Adhyaya 121

Verse 1

कामोदोवाच । न विदुर्देवताः सर्वा यस्यांतं रूपमेव च । यस्मिल्लींनस्तु सर्वोयं स चैकात्मा प्रकथ्यते

కామోదుడు పలికెను—సర్వ దేవతలకూ ఆయన అంతము తెలియదు, ఆయన యథార్థ స్వరూపమూ తెలియదు. ఎవరిలో ఈ సమస్త జగత్తు లయమగునో, ఆయనే ‘ఏకాత్మ’ అని చెప్పబడును.

Verse 2

यस्या मायाप्रपंचस्तु संसारः शृणु नारद । कस्मात्प्रयाति संसारं मम स्वामी जगत्पतिः

హే నారదా, వినుము—సంసారం ఆమె మాయా విస్తారమే. అట్లయితే నా స్వామి, జగత్పతి, సంసారంలో ఎందుకు ప్రవేశించును?

Verse 3

पापैश्चापि सुपुण्यैश्च नरोबद्धस्तु कर्मभिः । संसारं सरते विप्र हरिः कस्माद्व्रजेद्वद

పాపములచేతను మహాపుణ్యములచేతను కర్మబంధనమున పడిన మనిషి, హే విప్రా, సంసారంలో తిరుగుచున్నాడు. అయితే హరి ఎందుకు, ఎలా సంసారంలో ప్రవేశించును? చెప్పుము.

Verse 4

नारद उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्कृतं तेन चक्रिणा । भृगोरग्रे प्रतिज्ञातं यज्ञरक्षां करोम्यहम्

నారదుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; చక్రధారి ప్రభువు చేసిన కార్యమును నేను చెప్పుదును. భృగువు సమక్షమున ఆయన ‘యజ్ఞరక్షణను నేను చేయుదును’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసెను.

Verse 5

इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्

ఇంద్రుని వచనముచే ఆయన వెంటనే దానవులతో కూడ బయలుదేరెను. గోవిందుడు యుద్ధసంకల్పమును విడిచి భృగువు యొక్క ఆ ఉత్తమ యజ్ఞమునకు వెళ్లెను.

Verse 6

मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः

దేవుడు వెళ్లిన తరువాత, ఆ శ్రేష్ఠ దానవులు తరువాత వచ్చి పాపచిత్తముతో ఆ యజ్ఞమును పూర్తిగా ధ్వంసం చేసిరి.

Verse 7

हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः

క్రోధించిన ఆ యోగీంద్రుడు భృగువు స్వయంగా హరిని శపించెను—‘నా శాపముచే కలుషితుడై నీవు పది జన్మలు దుఃఖమును అనుభవించుదువు.’

Verse 8

कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः

జనార్దనుడు తన స్వకర్మఫలమును నిశ్చయంగా అనుభవించును; అందుకే, హే దేవీ, నీవు ఈ దుఃస్వప్నమును చూచితివి.

Verse 9

इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा

అని చెప్పి ముని నారదుడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయాడు. ఆమె కూడా ఆ సమయంలో శ్రీకృష్ణుని తీవ్రమైన శోకంతో వ్యాకులమై దుఃఖించింది.

Verse 10

रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन

ఆ బాలిక కరుణగా ఏడుస్తూ మళ్లీ మళ్లీ “హాయ్ హాయ్” అని పలికింది. గంగాతీరంలో కూర్చుని నీటి అంచునే నిలిచింది—విను, ఓ నందన।

Verse 11

सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि

అతడు తన సుందర నేత్రాల నుండి దుఃఖంతోనే కన్నీళ్లు విడుస్తాడు. విడిచిన ఆ కన్నీళ్లు గంగాజలంలో కూడా పడతాయి.

Verse 12

जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च

ఆమె కన్నీటి బిందువులు కూడా నీటిలో మునిగిపోతాయి. తరువాత, ఓ తాత, అవే అక్కడ మళ్లీ జన్మించి పద్మరూపాలను దాల్చుతాయి.

Verse 13

गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः

గంగాజలంలో వికసించిన (పద్మాలు) ప్రవాహంతో కొట్టుకుపోతూ వెళ్లాయి. విష్ణుమాయచే మోహితుడైన దానవశ్రేష్ఠుడు దానిని చూశాడు.

Verse 14

दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः

ముని చెప్పిన దుఃఖకర ఫలితాలు కూడా అతనికి గ్రహించబడలేదు. మహా హర్షంతో మునిగిన ఆ అసురుడు దానిని స్వీకరించాడు.

Verse 15

पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः

అతడూ వికసించిన పద్మాలతో గిరిజాప్రియుడు (శివుడు)ను పూజించాలి. విష్ణుమాయచే మోహితుడైన దైత్యేంద్రుడు ఏడు కోట్లు (పద్మాలతో) ఆ పూజ చేశాడు.

Verse 16

अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते

అప్పుడు జగద్ధాత్రి కోపించి శంకరునితో ఇలా పలికింది— “హే మహామతీ, ఈ దానవుని దుష్కర్మాన్ని చూడు.”

Verse 17

शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः

శోకమున పుట్టిన పద్మాలు నిజంగా గంగాజలంలో తేలుతూ వచ్చాయి; మరియు ఈ వాడే—కామంతో కలత చెందిన మనస్సుతో—వాటిని ఏరుకుంటున్నాడు.

Verse 18

पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्

దుష్టమనస్సు గలవాడు శోకసంతాపం కలిగించే, దుఃఖశోకజన్య పుష్పాలతో పూజ చేసినా, దానివల్ల నిజమైన శ్రేయస్సు ఎలా కలుగుతుంది?

Verse 19

यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति

ఎవడు ఏ భావంతో నన్నే ఏకముగా పూజించునో, ఆ భావమునుగుణముగానే అతని సిద్ధి నిశ్చయంగా ఫలిస్తుంది.

Verse 20

सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा

ఈ కామోదా సత్యధ్యానములేక, మనస్సు దిగులుపడి, ఇప్పుడు పాపాచారిణిగా మారింది. ఓ దేవీ, నీ స్వతేజస్సుతో ఆమెను సంహరించు.

Verse 21

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्

మహాత్ముడైన శంభువు వాక్యమును వినిన తరువాత అతడు అన్నాడు—ఓ శంభో, నీ ఆజ్ఞచేత ఈ సందేహమునే నేను నివృత్తి చేస్తాను.

Verse 22

एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्

ఇట్లు చెప్పి దేవి అతనినీ వధించాలనే ఆకాంక్షతో అక్కడే నిలిచి, విహుణ్డుని సంహరించే ఉపాయమును ఆలోచించసాగింది.

Verse 23

कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः

మాయాబలముతో మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణుని రూపమును ధరించి, పారిజాత వృక్షపు శ్రేష్ఠ పుష్పములతో నాథుడైన శంకరుని పూజించవలెను.

Verse 24

समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः

అక్కడికి వచ్చి ఆ పాపి దానవుడు దివ్య పూజను నాశనం చేసేవాడు. కామావేశంతో కలతచెంది, ఘోర దుఃఖంతో బాధపడుతూ, అతని మనస్సు అదే విషయంపై నిలిచి, దానికే పూర్తిగా పరాయణమైంది।

Verse 25

विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः

కామబాణాలతో బాధపడుతున్న ఆ దుష్ట దానవుడు, ముందుగా దర్శించిన విష్ణువు యొక్క మహామాయను మళ్లీ మళ్లీ స్మరించాడు।

Verse 26

तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः

ఆమెను కేవలం స్మరించగానే, బలవంతుడైన కందర్పుని వశమై, విరహదుఃఖంతో కలతచెంది అతడు మళ్లీ మళ్లీ ఏడ్చేవాడు।

Verse 27

कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्

కాలం చేత లాగబడిన ఆ దుష్టాత్ముడు, శోకజన్యమైన వాటిని సమీకరించి, మహేశ్వరుని పూజించాలనే ఉద్దేశంతో అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 28

देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्

దేవికి పారిజాత పుష్పాలతో చేసిన పూజను తొలగించి, తరువాత లోభవశాత్తు శోకజన్య పుష్పాలతో ప్రత్యామ్నాయంగా పూజ చేయాలి।

Verse 29

नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके

హే వత్సా, ఆ దుష్టుని కన్నుల నుండి అశ్రువుల బిందువులు నిరంతరంగా లింగమస్తకంపై పడుచుండెను।

Verse 30

देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा

దేవి బ్రాహ్మణరూపం ధరించి అతనితో పలికెను— “హే మహామతీ, నిత్యం శోకాకులమనస్సుతో ఉన్నవాడు ప్రభువును ఎవరు పూజించగలరు?”

Verse 31

पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः

శోకజన్యమైన నీ కన్నీళ్లు దేవుని మస్తకంపై పడుచున్నవి; అవి అపవిత్రమని ఎందుకు అంటారు? నా ముందే స్పష్టంగా చెప్పుము।

Verse 32

विहुंड उवाच । पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्

విహుండుడు పలికెను— పూర్వం నేను ఒక స్త్రీని చూచితిని; ఆమె సమస్త సౌభాగ్యసంపదలతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో సంపన్నురాలు—కామానికి మహత్తర ఆశ్రయంలా ఉండెను।

Verse 33

तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्

ఆమె మోహంతో దగ్ధుడై, కామంతో కలతచెందెను. అప్పుడు ఆమె సంగమకాలంలో పలికెను— “నాకు ఉత్తమ దాయం (భాగం) ఇవ్వుము.”

Verse 34

कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप

కామోదా నుండి జనించిన పుష్పాలతో మహేశ్వరుని విధివిధానంగా పూజించు; ఆ పుష్పాలతో చేసిన మాలిని నా కంఠమున ధరింపజేయి।

Verse 35

कोटिभिः सप्तसंख्यातैः पूजयस्व महेश्वरम् । तदर्थं पूजयाम्येव ईश्वरं फलदायकम्

ఏడు కోట్లు (అర్పణాలతో) మహేశ్వరుని పూజించు; ఆ ప్రయోజనార్థమే నేను ఫలప్రదాత అయిన ఈశ్వరునినే పూజిస్తున్నాను।

Verse 36

कामोदसंभवैः पुष्पैर्दुर्लभैर्देवदानवैः । श्रीदेव्युवाच । क्व ते भावः क्व ते ध्यानं क्व ते ज्ञानं दुरात्मनः

కామోదా నుండి పుట్టిన, దేవదానవులకు కూడా దుర్లభమైన పుష్పాల విషయమై శ్రీదేవి పలికింది: ‘నీ భక్తిభావం ఎక్కడ? నీ ధ్యానం ఎక్కడ? నీ జ్ఞానం ఎక్కడ, దురాత్మా?’

Verse 37

ईश्वरस्यापि संबंधो नास्ति किंचित्त्वयैव हि । कामोदाया वरं रूपं कीदृशं वद सांप्रतम्

ఈశ్వరునితో కూడ నీకు ఏ సంబంధమూ లేదు. ఇప్పుడు చెప్పు—ప్రస్తుతం కామోదా యొక్క శ్రేష్ఠ రూపం ఎలాంటిది?

Verse 38

क्व लब्धानि सुपुष्पाणि तस्या हास्योद्भवानि च । विहुंड उवाच । भावं ध्यानं न जानामि न दृष्टा सा मया कदा

‘ఆమె యొక్క సుందర పుష్పాలు ఎక్కడ లభించాయి? ఆమె నవ్వు నుండి పుట్టినవి ఎక్కడ?’ విహుణ్డుడు అన్నాడు: ‘ఆమె భావమూ ధ్యానమూ నాకు తెలియవు; ఆమెను నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు।’

Verse 39

गंगातोयगतान्येव परिगृह्णामि नित्यशः । तैरहं पूजयाम्येकं शंकरं प्रवदाम्यहम्

నేను నిత్యము గంగాజలస్పర్శ పొందినవే ద్రవ్యములుగా స్వీకరిస్తాను. వాటితోనే ఏకైక శంకరుని పూజిస్తాను—ఇదే నేను ప్రకటించుచున్నాను.

Verse 40

ममाग्रे कथितं विप्र शुक्रेणापि महात्मना । वचनात्तस्य देवेशमर्चयामि दिनदिने

ఓ విప్రా, నా సమక్షంలో మహాత్ముడైన శుక్రుడు కూడా ఇదే చెప్పెను. అతని వచనమునుబట్టి నేను ప్రతిదినము దేవేశ్వరుని అర్చిస్తాను.

Verse 41

एतत्ते सर्वमाख्यातं यच्च पृष्टोस्मि सांप्रतम् । श्रीदेव्युवाच । कामोदारोदनाज्जातैः पुष्पैस्तैर्दुःखसंभवैः

ఇప్పుడే నీవు అడిగినదంతా నీకు వివరించితిని. శ్రీదేవి పలికెను—కాముని హృదయవేదనభరిత రోదనమునుండి పుట్టిన, దుఃఖసంభవమైన ఆ పుష్పములతో…

Verse 42

लिंगमर्चयसे दुष्ट प्रभाते नित्यमेव च । यादृशेनापि भावेन पुष्पैश्च यादृशैस्त्वया

ఓ దుష్టుడా, నీవు నిత్యము ప్రాతఃకాలమున లింగమును అర్చించుచున్నావు; కాని ఏ భావముతో, ఏ పుష్పములతో నీవు సమర్పించుచున్నావో…

Verse 43

अर्चितो देवदेवेशस्तादृशं फलमाप्नुहि । दिव्यपूजां विनाश्यैवं शोकपुष्पैः प्रपूजसि

దేవదేవేశ్వరుని అర్చించినా నీవు అటువంటి ఫలమే పొందుదువు. దివ్యపూజను చెడగొట్టి, ఈ విధంగా శోకపుష్పములతో పూజ చేస్తున్నావు.

Verse 44

असौ दोषस्तवैवाद्य समुत्पन्नः सुदारुणः । तस्माद्दण्डं प्रदास्यामि भुंक्ष्व स्वकर्मजं फलम्

ఈ రోజే నీలో ఈ అత్యంత ఘోరమైన దోషము ఉద్భవించింది; కనుక నేను దండన విధిస్తాను—నీ స్వకర్మజ ఫలాన్ని అనుభవించు।

Verse 45

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य कालकृष्टो बभाष ताम् । रे रे दुष्ट दुराचार मम कर्मप्रदूषक

ఆమె మాటలు విని కాలప్రేరితుడైన వాడు ఆమెతో అన్నాడు—“ఓ దుష్టా, దురాచారిణీ! నా కర్మాన్ని కలుషితం చేసేవాడా!”

Verse 46

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । इत्युक्त्वा ब्राह्मणं तं स निशितं खड्गमाददे

“ఈ ఖడ్గంతోనే ఇక్కడే నిన్ను సంహరిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు।” అని చెప్పి, ఆ బ్రాహ్మణుని మీదకు పదునైన ఖడ్గాన్ని ఎత్తుకున్నాడు।

Verse 47

हंतुकामः स दुष्टात्मा अभ्यधावत दानवः । सा देवी विप्ररूपेण संक्रुद्धा परमेश्वरी

చంపాలనే ఉద్దేశంతో ఆ దుష్టాత్మ దానవుడు పరుగెత్తి వచ్చాడు; అయితే పరమేశ్వరీ దేవి బ్రాహ్మణరూపం ధరించి కోపోద్రిక్తురాలైంది।

Verse 48

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । स्वस्थानमागतं दृष्ट्वा हुंकारं विससर्ज ह । तेन हुंकारनादेन पतितो दानवाधमः

“ఈ ఖడ్గంతోనే ఇక్కడే నిన్ను సంహరిస్తాను—సందేహం లేదు।” అతడు తన స్థానానికి వచ్చినదాన్ని చూసి ఆమె ఘోరమైన హుంకారాన్ని విడిచింది; ఆ హుంకారనాదంతో ఆ అధమ దానవుడు కూలిపోయాడు।

Verse 49

निश्चेष्टः कामरूपेण वज्राहत इवाचलः । पतिते दानवे तस्मिन्सर्वलोकविनाशके

కామరూపుని ప్రహారంతో అతడు వజ్రాఘాతంతో చీలిన పర్వతంలా నిశ్చేష్టుడై పడి ఉన్నాడు; సర్వలోకవినాశకుడైన ఆ దానవుడు పడిపోయినప్పుడు।

Verse 50

लोकाः स्वास्थ्यं गताः सर्वे दुःखतापविवर्जिताः । एतस्मात्कारणाद्वत्स सा स्त्री वै परिदेवति

అన్ని లోకాలు క్షేమస్థితికి చేరాయి, దుఃఖతాపాలు లేవు. ఇదే కారణంగా, వత్సా, ఆ స్త్రీ నిజంగా విలపిస్తోంది.

Verse 51

गंगातीरे वरारोहा दुःखव्याकुलमानसा । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

గంగాతీరంలో, ఓ వరారోహా, నీ మనస్సు దుఃఖంతో వ్యాకులమై ఉంది. నీవు అడిగినదంతా నీకు పూర్తిగా వివరించాను.

Verse 52

विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा सुपुत्रं तं कुंजलो अंडजेश्वरः । विरराम महाप्राज्ञः किञ्चिन्नोवाच भूपते

విష్ణువు పలికెను—అలా ఆ సుపుత్రునితో చెప్పి, అండజేశ్వరుడైన కుంజల మహాప్రాజ్ఞుడు మౌనమయ్యాడు; ఓ భూపతే, మరేమీ పలకలేదు.