Adhyaya 28
The Birth of King Pṛthu: Vena’s Fall, the Sages’ Churning, and Earth’s Surrender
ఋషులు పృథువు జన్మకథను, అలాగే భూమిని వివిధులు ‘దోహనం’ చేసిన వృత్తాంతాన్ని మళ్లీ వినాలని కోరుతారు. పులస్త్య ముని—ఈ కథను శ్రద్ధావంతులకు మాత్రమే ఉపదేశించాలి అని నియమం చెబుతూ, దీని శ్రవణ-పఠనాలతో అనేక జన్మల పాపం నశించి అన్ని వర్ణాలకు మంగళం కలుగుతుందని ఫలశ్రుతి వివరిస్తాడు. వంశక్రమంలో అంగరాజుని ద్వారా సునీథ గర్భంలో వేనుడు జన్మించాడు; అతడు వైదిక ధర్మాన్ని త్రోసిపుచ్చి స్వాధ్యాయం, యజ్ఞం, దానం నిషేధించి, తానే విష్ణు-బ్రహ్మ-రుద్రుడని దైవత్వం ప్రకటించాడు. కోపించిన మునులు వేనుణ్ని నియంత్రించి అతని దేహాన్ని మథించారు. ఎడమ తొడ నుండి నిషాదులు మొదలైన ఉపేక్షిత వర్గాలు పుట్టగా, కుడి భాగం నుండి తేజోవంతుడైన పృథు వైన్యుడు అవతరించాడు. దేవతలు, బ్రాహ్మణులు అతనికి అభిషేకం చేశారు; అతని పాలనలో ధాన్యసమృద్ధి, యజ్ఞవ్యవస్థ, ధర్మం మళ్లీ స్థిరపడ్డాయి. తరువాత క్షామంలో భూమి అన్నాన్ని దాచినప్పుడు పృథు భూమిని వెంబడించాడు; ఆమె అనేక రూపాలు ధరించి చివరకు శరణాగతమై—స్త్రీలు, గోవుల పట్ల అహింస పాటించాలని, లోకధారణకు ధర్మసమ్మతమైన మార్గాలు అవలంబించాలని బోధించింది. పృథు ఆమె వినతిని విని స్పందించేందుకు సిద్ధమవుతాడు.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः
ఋషులు పలికిరి—హే మహాభాగ! ఆ మహాత్ముని జన్మను విస్తారంగా చెప్పుము; అలాగే పృథువు జన్మకథను కూడా. మేము మళ్లీ వినదలచుకున్నాము.
Verse 2
राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः
ఆ మహాత్ముడైన రాజు ఈ ధాత్రి (భూమి)ని యథావిధిగా దోహనము చేసినట్లే, దేవులు, పితృదేవతలు మరియు తత్త్వవేత్త మునులు కూడా ఆమెను మళ్లీ దోహించారు.
Verse 3
यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः
దైత్యులు, నాగులు ఎలా (దోహించారో), యక్షులు, వృక్షాలు ఎలా (దోహించాయో), అలాగే పర్వతాలు, పిశాచులు మరియు పుణ్యకర్మలు చేసే గంధర్వులు కూడా (భూమిని) దోహించారు.
Verse 4
ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः
ఇది ముందే బ్రాహ్మణులు, సిద్ధులు, భీమవిక్రములైన రాక్షసులు, అలాగే ఇతర మహాత్ములు కూడా (భూమిని) దోహించి ఉన్నారు.
Verse 5
तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते
వారందరికీ పాత్రధారణలోని ప్రత్యేక భేదాలను విస్తరించి చెప్పుము. అలాగే, ఓ మహామతీ, క్షీరము (పాలు) విషయములో విధిని, దాని విశేష నియమాలను కూడా వివరించుము.
Verse 6
वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्
మహాత్ముడైన రాజు వేనుని చేయి కూడా పూర్వం ఋషులచే మథింపబడింది—అది ఇక్కడ ఏ కారణముచేత జరిగింది?
Verse 7
क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी
ఓ సూతపుత్రా, మేము క్రోధించియున్నా, నీ మహాపుణ్యబలంతో మాకు చెప్పుము. ఈ విచిత్రమైన పుణ్యకథ సమస్త పాపాలను నశింపజేయునది.
Verse 8
श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च
ఓ మహాభాగ, వినాలని తపన ఉన్నా తృప్తి కలగడం లేదు. సూతుడు పలికెను—వేనుని కుమారుడైన పృథువు మరియు అతని సంపూర్ణ కథను విస్తరించి చెప్పుదును.
Verse 9
जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆ ధీమంతుని జన్మ, వీర్యము, రాజ్యక్షేత్రము, పౌరుషము మరియు అతని సంపూర్ణ చరిత్రను యథాతథంగా ప్రవచించెదను.
Verse 10
शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च
హే మహాభాగ్యులైన ద్విజశ్రేష్ఠులారా, నా మాటను యథావిధిగా శ్రద్ధతో వినండి. భక్తిలేని, విశ్వాసంలేని, కపటుడైనవానికి ఇది చెప్పకూడదు.
Verse 11
सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः
హే ద్విజులారా, అతి మూర్ఖుడు, మోహగ్రస్తుడు, చెడ్డ శిష్యుడు, శ్రద్ధలేనివాడు, కూటకపటుడు, సంపూర్ణ నాశనానికి దారితీసేవాడికి ఇది ఇవ్వకండి.
Verse 12
अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः
ఇదిని ఇతరథా, అంటే తప్పుగా పఠించే వాడు నిశ్చయంగా నరకానికి వెళ్తాడు. కానీ మీరు భావసంయుక్తులై సత్యధర్మపరాయణులుగా ఉన్నారు.
Verse 13
भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः
హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, మీ అందరి సమక్షంలో పాపనాశకమైన ఈ సమస్త చరిత్రను నేను ఇప్పుడు పూర్తిగా వివరిస్తాను; శ్రద్ధగా వినండి.
Verse 14
स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः
హే ద్విజోత్తములారా, ఇప్పుడు నేను ఆ రహస్యోపదేశాన్ని ప్రవచిస్తాను; అది స్వర్గప్రదం, యశోదాయకం, ఆయుష్యవర్ధకం, మంగళకరం, వేదసమ్మతం, ఋషులు ప్రకటించినది.
Verse 15
यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्
బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి నిత్యం వేనపుత్రుడు పృథువు యొక్క ఈ విస్తృత చరిత్రను కీర్తించువాడు, చేసినదానికైనా చేయనిదానికైనా శోకించడు.
Verse 16
सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्
ఏడు జన్మలలో కూడబెట్టిన పాపం కేవలం వినుటమాత్రంతోనే నశిస్తుంది. బ్రాహ్మణుడు వేదవిద్వాంసుడవుతాడు, క్షత్రియుడు విజేతవుతాడు.
Verse 17
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि
వైశ్యుడు ధనసమృద్ధిని పొందుతాడు, శూద్రుడు సుఖాన్ని పొందుతాడు. ఇలా పఠనముచేతనూ శ్రవణముచేతనూ ఈ ఫలం లభిస్తుంది.
Verse 18
पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः
పృథువు జన్మచరిత్ర వృత్తాంతం పవిత్రమై పాపనాశకము. ఆయన ధర్మరక్షకుడు, మహాప్రాజ్ఞుడు, వేదశాస్త్రార్థాలలో నిపుణుడు.
Verse 19
अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः
అత్రివంశంలో జన్మించిన, పూర్వం అత్రితో సమానమైన ప్రభువు—‘అంగ’ అనే ప్రజాపతి—సర్వధర్మానికి స్రష్టా, స్థాపకుడు అయ్యెను.
Verse 20
य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते
అతని కుమారుడే వేనుడు అనే ప్రజాపతి; అతడు ఈ విధంగా ధర్మాన్ని విడిచి ఎల్లప్పుడూ ధర్మవిరోధంగా ప్రవర్తించెను।
Verse 21
मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्
మృత్యువుకు సునీథా అనే మహాభాగ్యవతి కుమార్తె ఉండెను; మహాభాగుడైన అంగుడు ఆ సునీథాను భార్యగా స్వీకరించెను।
Verse 22
तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः
ఆమె ద్వారా అతడు ధర్మనాశకుడైన వేనుణ్ని కనెను; మాతామహుని దోషం వలన వేనుడు కాలపుత్రుని మనుమడయ్యెను।
Verse 23
निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्
తన స్వధర్మాన్ని విడిచి అతడు అధర్మంలో నిమగ్నుడయ్యెను; కామం, లోభం, మహామోహం చేత ప్రేరితుడై పాపమే ఆచరించెను।
Verse 24
वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः
వేదాచారమయమైన ధర్మాన్ని విడిచి ఆ నరాధిపుడు పాపమార్గాన్ని అనుసరించెను; మదం, మత్సరం, మోహం చేత మోహితుడయ్యెను।
Verse 25
वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ
అప్పుడు లోకంలో జనులు వేదాధ్యయనం లేకుండానే ప్రవర్తించసాగారు; ఆ ప్రజాపతి పాలనలో ప్రజలు స్వాధ్యాయరహితులై ‘వషట్’కారమూ లేనివారయ్యారు।
Verse 26
प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः
“యజ్ఞాలలో విధిగా హవిస్సుగా అర్పించిన సోమాన్ని దేవతలు త్రాగరు” అని ఆ దుష్టమనస్కుడు బ్రాహ్మణులకు నిత్యం మళ్లీ మళ్లీ చెప్పేవాడు।
Verse 27
नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः
“వేదాధ్యయనం చేయకూడదు, హోమం చేయకూడదు; దానం ఇవ్వకూడదు—బహుమతিও కాదు. యజ్ఞం చేయకూడదు, ఆహుతి వేయకూడదు” అని అతని ప్రజాపతి ఆజ్ఞగా నిలిచింది।
Verse 28
आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः
వినాశం సమీపించినప్పుడు ఈ క్రూర ప్రతిజ్ఞ మళ్లీ మళ్లీ కలిగింది—“పూజ్యుడు నేనే, యజమాని నేనే, యజ్ఞమూ నేనే” అని।
Verse 29
मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः
“యజ్ఞాలు నాకే చేయాలి; ఆహుతులు నాలోనే సమర్పించాలి” అని వెనుడు ఎల్లప్పుడూ ప్రకటించేవాడు—“ఎందుకంటే నేనే సనాతన విష్ణువు” అని।
Verse 30
अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः
నేనే బ్రహ్మను, నేనే రుద్రను; నేనే మిత్రుడును ఇంద్రుడును, నిత్యశరణము. నేనే ప్రభు-భోక్తను—దేవులకు హవ్యము, పితృలకు కవ్యము—ఇందులో సందేహము లేదు.
Verse 31
अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्
అప్పుడు ఆ మహాబలముగల మునులు క్రోధించి సమూహమై, పాపచిత్తుడైన రాజు వేనుని ఉద్దేశించి పలికిరి.
Verse 32
ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्
ఋషులు పలికిరి—రాజే భూమినాథుడు; అతడు నిత్యము ప్రజలను పాలించును. ఓ రాజేంద్రా, అతడు ధర్మమూర్తి; కనుక ధర్మమును తప్పక రక్షించవలెను.
Verse 33
वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः
మేము ద్వాదశవార్షిక యజ్ఞదీక్షలో ప్రవేశించుచున్నాము. యాగములో అధర్మము చేయకు; ఇది ధర్మము కాదు, సత్పురుషుల మార్గమూ కాదు.
Verse 34
कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः
ఓ మహారాజా, ధర్మమును ఆచరించు; సత్యమును అనుసరించు, పుణ్యకర్మలు చేయు. ఎందుకంటే నీవు ‘నేను ప్రజలను పాలించెదను’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసితివి.
Verse 35
तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्
ఆ మహర్షులందరూ అలా పలికినప్పుడు, దుర్బుద్ధి వేనుడు నవ్వి, అర్థంలేని అనర్థకమైన మాటను అప్పుడే పలికెను।
Verse 36
वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि
వేనుడు అన్నాడు—ధర్మాన్ని సృష్టించేవాడు నన్ను తప్ప మరెవరు? నేను ఎవరి మాట వినాలి? కీర్తి, వీర్యం, తపస్సు, సత్యం—ఇవన్నిటిలో భూమిపై నాతో సమానుడు ఎవడు?
Verse 37
प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः
నేను సమస్త భూతాలకు మూలకారణం, ముఖ్యంగా ధర్మాలకూ మూలం. కానీ మీరు మోహగ్రస్తులై వివేకం కోల్పోయి నన్ను నిశ్చయంగా గుర్తించరు।
Verse 38
इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा
నేను కోరితే భూమిని దహించగలను; అలాగే జలాలతో ముంచగలను. స్వర్గమును, అంతరిక్షమును కూడా ఆపగలను—ఇందులో ఆలోచన అవసరం లేదు।
Verse 39
यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः
ఓ రాజా, మోహం మరియు అహంకారంవల్ల వేనుణ్ని అతని దారినుండి తొలగించడం సాధ్యంకాకపోయినప్పుడు, మహర్షులు కోపోద్రిక్తులయ్యారు।
Verse 40
विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः
అప్పుడు తడబడుతూ పోరాడుతున్న వేనుని బలంగా పట్టుకొని, కోపోద్రేకంతో రుషులు వేనుని ఎడమ తొడను మథించారు।
Verse 41
कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्
అతడు ఘనమైన నల్ల అంజనంతో పూతబడి, అత్యంత పొట్టిగా విచిత్రంగా ఉండి; దీర్ఘముఖుడు, వికృత నేత్రాలు కలవాడు, నీల కంచుకంలాంటి కవచంతో మెరిసేవాడు.
Verse 42
लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः
వారు అతనిని చూశారు—లంబోదరుడు, విస్తరించిన చెవులు కలవాడు, అత్యంత భయపడినవాడు, కృశోదరుడు; అప్పుడు ఆ మహాత్ములు, “కూర్చో” అని అన్నారు.
Verse 43
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः
వారి మాట విని అతడు భయంతో కలవరపడి కూర్చున్నాడు. అతని వంశం పర్వతాల్లోను అడవుల్లోనే స్థిరపడింది.
Verse 44
निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः
నిషాదులు, కిరాతులు, భిల్లులు, ఆహలకులు; అలాగే భ్రమరులు, పులిందులు—మరియు ఇతర మ్లేచ్ఛ జాతులు అన్నీ.
Verse 45
पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः
ఆ అవయవం నుండే ఆ పాపాచారులందరూ జన్మించారు. అప్పుడు సమస్త ఋషులు ప్రసన్నమనస్సులయ్యారు.
Verse 46
गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः
ఇలా కల్మషరహితుడై వెనుడు—శ్రేష్ఠ రాజు—జన్మించాడు. అప్పుడు ఋషులు ఆ మహాత్ముని కుడిచేతిని మథించారు.
Verse 47
मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च
అతని చేయి మథించబడుతుండగా అతని అరచేతిలో నిజంగా చెమట పుట్టింది. అప్పుడు ఆ విప్రులు మళ్లీ అతని కుడిచేతినే మథించారు.
Verse 48
सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः
సూకరము నుండి ఒక పురుషుడు జన్మించాడు; అతడు ద్వాదశ ఆదిత్యులవలె ప్రకాశించాడు. అతని అవయవాలు తప్త స్వర్ణవర్ణమై, దివ్య మాల్యాంబరాలతో అలంకృతమయ్యాయి.
Verse 49
दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते
అతని అవయవాలు దివ్య ఆభరణాలతో మెరిశాయి; దివ్య సుగంధ అనులేపనంతో అలంకృతుడయ్యాడు. సూర్యవర్ణ మకుటంతోను, జత కుండలాలతోను అతడు విరాజిల్లాడు.
Verse 50
महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः
అతడు మహాకాయుడు, మహాబాహువు; భూమిపై రూపంలో అపూర్వుడు. ఖడ్గం, బాణాలు ధరించి, ధనుర్ధరుడై, కవచధారిగా మహాప్రభువై నిలిచెను.
Verse 51
सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः
అతడు సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపన్నుడు, అన్ని అలంకారాలతో విభూషితుడు. తేజస్సు, రూపలావణ్యం, స్వర్ణవైభవంతో మహామతిగా ప్రకాశించెను.
Verse 52
दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः
దివిలో ఇంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, భువిలో వెనుని కుమారుడు అలాగే ప్రకాశించాడు. ఆ మహాభాగుడు జన్మించగా దేవులు మరియు అమల ఋషులు (హర్షించారు).
Verse 53
उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः
వెనుని కుమారుని గౌరవార్థం అందరూ ఉత్సవం నిర్వహించారు. అతడు తన స్వతేజస్సుతో దగ్ధమై, సాక్షాత్తు అగ్నివలె ఉజ్జ్వలంగా ప్రకాశించాడు.
Verse 54
आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्
మొదట అతడు ‘ఆజగవ’ అనే మహావర ధనుస్సును గ్రహించాడు. రక్షార్థం దివ్య బాణాలను, అలాగే మహాప్రభువైన కవచాన్ని కూడా ధరించాడు.
Verse 55
जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम
హే ద్విజోత్తమా! మహాభాగ్యుడు, వీరుడు, మహాత్ముడు అయిన పృథువు జన్మించగానే సమస్త ప్రాణులు పరమానందంతో హర్షించాయి।
Verse 56
सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे
ఆయన అభిషేకార్థం, హే విప్రేంద్రులారా! సమస్త తీర్థాల పుణ్యజలాలు మరియు నానావిధ పవిత్ర జలాలను సమస్త శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు సమీకరించి సిద్ధం చేశారు।
Verse 57
पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्
అప్పుడు పితామహుడు (బ్రహ్మ) మొదలైన దేవతలు, అలాగే నానావిధ భూతాలు—స్థావరాలు, చరాలు—అన్నీ కలిసి ఆ నరాధిపుని అభిషేకించారు।
Verse 58
महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः
హే ద్విజోత్తమా! మహావీరుడూ ప్రజాపాలకుడూ పృథువే. పృథు వైన్యుడు రాజాధికారాన్ని పొందగానే చరాచర సమస్త ప్రాణులు ఆయనకు నమస్కరించేందుకు వచ్చాయి।
Verse 59
देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्
అప్పుడు మహామనస్కుడైన, ప్రతాపశాలియైన పృథు వైన్యుని దేవతలు, బ్రాహ్మణులు మరియు సమస్తులు అభిషేకించి, రాజులలో పరమాధిరాజ్యంగా స్థాపించారు।
Verse 60
तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै
అతని తండ్రివలన ప్రజలు ఎప్పుడూ నిజంగా సంతోషించలేదు; కానీ అతనివలన సంతుష్టులై సమస్త ప్రజలు నిశ్చయంగా సుఖంతో ఆనందించారు.
Verse 61
अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम
అనురాగవశాత్ ఆ వీరునికి ‘రాజా’ అనే నామం కలిగింది. ఓ ద్విజోత్తమా! ఆ సువీరుడు ప్రయాణమై సముద్రం వైపు వెళ్లెను.
Verse 62
आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः
ఆ మహాత్ముని భయంతో సమస్త జలాలు స్థంభించాయి; పర్వతాలు దుర్గమ మార్గాన్ని తొలగించి సుమార్గాన్ని ప్రసాదించాయి.
Verse 63
ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः
ఆ సమస్త పర్వతాలు ధ్వజభంగం చేయలేదు. భూమి దున్నకుండానే పంట పండింది; ఎక్కడికక్కడ కామధేనువులు ఉన్నారు.
Verse 64
पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे
పర్జన్యుడు కోరికల ప్రకారం వర్షించే వాడయ్యాడు; మరియు సమస్త బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు తదితరులు వేదయజ్ఞ మహోత్సవాలను నిర్వహిస్తున్నారు.
Verse 65
सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्
ఆ పార్థివుడు పాలించుచుండగా వృక్షములు సర్వకామఫలములను ప్రసాదించెను. అప్పుడు దుర్భిక్షమూ లేదు, వ్యాధీ లేదు, ప్రజలకు అకాలమరణమూ లేదు।
Verse 66
सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि
ఆ దుర్ధర్షుడైన మహాత్మ రాజరాజు పాలించుచుండగా ధర్మపరాయణులైన సమస్త ప్రజలు సుఖముగా జీవించిరి।
Verse 67
एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि
అదే కాలమున శుభమైన పైతామహ యజ్ఞములో, సౌమ్యమైన పవిత్ర దినమున, సూతుని భార్యకు ఒక మహాత్మ కుమారుడు జన్మించెను।
Verse 68
तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः
అదే మహాయజ్ఞములో ప్రాజ్ఞుడైన మాగధుడును జన్మించెను. రాజు పృథువును స్తుతించుటకై ఆ ఇద్దరినీ మహర్షులు అక్కడికి ఆహ్వానించిరి।
Verse 69
सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः
హే ద్విజోత్తములారా, సూతుని మహాపుణ్య లక్షణమును చెప్పుదును—అతడు శిఖా మరియు యజ్ఞోపవీతముతో యుక్తుడై, వేదాధ్యయనమున నిత్యము తత్పరుడై యుండును।
Verse 70
सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः
అతడు సమస్త శాస్త్రార్థాలను తెలిసినవాడు; విధివిధానంగా అగ్నిహోత్రాన్ని ఆచరిస్తాడు. దానము, స్వాధ్యాయము కలవాడై బ్రహ్మచర్యవ్రతంలో పరాయణుడై ఉంటాడు।
Verse 71
देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल
దేవతలకూ బ్రాహ్మణులకూ పూజలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నుడైన యాచకుడు, తన పుణ్యకర్మలతోను వైదిక మంత్రాలతోను నిశ్చయంగా యజ్ఞం చేయవలెను।
Verse 72
ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः
అతడు నిత్యం బ్రహ్మచర్యపరుడై బ్రాహ్మణులతో సాంగత్యం కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఆ మాగధుడు వైదిక అధ్యయనం లేకుండానే జన్మించాడు।
Verse 73
बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते
బందులు, చారణులు అందరూ బ్రహ్మచర్యనియమం లేనివారే; ఓ మహాభాగ, వారు కేవలం స్తుతిచేసే స్తావకులుగానే ఉద్భవిస్తారని తెలుసుకొనుము।
Verse 74
स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः
స్తుతి ప్రయోజనార్థం నిపుణులైన సూతుడు, మాగధుడు అనే ఇద్దరిని సృష్టించారు. అప్పుడు సమస్త ఋషులు వారితో—“ఈ పార్థివుని స్తుతించుడి” అని అన్నారు।
Verse 75
कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ
ఈ ఫలం కర్మానుగుణమే; ఈ నరాధిపుడు యెట్లాంటివాడో అట్లానే అతనికి తగినది. అప్పుడు సూతుడు మరియు మాగధుడు ఆ సమస్త ఋషులను సంబోధించారు.
Verse 76
आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः
మేము మా స్వకర్మలతో దేవతల్నీ ఋషుల్నీ సంతోషింపజేస్తాము. కాని ఓ విద్వన్మా, ఇతని కర్మ అట్లాంటిది కాదు; అలాగే అతని లక్షణమూ యశస్సూ కూడా అట్లా కావు.
Verse 77
कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि
ఈ మహాత్ముని స్తోత్రాన్ని మేము ఏ కర్మముచేత లేదా ఏ ఉపాయముచేత రచించగలం? ఓ విప్రేంద్రులారా, మాకు తెలియదు; ఎందుకంటే అతని గుణాలు ఇంకా పూర్తిగా తెలియవు.
Verse 78
भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः
ఈ నరోత్తముడు భవిష్యత్తులో ప్రదర్శించబోయే పుణ్యమైన సద్గుణాలకై స్తుతింపదగినవాడు—మహాయశస్వి పృథు రాజు తన కృతకర్మలవల్ల స్తుతింపబడినట్లే.
Verse 79
ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः
అప్పుడు ఆ మునులందరూ ఆ మహాత్ముని దివ్యగుణాలను వర్ణించారు—అతడు సత్యవంతుడు, జ్ఞానసంపన్నుడు, బుద్ధిమంతుడు, విక్రమంలో ఖ్యాతిగాంచినవాడు.
Verse 80
सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः
అతడు సదా శూరుడు, గుణగ్రాహి, పుణ్యవంతుడు, త్యాగశీలి, సద్గుణసంపన్నుడు. ధార్మికుడు, సత్యవాది, యజ్ఞకర్మలలో ఉత్తమ యాజకుడు.
Verse 81
प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः
అతడు ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు, సత్యవాది; ధాన్యసంపన్నుడు, ధనసంపన్నుడు, గుణవంతుడు. గుణజ్ఞుడు, సద్గుణగ్రాహి, ధర్మజ్ఞుడు, సత్యప్రియుడు.
Verse 82
सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः
అతడు సర్వత్ర వ్యాపించినవాడు, సర్వజ్ఞుడు; బ్రహ్మనిష్ఠుడు, వేదవేత్త, మహాబుద్ధిమంతుడు. ప్రজ্ঞావంతుడు, మధురస్వరుడు, వేద-వేదాంగాలలో పారంగతుడు.
Verse 83
धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः
అతడు ప్రజలకు ధాత (పోషకుడు) గోప్త (రక్షకుడు); సమరరంగంలో విజేత. రాజసూయాది యజ్ఞాలకు అర్హుడైన, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు.
Verse 84
आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः
భూతలంలో అతడు ఏకైక అప్రతిమ నాయకుడు; సర్వధర్మగుణసంపన్నుడు. ఆ మహాత్ముని దేహమంతటా ఈ గుణాలు ప్రకాశిస్తాయి.
Verse 85
ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः
ఋషులచే నియమింపబడిన ఆ ఇద్దరు—సూతుడు, మాగధుడు—ఆ మహాత్ముని స్తోత్రాన్ని రచించుచుండిరి; ఆయన గుణములచేతను, భవిష్యత్తులో చేయబోవు మహాకార్యములచేతను స్తుతించుచుండిరి।
Verse 86
तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः
ఆ కాలమునుండి, ఓ మహామతీ, నీ స్తవములచే సంతోషించిన ప్రజలు నీ సమక్షమునకు వచ్చెదరు; నీ గుణస్తుతిచే ప్రేరితులై దాతలుగా నిలుచుదురు।
Verse 87
ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्
ఆ కాలమునుండి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఈ లోకములో స్తవములలో ఆశీర్వచనములు ప్రయోగింపబడుచున్నవి; వాటిని పలికినవారికి ఆ ఆశీర్వాదమే పరమ ధనమగును।
Verse 88
सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्
అనంతరం ఆయన సూతునికి, మాగధునికి, వందికి (భాటునికి) సమృద్ధమైన మహోదయ ప్రాంతాన్ని దానమిచ్చెను; అలాగే చారణునికి ఉత్తమమైన తైలంగ దేశాన్ని (తెలింగ) ప్రసాదించెను।
Verse 89
पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः
ధర్మాత్ముడైన పృథువు అనుగ్రహముచే హైహయ దేశమును కూడ ప్రసాదించెను; మరియు నృపనందనుడు రేవా తీరమున ఒక పురమును నిర్మించి దానిని తన నామముతో ప్రసిద్ధి చేసెను।
Verse 90
ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्
హే ద్విజశ్రేష్ఠా! పూర్వకాలంలో యజ్ఞం చేస్తూ దానం చేసిన రాజు పృథువు బ్రాహ్మణులను సత్కరించాడు—ఆయన సర్వజ్ఞుడు, సర్వదాత, ధర్మవీర్యసంపన్నుడు, నరోత్తముడు.
Verse 91
तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः
సర్వ ప్రజలు ఆయనను చూశారు; తపస్సుతో పవిత్రులైన మునులు కూడా దర్శించారు. ఆ పుణ్యాత్ములు పరస్పరం అన్నారు—“ఈ రాజు మహామతి.”
Verse 92
देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति
ఆయన దేవతలాది వారికి జీవనోపాధి దాతగా ఉంటాడు, ముఖ్యంగా మాకు. ప్రజలకు పాలకుడిగా ఉండి, నిజంగా పోషణనిచ్చే దాతగా భవిష్యత్తులో నిలుస్తాడు.
Verse 93
इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्
ఈ ధాత్రి—మహాప్రాజ్ఞ అయిన భూమి—ఒకప్పుడు విత్తిన విత్తనాన్ని మింగిందని చెబుతారు; ప్రజల జీవనార్థం ఆమె స్థిరంగా, దృఢంగా నిలిచింది.
Verse 94
ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा
అప్పుడు, హే ద్విజశ్రేష్ఠా, ప్రజలు పృథువుని ఆశ్రయించి పరుగెత్తి వచ్చారు. ఆ సమయంలో మునుల వాక్యం—“మాకు సువృత్తి (సదుపాధి, సుసంస్థిత జీవనం) ఏర్పాటు చేయుము” అని.
Verse 95
ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः
అన్నధాన్యాలు గ్రసింపబడిన తరువాత భూమి పూర్తిగా నిశ్చలమైంది. ప్రజల మహాభయాన్ని చూచి ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు (రాజు) స్పందించెను.
Verse 96
महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः
మహర్షి వచనానుసారం అతడూ బాణంతో కూడిన ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు. క్రోధించిన నరాధిపుడు వేగంగా భూమివైపు దూసుకెళ్లెను.
Verse 97
कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा
అతని భయంతో మేదిని (భూమి) ఏనుగు రూపాన్ని ధరించి, అడవులలోను దుర్గమ ప్రాంతాలలోను దాగి సంచరించెను.
Verse 98
न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता
హే ద్విజశ్రేష్ఠా! మహాప్రాజ్ఞులు కురూపాన్ని చూడరు. వారు ఆ మహాప్రాజ్ఞుని ఏనుగు రూపం ధరించినవాడిగా దర్శించిరి.
Verse 99
ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः
అప్పుడు రాజు ఏనుగు రూపంలో ఉన్న ఆమె (భూమి) వైపు దూసుకొచ్చెను. ఆమె అతని పదునైన బాణాలతో తాకబడుతూ అప్పుడు (ప్రతిస్పందించెను).
Verse 100
हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः
హరి రూపాన్ని ధరించి అతడు పారిపోవాలనే ఉత్సాహానికి లోనయ్యాడు; రాజు కూడా హరి రూపం ధరించి అతని వెంట వేగంగా దూసుకెళ్లాడు।
Verse 101
सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्
అత్యంత కోపించిన ఆ మహాప్రాజ్ఞుడు—క్రోధంతో ఎర్రబడిన సుందర నేత్రాలతో—అప్పుడు పదునైన, తీక్ష్ణ బాణాలతో మేదినీ (భూమి)ని కొట్టాడు।
Verse 102
आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्
అప్పుడు బాణాఘాతంతో గాయపడిన ఆమె పూర్తిగా కలవరపడింది; మహిష రూపాన్ని ధరించి పారిపోవడానికే పరమంగా తలపెట్టింది।
Verse 103
अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्
బాణం చేతబట్టి ధనుర్ధరుడు వేగంగా దూసుకొచ్చాడు; కాని ఆ ద్విజశ్రేష్ఠా గోవుగా మారి నిశ్చయంగా ఒంటరిగా స్వర్గానికి వెళ్లింది।
Verse 104
ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति
బ్రహ్ముని, మహాత్ముడైన విష్ణువును, రుద్రాది దేవతలను శరణు పొందినప్పటికీ (కొన్నిసార్లు) నిజమైన త్రాణస్థానం, నిశ్చిత ఆశ్రయం, దొరకదు।
Verse 105
अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला
బలమైన రక్షణ లభించక ఆమె వైన్యుని (పృథువుని) శరణు కోరింది. బాణాఘాతాలతో కలతచెంది ఆమె మళ్లీ అతని పక్కకు చేరింది।
Verse 106
बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत
అంజలి బద్ధంగా ఆమె రాజు పృథువును ఉద్దేశించి—“రక్షించండి, రక్షించండి!” అని పలికింది; ఓ రాజేంద్రా, ఆమె రాజుని ఇలా వేడుకుంది।
Verse 107
अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्
హే మహాభాగా! నేను ధాత్రిని—సర్వాన్ని ధరించే వసుంధరను, సమస్తానికి ఆధారం. ఓ నృపా, నన్ను హతం చేస్తే ఏడు లోకాలూ హతమవుతాయి।
Verse 108
कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप
అంజలి బద్ధంగా, త్రిలోకాల్లో నిత్యం పూజ్యమైన ఆమె రాజుతో ఇలా పలికింది—“ఓ నృపా, స్త్రీ ఎప్పుడూ అవధ్య; ఆమెకు హాని చేయరాదు।”
Verse 109
स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः
ద్విజోత్తములు ప్రకటించారు—స్త్రీహత్య మహాపాపం; అలాగే గోహత్య కూడా మహాపాపమే అని వారు నిర్ధారించారు।
Verse 110
मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः
ఓ మహారాజా! నన్ను లేకుండా నీవు ప్రజలను ఎలా ధరిస్తావు? ఓ రాజా, నేను అస్థిరమైతే చరాచర లోకాలన్నీ అస్థిరమవుతాయి.
Verse 111
स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः
నేను స్థిరంగా నిలిచినప్పుడు ఇవన్నీ స్థిరత్వాన్ని పొందుతాయి; కానీ నన్ను లేకుండా ఈ చరాచర లోకాలు నశించిపోతాయి.
Verse 112
ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना
అప్పుడు నా నాశం సంభవిస్తే ప్రజలు నశిస్తారు. ఓ రాజా, నన్ను లేకుండా నీవు ప్రజలను ఎలా ధరిచి రక్షించగలవు?
Verse 113
मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः
ఓ రాజా, లోకాలు నాలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి; నా ద్వారానే ఈ జగత్తు ధరించబడుతోంది. నా వినాశమైతే సమస్త ప్రజలు నశిస్తారు—సందేహం లేదు.
Verse 114
न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम
నీవు నిజంగా శ్రేయస్సును కోరుకుంటే నన్ను హతమార్చడం నీకు తగదు. ఓ భూపాలా, ప్రజల నాథా, ఓ దేవా! నా మాట విను.
Verse 115
उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति
హే మహాభాగ! సముచిత ఉపాయాలవల్లనే అన్ని ప్రయత్నాలు సంపూర్ణ సిద్ధిని పొందుతాయి. కాబట్టి ఏ ఉపాయంతో ప్రజలను ధారించి పాలించగలవో దానిని బాగా ఆలోచించి, ఆ ఉపాయంతోనే ప్రజలను రక్షించు.
Verse 116
मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप
హే మహారాజా! నన్ను హతమార్చి నీవు ఎల్లప్పుడూ రాజ్యాన్ని ధారించడం, పాలించడం, పోషించడం ఎలా చేయగలవు? హే మహాప్రాజ్ఞ నృపా, నన్ను లేకుండా అది ఎలా సాధ్యం?
Verse 117
धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्
నీవు ఈ ప్రజలను ధారిస్తావు—నీ కోపాన్ని నియంత్రించు. నేను అన్నమయిగా (అన్నసమృద్ధిగా) మారి ఈ ప్రజలను ధారిస్తాను.
Verse 118
अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि
నేను స్త్రీను, అందువల్ల అవధ్యను; నీవు ప్రాయశ్చిత్తానికి పాత్రవవుతావు. స్త్రీ అవధ్యమని వారు చెబుతారు—ఆమె తిర్యగ్యోనిలో పడినప్పటికీ.
Verse 119
विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः
హే మహారాజా! ఈ విధంగా ఆలోచించి నీవు ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. ఇలా ధాత్రి (దాయి/పరిచారిక) అనేక విధాల వాక్యాలతో నరాధిపునికి ఉపదేశించింది.
Verse 120
कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्
ఓ మహారాజా, ఈ భయంకరమైన కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. ఓ రాజేంద్రా, నీవు ప్రసన్నుడవైతేనే నేను స్వస్థత పొందుతాను.
Verse 121
एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆమె అలా పలికిన తరువాత, ప్రజాపతి అయిన పృథు మహారాజు ఆ మహాభాగ్యవతి అయిన భూదేవితో ఇలా అన్నాడు.