वचनं शृणु । पापेन वर्तते योसौ स एव निधनं व्रजेत्
వారిగూర్చి నీకు మోహం కలగకూడదు; నా మాట విను. పాపంలో నడిచేవాడే నాశం (మరణం) చేరుతాడు।
Verse 19
तस्मान्मोहं परित्यज्य सदाधर्मं समाश्रय । दितिरुवाच । एवमस्तु महाभाग करिष्ये वचनं तव
కాబట్టి మోహాన్ని విడిచి సదా ధర్మాన్ని ఆశ్రయించు. దితి పలికింది—ఏవమస్తు, మహాభాగా! నీ వచనాన్ని నేను ఆచరిస్తాను.
Verse 20
कश्यपं च मुनिश्रेष्ठमेवमाभाष्य दुःखिता । संबोधिता सा मुनिना दुःखं संत्यज्य संस्थिता
ఇలా దుఃఖితురాలై ఆమె మునిశ్రేష్ఠుడైన కశ్యపుని సంభోదించింది. ముని ఉపదేశించి ఓదార్చగా ఆమె దుఃఖాన్ని విడిచి స్థిరచిత్తురాలైంది.