
The Yayāti Episode: Succession and Royal Dharma Instructions to Pūru
భూమిఖండంలోని యయాతి కథలో ధర్మాత్ముడైన రాజు యయాతి కలవరాన్ని ఒక దివ్య గౌరవర్ణ స్త్రీ శాంతింపజేస్తుంది. ఆమె లోకభయం, మోహం తాత్కాలికమని చెప్పి దివ్యదర్శనం/స్వర్గప్రాప్తి ఆశ్వాసం ఇస్తుంది. యయాతి ప్రతిగా—తాను స్వర్గానికి వెళితే రాజ్యంలో అశాంతి పెరిగి ప్రజలు బాధపడతారు, ధర్మహాని కలగవచ్చునని; అందుకే ప్రజాపాలనే తన ప్రధాన ధర్మమని చెప్పుతాడు. తర్వాత ధర్మజ్ఞుడైన కుమారుడు పూరువును పిలిచి అద్భుతమైన వారసత్వ-వినిమయం చేస్తాడు—తన వృద్ధాప్యాన్ని పూరువుకు ఇచ్చి తాను యౌవనాన్ని స్వీకరిస్తాడు; రాజ్యం, సేన, కోశం మొదలైన సమస్త వ్యవస్థను పూరువుకు అప్పగిస్తాడు. ఆపై రాజధర్మోపదేశం: ప్రజలను రక్షించు, దుష్టులను శిక్షించు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించు, కోశాన్ని మరియు మంత్రగోప్యతను కాపాడు, వేటను మరియు పరస్త్రీగమనాన్ని వర్జించు, దానం చేయు, హృషీకేశుని ఆరాధించు, పీడకులను తొలగించు, వంశపారంపర్యం మరియు శాస్త్రశాసనాన్ని నిలుపు. చివరికి యయాతి స్వర్గానికి ప్రస్థానమై, అధ్యాయం వేనప్రసంగం మరియు తీర్థసందర్భంతో ముగుస్తుంది.
Verse 1
सुकर्मोवाच । एवं चिंतयते यावद्राजा परमधार्मिकः । तावत्प्रोवाच सा देवी रतिपुत्री वरानना
సుకర్ముడు అన్నాడు—పరమధార్మికుడైన రాజు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, అదే క్షణంలో రతీదేవి కుమార్తె అయిన వరాననా దేవి పలికింది।
Verse 2
किमु चिंतयसे राजंस्त्वमिहैव महामते । प्रायेणापि स्त्रियः सर्वाश्चपलाः स्युर्न संशयः
ఓ రాజా, మహామతీ! నీవు ఇక్కడే ఎందుకు చింతిస్తున్నావు? సాధారణంగా లోకంలో స్త్రీలందరూ చపలులే—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 3
नाहं चापल्यभावेन त्वामेवं प्रविचालये । नाहं हि कारयाम्यद्य भवत्पार्श्वं नृपोत्तम
నేను చపలత్వభావంతో నిన్ను ఇలా కలవరపెట్టడం లేదు. ఓ నృపోత్తమా, నేడు నిన్ను నా పక్కనే ఉండమని బలవంతం చేయడం కూడా లేదు।
Verse 4
अन्यस्त्रियो यथा लोके चपलत्वाद्वदंति च । अकार्यं राजराजेंद्र लोभान्मोहाच्च लंपटाः
లోకంలో ఇతర స్త్రీలు చపలత్వంతో మాట్లాడినట్లే, ఓ రాజరాజేంద్రా, లోభమూ మోహమూ వల్ల కామాసక్తులు అकार्यాన్ని చేస్తారు।
Verse 5
लोकानां दर्शनायैव जाता श्रद्धा ममोरसि । देवानां दर्शनं पुण्यं दुर्लभं हि सुमानुषैः
లోకాలను దర్శించాలనే ఉద్దేశంతోనే నా హృదయంలో శ్రద్ధ జన్మించింది. దేవదర్శనం పుణ్యప్రదం; అయినా సుమానుషులకైనా అది దుర్లభమే।
Verse 6
तेषां च दर्शनं राजन्कारयामि वदस्व मे । दोषं पापकरं यत्तु मत्संगादिह चेद्भवेत्
హే రాజా, నేను నీకు వారి దర్శనం కలిగిస్తాను; చెప్పుము—నా సంగమం వల్ల ఇక్కడ ఏదైనా పాపకరమైన దోషం కలుగుతుందా, అది ఏమిటి?
Verse 7
एवं चिंतयसे दुःखं यथान्यः प्राकृतो जनः । महाभयाद्यथाभीतो मोहगर्ते गतो यथा
నీవు ఇలా దుఃఖాన్ని చింతిస్తున్నావు, ఏదో సాధారణ లోకికుడు వలె—మహాభయంతో భీతుడై, మోహగర్తంలో పడినవాడిలా.
Verse 8
त्यज चिंतां महाराज न गंतव्यं त्वया दिवि । येन ते जायते दुःखं तन्न कार्यं मया कदा
హే మహారాజా, చింతను విడిచిపెట్టు; నీవు స్వర్గానికి వెళ్లవలసిన అవసరం లేదు. నీకు దుఃఖం కలిగించే పని నేను ఎప్పుడూ చేయను.
Verse 9
एवमुक्तस्तथा राजा तामुवाच वराननाम् । चिंतितं यन्मया देवि तच्छृणुष्व हि सांप्रतम्
అలా చెప్పబడిన తరువాత రాజు ఆ సుందరముఖిని ఉద్దేశించి అన్నాడు—“దేవి, నేను మనసులో ఆలోచించినదాన్ని ఇప్పుడు వినుము.”
Verse 10
मानभंगो मया दृष्टो नैव स्वस्य मनःप्रिये । मयि स्वर्गं गते कांते प्रजा दीना भविष्यति
మనఃప్రియే, నేను మానభంగాన్ని చూస్తున్నాను—అది నా స్వంతది కాదు. హే కాంతే, నేను స్వర్గానికి వెళ్లిన తరువాత ప్రజలు దీనులవుతారు.
Verse 11
त्रासयिष्यति दुष्टात्मा यमस्तु व्याधिभिः प्रजाः । त्वया सार्धं प्रयास्यामि स्वर्गलोकं वरानने
దుష్టాత్ముడైన యముడు ప్రజలను వ్యాధులతో బాధింపజేస్తాడు; కాని ఓ సుందరముఖీ, నేను నీతో కలిసి స్వర్గలోకానికి ప్రయాణిస్తాను।
Verse 12
एवमाभाष्य तां राजा समाहूय सुतोत्तमम् । पूरुं तं सर्वधर्मज्ञं जरायुक्तं महामतिम्
ఇలా ఆమెతో పలికి రాజు తన ఉత్తమ కుమారుడైన పూరువును పిలిపించాడు—అతడు సర్వధర్మజ్ఞుడు, వయస్సుతో పరిపక్వుడు, మహామేధావి।
Verse 13
एह्येहि सर्वधर्मज्ञ धर्मं जानासि निश्चितम् । ममाज्ञया हि धर्मात्मन्धर्मः संपालितस्त्वया
రా, రా—ఓ సర్వధర్మజ్ఞా! నీవు ధర్మాన్ని నిశ్చయంగా, దృఢంగా తెలుసుకున్నావు. ఓ ధర్మాత్మా, నా ఆజ్ఞచేత నీవు ధర్మాన్ని సమ్యకంగా పరిరక్షించావు।
Verse 14
जरा मे दीयतां तात तारुण्यं गृह्यतां पुनः । राज्यं कुरु ममेदं त्वं सकोशबलवाहनम्
తాత, నా జరా నీకు ఇవ్వబడుగాక; నీవు నా యౌవనాన్ని మళ్లీ స్వీకరించు. కోశం, బలం, వాహనాలతో కూడిన ఈ రాజ్యాన్ని నీవే నిర్వహించు।
Verse 15
आसमुद्रां प्रभुंक्ष्व त्वं रत्नपूर्णां वसुंधराम् । मया दत्तां महाभाग सग्रामवनपत्तनाम्
ఓ మహాభాగ, సముద్రపర్యంత విస్తరించి రత్నాలతో నిండిన ఈ భూమిని—నేను నీకు ఇచ్చినదాన్ని—గ్రామాలు, వనాలు, పట్టణాలతో కూడి అనుభవించి పాలించు।
Verse 16
प्रजानां पालनं पुण्यं कर्तव्यं च सदानघ । दुष्टानां शासनं नित्यं साधूनां परिपालनम्
హే నిర్దోషీ! ప్రజలను పాలించడం పుణ్యము, అది ఎల్లప్పుడూ చేయవలసిన కర్తవ్యము. దుష్టులను నిత్యం శిక్షించి, సాధువులను పరిరక్షించుము.
Verse 17
कर्तव्यं च त्वया वत्स धर्मशास्त्रप्रमाणतः । ब्राह्मणानां महाभाग विधिनापि स्वकर्मणा
వత్సా! ధర్మశాస్త్ర ప్రమాణమునుబట్టి నీవు కర్తవ్యాన్ని ఆచరించుము. హే మహాభాగ! విధివిధానాలతో బ్రాహ్మణులను సేవించి గౌరవించుము; నీ స్వకర్మను నిర్వర్తించుము.
Verse 18
भक्त्या च पालनं कार्यं यस्मात्पूज्या जगत्त्रये । पंचमे सप्तमे घस्रे कोशं पश्य विपश्चितः
భక్తితో దీనిని పరిరక్షించవలెను; ఇది త్రిలోకములలో పూజ్యము. హే వివేకవంతుడా! ఐదవ మరియు ఏడవ దినమున ఖజానాను పరిశీలించుము.
Verse 19
बलं च नित्यं संपूज्यं प्रसादधनभोजनैः । चारचक्षुर्भवस्व त्वं नित्यं दानपरो भव
అలాగే బలము (సేనాశక్తి)ను ప్రసాదము, ధనము, భోజనములతో నిత్యం పూజించుము. నీవు గూఢచారి కన్నులవలె ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తుడవై, నిత్యం దానపరుడవు కావుము.
Verse 20
भव स्वनियतो मंत्रे सदा गोप्यः सुपंडितैः । नियतात्मा भव स्वत्वं मा गच्छ मृगयां सुत
మంత్ర విషయంలో నీవు స్వనియమంతో ఉండుము; అది సుపండితులచే ఎల్లప్పుడూ గోప్యంగా రక్షింపబడవలెను. మనస్సును నియంత్రించుము, ఆత్మసంయముడవు కావుము; హే సుతా! వేటకు వెళ్లకుము.
Verse 21
विश्वासः कस्य नो कार्यः स्त्रीषु कोशे महाबले । पात्राणां त्वं तु सर्वेषां कलानां कुरु संग्रहम्
స్త్రీలలో, ధనకోశంలో, మహాబలంలో ఎవరిలో నమ్మకం పెట్టకూడదు? అయితే నీవు ప్రతి యోగ్యునికి తగినట్లుగా సమస్త కళలు, నైపుణ్యాలను సమీకరించు।
Verse 22
यज यज्ञैर्हृषीकेशं पुण्यात्मा भव सर्वदा । प्रजानां कंटकान्सर्वान्मर्दयस्व दिने दिने
యజ్ఞముల ద్వారా హృషీకేశుని ఆరాధించు; ఎల్లప్పుడూ పుణ్యాత్ముడై ధర్మనిష్ఠగా ఉండు. అలాగే రోజురోజుకు ప్రజల కంటకములైన దుష్ట ఉపద్రవులను నశింపజేయు.
Verse 23
प्रजानां वांछितं सर्वमर्पयस्व दिने दिने । प्रजासौख्यं प्रकर्तव्यं प्रजाः पोषय पुत्रक
రోజురోజుకు ప్రజలు కోరినదంతా వారికి సమర్పించు. ప్రజాసుఖాన్ని కలిగించడం నీ కర్తవ్యం; కుమారా, ప్రజలను పోషించి పరిరక్షించు.
Verse 24
स्वको वंशः प्रकर्तव्यः परदारेषु मा कृथाः । मतिं दुष्टां परस्वेषु पूर्वानन्वेहि सर्वदा
ధర్మమార్గంలో నీ వంశాన్ని కొనసాగించు; పరస్త్రీని ఆశ్రయించకు. పరుల స్వత్తుపై దుష్టబుద్ధి పెట్టకు; ఎల్లప్పుడూ పూర్వుల సదాచారాన్ని అనుసరించు.
Verse 25
वेदानां हि सदा चिंता शास्त्राणां हि च सर्वदा । कुरुष्वैवं सदा वत्स शस्त्राभ्यासरतो भव
వేదాలను ఎల్లప్పుడూ మననం చేయు; శాస్త్రాలలో నిత్యం ఆసక్తితో నిలుచు. వత్సా, ఇలానే సదా చేయు; శస్త్రాభ్యాసంలో కూడా నిమగ్నుడవు.
Verse 26
संतुष्टः सर्वदा वत्स स्वशय्या निरतो भव । गजस्य वाजिनोभ्यासं स्यंदनस्य च सर्वदा
వత్సా, నిత్యం సంతుష్టుడవై నీ స్వశయ్యలోనే నిమగ్నుడవు. ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాల పోషణ‑శిక్షణను ఎల్లప్పుడూ వెంబడించకు।
Verse 27
एवमादिश्य तं पुत्रमाशीर्भिरभिनंद्य च । स्वहस्तेन च संस्थाप्य करे दत्तं स्वमायुधम्
ఇలా కుమారునికి ఉపదేశించి, ఆశీర్వాదాలతో అభినందించాడు; తానే తన చేతితో అతనిని స్థిరపరచి, తన ఆయుధాన్ని అతని చేతిలో ఉంచాడు।
Verse 28
स्वां जरां तु समागृह्य दत्त्वा तारुण्यमस्य च । गंतुकामस्ततः स्वर्गं ययातिः पृथिवीपतिः
తన వృద్ధాప్యాన్ని తిరిగి స్వీకరించి, ప్రతిఫలంగా అతనికి యౌవనాన్ని ఇచ్చి, భూపతి యయాతి స్వర్గానికి వెళ్లాలనే కోరికతో అప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్లాడు।
Verse 82
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे द्व्यशीतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణం భూమిఖండంలో, వేనోపాఖ్యానాంతర్గతంగా, మాతాపితృతీర్థవర్ణన మరియు యయాతిచరిత్రంలో ఎనభై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।