Adhyaya 14

Verse 1

सोमशर्मोवाच । एवंविधं महापुण्यं धर्मव्याख्यानमुत्तमम् । कथं जानासि भद्रे त्वं कस्माच्चैव त्वया श्रुतम्

సోమశర్ముడు అన్నాడు—ఇలాంటి పరమోత్తమ ధర్మవ్యాఖ్యానం మహాపుణ్యప్రదం. ఓ భద్రే, నీవు దీనిని ఎలా తెలుసుకున్నావు? నిజంగా ఎవరి నుండి విన్నావు?

Verse 2

सुमनोवाच । भार्गवाणां कुले जातः पिता मम महामते । च्यवनो नाम विख्यातः सर्वज्ञानविशारदः

సుమనా చెప్పింది—ఓ మహామతీ, నా తండ్రి భార్గవ వంశంలో జన్మించాడు. ‘చ్యవన’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు; సమస్త జ్ఞానశాఖలలో నిపుణుడు.

Verse 3

तस्याहं प्रिय कन्या वै प्राणादपि च वल्लभा । यत्रयत्र व्रजत्येष तीर्थारामेषु सुव्रत

నేను ఆయనకు ప్రియ కుమార్తెను; ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా ఆయనకు వలభను. ఓ సువ్రతా, ఆయన ఎక్కడెక్కడికి వెళ్తాడో అక్కడ తీర్థవనాలు, పుణ్యారామాల మధ్యనే సంచరిస్తాడు.

Verse 4

सभासु च मुनीनां तु देवतायतनेषु च । तेन सार्द्धं व्रजाम्येका क्रीडमाना सदैव हि

మునుల సభలలోనూ, దేవాలయాలలోనూ, నేను ఆయనతో కలిసి—ఒంటరిగా—ఎల్లప్పుడూ క్రీడిస్తూ వెళ్తుంటాను.

Verse 5

कौशिकान्वयसंभूतो वेदशर्मा महामतिः । पितुर्मम सखा दैवादटमानः समागतः

కౌశిక వంశంలో జన్మించిన మహామతి వేదశర్ముడు—నా తండ్రి మిత్రుడు—దైవయోగంతో సంచరిస్తూ ఇక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 6

दुःखेन महताविष्टश्चिंतयानो मुहुर्मुहुः । समागतं महात्मानं तमुवाच पिता मम

మహా దుఃఖంతో కమ్ముకొని, మళ్లీ మళ్లీ చింతలో మునిగిపోయిన నా తండ్రి, ఆ మహాత్ముడు వచ్చినప్పుడు అతనితో ఇలా పలికెను।

Verse 7

भवंतं दुःखसंतप्तमिति जानामि सुव्रत । कस्माद्दुःखी भवाञ्जातस्तस्मात्त्वं कारणं वद

ఓ సువ్రతా, నీవు దుఃఖంతో దగ్ధుడవని నాకు తెలుసు. ఏ కారణంతో నీవు దుఃఖితుడవయ్యావు? కనుక కారణం చెప్పుము।

Verse 8

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा च्यवनस्य महात्मनः । तमुवाच महात्मानं पितरं मम सुव्रतः

అప్పుడు మహాత్ముడు చ్యవనుని ఈ మాటలు విని, ఆ సువ్రతుడు నా మహాత్మ తండ్రితో ఇలా పలికెను।

Verse 9

वेदशर्मा महाप्राज्ञ सर्वदुःखस्य कारणम् । मम भार्या महासाध्वी पातिव्रत्यपरायणा

ఓ మహాప్రాజ్ఞ వేదశర్మా, నా సమస్త దుఃఖానికి కారణం నీవే. నా భార్య మహాసాధ్వి, పతివ్రతధర్మంలో సంపూర్ణంగా నిమగ్నురాలు।

Verse 10

अपुत्रा सा हि संजाता मम वंशो न विद्यते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं प्रश्नितोस्मि यतस्त्वया

ఆమెకు సంతానం లేదు; నా వంశం కొనసాగడం లేదు. నీవు నన్ను ప్రశ్నించినందున, ఇదే కారణమని నీకు చెప్పితిని।

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चित्सिद्धः समागतः । मम पित्रा तथा तेन ह्युत्थाय वेदशर्मणा

అంతలో అక్కడికి ఒక సిద్ధ మహాత్ముడు వచ్చాడు. నా తండ్రి మరియు వేదశర్ముడు కూడా గౌరవంతో లేచి నిలిచారు.

Verse 12

द्वाभ्यामपि च सिद्धोसौ पूजितो भक्तिपूर्वकैः । उपहारैस्स भोज्यान्नैर्वचनैर्मधुराक्षरैः

ఆ ఇద్దరూ ఆ సిద్ధుని భక్తిపూర్వకంగా పూజించారు—ఉపహారాలతో, భోజ్యాన్నంతో, మధురాక్షర వచనాలతో.

Verse 13

द्वाभ्यामन्तर्गतं पृष्टं पूर्वोक्तं च यथा त्वया । उभौ तौ प्राह धर्मात्मा ससखं पितरं मम

నీవు ముందుగా చెప్పినట్లే రెండు విషయాలను కలిపి అడిగిన ప్రకారం, ధర్మాత్ముడు నా తండ్రి మరియు ఆయన సఖుడు—ఇద్దరి విషయమూ చెప్పాడు.

Verse 14

धर्मस्य कारणं सर्वं मयोक्तं ते तथा किल । धर्मेण प्राप्यते पुत्रो धनं धान्यं तथा स्त्रियः

ధర్మానికి సంబంధించిన సమస్త కారణాలను నేను నీకు యథాతథంగా చెప్పాను. ధర్మం వలన పుత్రుడు, ధనం, ధాన్యం మరియు భార్య కూడా లభిస్తారు.

Verse 15

ततस्तेन कृतं धर्मं संपूर्णं वेदशर्मणा । तस्माद्धर्मात्सुसंजातं महत्सौख्यं सपुत्रकम्

తర్వాత వేదశర్ముడు ఆ ధర్మకార్యాన్ని సంపూర్ణంగా నిర్వహించాడు. ఆ ధర్మం వలన పుత్రసహితంగా మహాసుఖం కలిగింది.

Verse 16

तेन संगप्रसंगेन ममैष मतिनिश्चयः । यथा कांत तव प्रोक्तं मयैव च परं शुभम्

ఆ సంగప్రసంగము మరియు దాని ఫలితమువలన నా మనస్సు స్థిరనిశ్చయమైంది—ప్రియమా, నీవు చెప్పినట్లే నేనును పరమశుభమును సమర్థిస్తున్నాను।

Verse 17

तस्माच्छ्रुतं महासिद्धात्सर्वसंदेहनाशनम् । विप्रधर्मं समाश्रित्य अनुवर्त्तस्व सर्वदा

కాబట్టి మహాసిద్ధుని నుండి వినబడిన, సమస్త సందేహాలను నశింపజేసే ఈ ఉపదేశాన్ని గ్రహించి బ్రాహ్మణధర్మాన్ని ఆశ్రయించి ఎల్లప్పుడూ అనుసరించుము।

Verse 18

सोमशर्मोवाच । धर्मेण कीदृशो मृत्युर्जन्म चैव वदस्व मे । उभयोर्लक्षणं कांते तत्सर्वं हि वदस्व मे

సోమశర్ముడు పలికెను—ధర్మాధీనంగా మరణమూ జన్మమూ ఏ విధంగా ఉంటాయో నాకు చెప్పుము. ప్రియమా, రెండింటి లక్షణాలను పూర్తిగా వివరించుము।

Verse 19

सुमनोवाच । सत्य शौच क्षमा शांति तीर्थपुण्यादिकैस्तथा । धर्मश्च पालितो येन तस्य मृत्युं वदाम्यहम्

సుమన పలికెను—సత్యం, శౌచం, క్షమ, శాంతి మరియు తీర్థపుణ్యాది ద్వారా ధర్మాన్ని పాలించిన వాని మరణస్థితిని నేను వివరిస్తాను।

Verse 20

रोगो न जायते तस्य न च पीडा कलेवरे । न श्रमो वै न च ग्लानिर्न च स्वेदो भ्रमस्तथा

అతనికి రోగము పుట్టదు, శరీరంలో బాధ కలుగదు. అలసట లేదు, గ్లాని లేదు; చెమట లేదు, తలతిరుగుడూ లేదు.

Verse 21

दिव्यरूपधरा भूत्वा गंधर्वा ब्राह्मणास्तथा । वेदपाठसमायुक्ता गीतज्ञानविशारदाः

దివ్యరూపాలను ధరించి గంధర్వులు, అలాగే కొందరు బ్రాహ్మణులు వేదపాఠంలో నిమగ్నులై, గీత-సంగీతజ్ఞానంలో అత్యంత నిపుణులై ఉన్నారు.

Verse 22

तस्य पार्श्वं समायांति स्तुतिं कुर्वंति चातुलाम् । स्वस्थो हि आसने युक्तो देवपूजारतः किल

వారు ఆయన పక్కకు వచ్చి అపూర్వమైన స్తుతిని చేస్తారు; ఎందుకంటే ఆయన ఆసనంపై స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా కూర్చొని—అని చెబుతారు—దేవపూజలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు.

Verse 23

तीर्थं च लभते प्राज्ञः स्नानार्थं धर्मतत्परः । अग्न्यागारे च गोस्थाने देवतायतनेषु च

ధర్మంలో నిమగ్నుడైన జ్ఞాని స్నానార్థం తీర్థఫలాన్ని పొందుతాడు—అగ్న్యాగారంలోనూ, గోశాలలోనూ, దేవాలయ ప్రాంగణాల్లోనూ కూడా.

Verse 24

आरामे च तडागे च यत्राश्वत्थो वटस्तथा । ब्रह्मवृक्षं समाश्रित्य श्रीवृक्षं च तथा पुनः

తోటలోనూ, చెరువు తీరంలోనూ—అక్కడ అశ్వత్థం, వటవృక్షం వంటి పవిత్ర వృక్షాలు ఉన్నచోట—‘బ్రహ్మవృక్షం’ను ఆశ్రయించి, మళ్లీ ‘శ్రీవృక్షం’ను కూడా ఆశ్రయించాలి.

Verse 25

अश्वस्थानं समाश्रित्य गजस्थानगतो नरः । अशोकं चूतवृक्षं च समाश्रित्य यदास्थितः

ఎవడైతే అశ్వస్థానాన్ని ఆశ్రయించి గజస్థానానికి వెళ్తాడో, మరియు ఆ సమయంలో అశోక, మామిడి వృక్షాల నీడలో ఆశ్రయించి నిలుచుంటాడో—

Verse 26

संनिधौ ब्राह्मणानां च राजवेश्मगतोथवा । रणभूमिं समाश्रित्य पूर्वं यत्र मृतो भवेत्

బ్రాహ్మణుల సన్నిధిలో గానీ, రాజభవనంలో ప్రవేశించి గానీ, లేదా యుద్ధభూమిని ఆశ్రయించి గానీ—ఎక్కడ అతడు పూర్వం మరణించాడో అక్కడే।

Verse 27

मृत्युस्थानानि पुण्यानि केवलं धर्मकारणम् । गोग्रहं तु सुसंप्राप्य तथा चामरकंटकम्

మరణస్థానాలైన చోట్లూ ధర్మకారణమై పుణ్యస్థానాలవుతాయి. గోగ్రహాన్ని సక్రమంగా చేరి, అలాగే అమరకంటకాన్ని పొందితే (పుణ్యఫలం కలుగుతుంది)।

Verse 28

शुद्धधर्मकरो नित्यं धर्मतो धर्मवत्सलः । एवं स्थानं समाप्नोति यदा मृत्युं समाश्रितः

ఎవడు నిత్యం శుద్ధధర్మాన్ని ఆచరిస్తాడో, ధర్మనిష్ఠుడై ధర్మప్రియుడై ఉంటాడో—మరణం అతనిని ఆశ్రయించిన వేళ అతడు అటువంటి ధామాన్ని పొందుతాడు।

Verse 29

मातरं पश्यते पुण्यं पितरं च नरोत्तमः । भ्रातरं श्रेयसा युक्तमन्यं स्वजनबांधवम्

ఆ నరోత్తముడు పుణ్యవతియైన తల్లిని, తండ్రిని దర్శిస్తాడు; అలాగే శ్రేయస్సుతో యుక్తుడైన సోదరుని, ఇతర స్వజనబాంధవులను కూడా చూస్తాడు।

Verse 30

बंदीजनैस्तथा पुण्यैः स्तूयमानं पुनःपुनः । पापिष्ठं नैव पश्येत मातृपित्रादिकं पुनः

బందీజనులు మరియు పుణ్యశీలులు అతనిని మళ్లీ మళ్లీ స్తుతిస్తారు. అతడు పరమపాపిని ఇక చూడడు; అలాగే తల్లి-తండ్రి మొదలైన వారినీ మళ్లీ చూడడు।

Verse 31

गीतं गायंति गंधर्वाः स्तुवंतिस्तावकाः स्तवैः । मंत्रपाठैस्तथा विप्रा माता स्नेहेन पूजयेत्

గంధర్వులు గీతాలు పాడుతారు, భక్తులు స్తోత్రాలతో స్తుతిస్తారు, బ్రాహ్మణులు మంత్రపాఠం చేస్తారు; ఈ విధంగా తల్లిని స్నేహంతో పూజించాలి।

Verse 32

पितास्वजनवर्गाश्च धर्मात्मानं महामतिम् । एवं दूताः समाख्याताः पुण्यस्थानानि ते विभो

తండ్రి మరియు స్వజనవర్గములు—ధర్మాత్ములు, మహామతులు—ఇవే దూతలని చెప్పబడినవి; అలాగే, ఓ ప్రభో, నీ పుణ్యస్థానములూ ఇలానే వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 33

प्रत्यक्षान्पश्यते दूतान्हास्यस्नेहसमाविलान् । न च स्वप्नेन मोहेन क्लेदयुक्तेन नैव सः

అతడు దూతలను ప్రత్యక్షంగా చూస్తాడు—వారి ముఖాలు ఎగతాళి నవ్వు, కపటస్నేహంతో కలుషితమై ఉంటాయి; ఇది స్వప్నం కాదు, మోహం కాదు, మత్తు కలిగించే జడభ్రాంతి కూడా కాదు—అతనికి మాత్రం కాదు।

Verse 34

धर्मराजो महाप्राज्ञो भवंतं तु समाह्वयेत् । एह्येहि त्वं महाभाग यत्र धर्मः स तिष्ठति

మహాప్రాజ్ఞుడైన ధర్మరాజు నిన్ను పిలుస్తాడు—“రా, రా, మహాభాగ్యవంతుడా! ధర్మం నిలిచిన చోటికి వెళ్లు।”

Verse 35

तस्य मोहो न च भ्रांतिर्न ग्लानिः स्मृतिविभ्रमः । जायते नात्र संदेहः प्रसन्नात्मा स तिष्ठति

అతనికి మోహం లేదు, భ్రాంతి లేదు; గ్లాని లేదు, స్మృతి విభ్రమం లేదు. ఇందులో సందేహం లేదు—అతడు ప్రసన్నమనస్సుతో స్థిరంగా ఉంటాడు।

Verse 36

ज्ञानविज्ञानसंपन्नः स्मरन्देवं जनार्दनम् । तैः सार्द्धं तु प्रयात्येवं संतुष्टो हृष्टमानसः

జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నుడై అతడు భగవాన్ జనార్దనుని స్మరించుచు, వారితో కలిసి ఈ విధంగా ప్రయాణమయ్యెను—సంతుష్టుడై హర్షభరిత హృదయంతో।

Verse 37

एकत्वं जायते तत्र त्यजतः स्वंकलेवरम् । दशमद्वारमाश्रित्य आत्मा तस्य स गच्छति

అక్కడ తన దేహాన్ని విడిచిన వెంటనే ఏకత్వస్థితి కలుగుతుంది; మరియు ‘దశమద్వారం’ను ఆశ్రయించి ఆ వ్యక్తి ఆత్మ ఆ మార్గముననే గమిస్తుంది।

Verse 38

शिबिका तस्य आयाति हंसयानं मनोहरम् । विमानमेव चायाति हयो वा गज उत्तमः

అతనికోసం హంసయానంలా మనోహరమైన శిబిక వస్తుంది. నిజంగా ఒక దివ్య విమానమూ వస్తుంది; లేక ఉత్తమ అశ్వమో, శ్రేష్ఠ గజమో.

Verse 39

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरैर्व्यजनैस्तथा । वीज्यमानः स पुण्यात्मा पुण्यैरेवं समंततः

అతనిపై ఛత్రం ధరింపబడెను, అలాగే చామరములు మరియు వ్యజనములతో వీసబడెను; ఆ పుణ్యాత్ముడు ఈ విధంగా చుట్టూరా పుణ్యులచే సేవింపబడెను।

Verse 40

गीयमानस्तु धर्मात्मा स्तूयमानस्तु पंडितैः । बंदिभिश्चारणैर्दिव्यैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ఆ ధర్మాత్ముడు గానములతో కీర్తింపబడుచు, పండితులచే స్తుతింపబడుచు ఉండెను—బందులు, దివ్య చారణులు, మరియు వేదపారంగత బ్రాహ్మణులచే।

Verse 41

साधुभिः स्तूयमानस्तु सर्वसौख्यसमन्वितः । यथादानप्रभावेण फलमाप्नोति तत्र सः

సద్గుణులచే స్తుతింపబడి, సమస్త సౌఖ్యములతో సమన్వితుడై, తన దానప్రభావానుసారంగా అక్కడ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 42

आरामवाटिकामध्ये स प्रयाति सुखेन वै । अप्सरोभिः समाकीर्णो दिव्याभिर्मंगलैर्युतः

అతడు ఆరామవాటికల మధ్య నిశ్చయంగా సుఖంగా విహరిస్తాడు; దివ్య మంగళశోభతో యుక్తుడై అప్సరలతో నిండివుంటాడు।

Verse 43

देवैः संस्तूयमानस्तु धर्मराजं प्रपश्यति । देवाश्च धर्मसंयुक्ता जग्मुः संमुखमेव तम्

దేవులచే స్తుతింపబడుతూ అతడు ధర్మరాజును దర్శిస్తాడు; ధర్మసంయుక్తులైన దేవులు అతని ఎదురుగా నేరుగా వెళ్లారు।

Verse 44

एह्येहि वै महाभाग भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । एवं स पश्यते धर्मं सौम्यरूपं महामतिम्

“రా, రా, ఓ మహాభాగ్యుడా! మనసుకు అనుగుణమైన భోగాలను అనుభవించు.” ఇలా అతడు సౌమ్యరూపుడైన మహామతిగల ధర్మాన్ని దర్శిస్తాడు।

Verse 45

स्वस्य पुण्यप्रभावेण भुंक्ते च स्वर्गमेव सः । भोगक्षयात्सधर्मात्मा पुनर्जन्म प्रयाति वै

తన పుణ్యప్రభావంతో అతడు నిశ్చయంగా స్వర్గభోగాన్ని అనుభవిస్తాడు; కాని భోగాలు క్షయమైనప్పుడు ఆ ధర్మాత్ముడు మళ్లీ జన్మకు చేరుతాడు।

Verse 46

निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च

స్వధర్మప్రసాదముచేత కులము నిశ్చయంగా పుణ్యస్థితిని పొందుతుంది. ఇది మహాపుణ్యవంతుడైన బ్రాహ్మణునికీ, అలాగే క్షత్రియునికీ వర్తిస్తుంది.

Verse 47

धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः

హే మహామతీ, ఆ ధనవంతుడూ మహాపుణ్యవంతుడైన వైశ్యుడు అక్కడ ధర్మాచరణముచేత ఆనందిస్తాడు; మరల మరల పుణ్యకర్మలను ఆచరిస్తాడు.