మోహినీ/విమోహినీ మోహంలో అలసిపోయిన రాజు తన కుమారునితో—ఆమెను భార్యవలె గౌరవించుమని చెప్పుతాడు; కాని ఆమె వెళ్లిపోతుంది. తేరుకున్న రాజు ఆమె ఉపదేశాన్ని శిరసావహిస్తాడు. మోహినీ అతనిని ధర్మమార్గానికి మళ్లిస్తుంది—జ్యేష్ఠ రాణులను సాంత్వన పరచాలి; పెద్ద భార్యను అవమానించి ‘కనిష్ఠ’ను ప్రతిష్ఠిస్తే వినాశనం, పతివ్రతల కన్నీళ్లు ఆధ్యాత్మిక శాంతిని దహిస్తాయి. తరువాత అనుపమ సంధ్యావళి ప్రశంసించబడుతుంది; గృహమాతలు సమూహంగా వచ్చి విషం, అగ్ని, ఖడ్గధార వంటి ఉపమాలతో ఆత్మనాశక కామాన్ని నిందిస్తారు. వారు నియమం చెబుతారు—భర్త మరొక భార్యను స్వీకరించవచ్చు, కాని జ్యేష్ఠ భార్య సమ్మతితోనే; జ్యేష్ఠకు ద్విగుణ భాగం, ఆమె కోరినది, మరియు దంపతులు కలిసి ఇష్ట‑పూర్త కర్మలు చేయాలి. ఆపై యువరాజు మహాదానం చేస్తాడు—ధనం, నగరాలు, రథాలు, స్వర్ణం, సేవకులు, గోవులు, ధాన్యం, నెయ్యి, ఏనుగులు‑ఒంటెలు, సుగంధాలు, పాత్రలు మొదలైనవి—భేదం లేకుండా సమస్త మాతలను గౌరవించి కుటుంబ సౌహార్దాన్ని స్థాపిస్తాడు. తృప్త మాతలు రాజును ఆశీర్వదిస్తారు—మోహినితో అసూయలేక సుఖించుగాక; మాతృసమ్మానం, న్యాయవిభజనలతో గృహధర్మం పునఃస్థాపితమవుతుంది।
Verse 1
राजोवाच । नाधिकारो मया मीरु कृतो नृपपरिग्रहे । श्रमातुरस्य निद्रा मे प्रवृत्ता मुखदायिनी ॥ १ ॥
రాజు పలికెను— ఓ మీరు, రాజపరిగ్రహ విషయమున నేను ఏ అధికారమును స్థాపించలేదు. శ్రమతో అలసిన నాపై నిద్ర ప్రవేశించింది; అది సుఖమును, విశ్రాంతిని ఇస్తుంది।
Verse 2
धर्मांगदं समाभाष्य मोहिनीं नय मंदिरम् । पूजयस्व यथान्या ममेषा पत्नी प्रिया मम ॥ २ ॥
ధర్మాంగదుని సంభాషించి రాజు చెప్పెను— ‘మోహినిని మందిరమునకు తీసికొనిపో. ఇతర స్త్రీలను గౌరవించునట్లు ఆమెను కూడా పూజించి సత్కరించు; ఆమె నా భార్య, నాకు ప్రియమైనది.’
Verse 3
निजं कमलपत्राक्ष सर्वरत्नविभूषितम् । निर्वातवातसंयुक्तं सर्वर्तुसुखदायकम् ॥ ३ ॥
ఓ కమలపత్రాక్షా, ఇది నీ స్వంత నివాసము—సర్వ రత్నాలతో అలంకృతము; కఠిన గాలిలేని, మృదువైన సుగంధ వాయువుతో కూడినది, అన్ని ఋతువులలో సుఖదాయకము।
Verse 4
एवमादिश्य तनयमहं निद्रामुपागतः । शयनं प्राप्य कष्टात्ते अभाग्यो हि धनं यथा ॥ ४ ॥
ఇలా కుమారునికి ఉపదేశించి నేను నిద్రలోకి వెళ్లాను. కష్టపడి శయ్యను చేరగానే ఆ దురదృష్టుడు నన్ను విడిచి జారిపోయాడు—దుర్భాగ్యుని నుండి ధనం దూరమయ్యేలా.
Verse 5
विबुद्धमात्रः सहसा त्वत्समीपमुपागतः । यद्व्रवीषि वचो देवि तत्करोमि न संशयः ॥ ५ ॥
మేల్కొన్న వెంటనే నేను అకస్మాత్తుగా మీ సన్నిధికి వచ్చాను. దేవీ, మీరు చెప్పే వాక్యమేదైనా నేను తప్పక చేస్తాను—సందేహం లేదు.
Verse 6
मोहिन्युवाच । परिसांत्वय राजेंद्र इमान्दारान्सुदुःखितान् । ममोद्वाहेन निर्विण्णान्निराशान्कामभोगयोः ॥ ६ ॥
మోహినీ చెప్పింది—ఓ రాజేంద్రా, అత్యంత దుఃఖితులైన ఈ భార్యలను ఓదార్చండి. నా వివాహం వల్ల వారు ప్రేమ, దాంపత్యభోగాల పట్ల నిరుత్సాహంగా, నిరాశగా ఉన్నారు.
Verse 7
ज्येष्ठानां रूपयुक्तानां कलत्राणां विशांपते । मूर्घ्नि कीलं कनिष्ठाख्यं यो हि राजन्निखानयेत् ॥ ७ ॥
ఓ ప్రజాపతే, ఓ రాజా—జ్యేష్ఠులైన, సౌందర్యవతులైన భార్యల తలపై ‘కనిష్ఠ’ అనే మేకును గుచ్చినవాడు ఘోర దోషానికి పాత్రుడు.
Verse 8
न सद्गतिर्भवेत्तस्य न त सा विंदते परम् । पतिव्रताश्रुदग्धायाः का शांतिर्मे भविष्यति ॥ ८ ॥
అతనికి సద్గతి ఉండదు; ఆమె (పతివ్రత) పరమపదాన్ని పొందదు. పతివ్రత కన్నీళ్లతో దగ్ధమైన నాకు ఇక ఏ శాంతి కలుగుతుంది?
Verse 9
जनितारं हि मे भस्म कुर्य्युर्देव्यः पतिव्रताः । किं पुनः प्राकृतं भूप त्वादृशीं तथा ॥ ९ ॥
దేవీభావముగల పతివ్రతలు నా జనకునికూడా భస్మం చేయగలరు; మరి ఓ రాజా, నీ వంటి సామాన్యుడు—ఇలాంటి ప్రవర్తనతో—ఎంత సులభమో ఏమి చెప్పాలి?
Verse 10
संध्यावलीसमा नारी त्रैलोक्ये नास्ति भूमिप । तव स्नेहनिबद्धांगी संभोजयति षड्रसैः ॥ १० ॥
ఓ భూపతీ, త్రిలోకములలో సంధ్యావలీకి సమానమైన స్త్రీ లేదు. నీపై ప్రేమతో బద్ధమైన ఆమె, షడ్రసముల వంటకాలతో నిన్ను తృప్తిపరచి ఆనందింపజేస్తుంది.
Verse 11
प्रियाणि चाटुवाक्यानि वदती तव गौववात् । एवंविधा हि शतशो नार्यः संति गृहे तव ॥ ११ ॥
ఆమె కేవలం చంచలత్వం వల్లనే నీకు ప్రియమైన, చాటువాక్యాలు పలుకుతుంది. ఇలాంటి స్త్రీలు నీ ఇంట్లో వందలుగా ఉన్నారు.
Verse 12
यासां न पादरजसा तुल्याहं भूपते क्वचित् । मोहिनी वचनं श्रुत्वा व्रीडितो ह्यभवन्नृपः ॥ १२ ॥
“ఓ రాజా, ఆ మహనీయుల పాదధూళికీ నేను ఎప్పుడూ సమానము కాను.” మోహినీ మాటలు విని రాజు లజ్జపడ్డాడు.
Verse 13
सपुत्रायाः समीपे तु ज्येष्ठाया नृपतिस्तदा । इंगितज्ञः सुतो ज्ञात्वा दशावस्थागतं नृपम् ॥ १३ ॥
అప్పుడు రాజు కుమారుడితో కూడిన జ్యేష్ఠ రాణి సమీపానికి వెళ్లాడు. సంకేతాలు, హావభావాలు గ్రహించగల కుమారుడు రాజు సంకటస్థితికి చేరినట్లు తెలుసుకున్నాడు.
Verse 14
पितरं कामसंतप्तं मोहिन्यर्थे विमोहितम् । मातृः सर्वाः समाहूय संध्यावलिपुरोगमाः ॥ १४ ॥
తండ్రి కామతాపంతో దగ్ధుడై, మోహినీ కారణంగా పూర్తిగా మోహితుడైనట్లు చూసి, వారు సంధ్యావలిని ముందుంచి సమస్త మాతృదేవతలను ఆహ్వానించారు।
Verse 15
कृतांजलिपुटो भूत्वा एवमाह प्रिय वचः । विमोहिनी मे जननी नवोढा ब्राह्मणः सुता ॥ १५ ॥
అతడు అంజలి బద్ధుడై నమస్కరించి మధుర వచనములతో ఇలా అన్నాడు— “విమోహినీ నా జనని; ఆమె నవవధువు, బ్రాహ్మణుని కుమార్తె।”
Verse 16
सा च प्रार्थयते देव्यो राजानं रहसिस्थितम् । आत्मना सह खेलार्थं तन्मोदध्वं सुहर्षिताः ॥ १६ ॥
ఆ దేవి ఏకాంతంలో ఉన్న రాజును ప్రార్థించింది— “క్రీడార్థం, నాతోనే సంతోషంగా ఆనందించు।”
Verse 17
मातर ऊचुः । कोऽनुमोदयते पुत्र सर्पभक्षणमात्मनः । को हि दीपयते वह्निं स्वदेहे देहिनां वर ॥ १७ ॥
మాతృదేవతలు అన్నారు— “ఓ కుమారా! ఎవరు తమను తాము సర్పభక్షణానికి అనుమతిస్తారు? ఓ దేహధారులలో శ్రేష్ఠా, ఎవరు తమ దేహంపైనే అగ్ని రాజేస్తారు?”
Verse 18
को भक्षयेद्विषं घोरं कश्छिंद्यादात्मनः शिरः । कस्तरेत्सागरं बद्ध्वा ग्रीवायां दारुणां शिलाम् ॥ १८ ॥
ఎవరు భయంకరమైన విషాన్ని మింగుతారు? ఎవరు తమ తలనే తామే నరికుకుంటారు? ఎవరు మెడకు క్రూరమైన రాయిని కట్టి సముద్రాన్ని దాటుతారు?
Verse 19
को गच्छेद्द्वीपिवदनं कः केशान्सुहरेर्हरेत् । को निषीदति धारायां खङ्गस्या काशभासिनः ॥ १९ ॥
పులి ముఖం వైపు ఎవరు వెళ్తారు? సింహపు జుట్టును ఎవరు పట్టుకుంటారు? కాశగడ్డి వలె మెరుస్తున్న ఖడ్గధారపై ఎవరు కూర్చుంటారు? అలాగే తెలిసికూడా ఎవరు అట్టి మహాభయంలో ప్రవేశిస్తారు?
Verse 20
कानुमोदयते भर्त्रा सपत्न्याः क्रीडनं किल । सर्वस्यापि प्रदानेन नैतन्मनसि वर्तते ॥ २० ॥
భర్త సహపత్నితో క్రీడిస్తే ఎవరు ఆనందిస్తారు? అన్నీ ఇచ్చినా కూడా ఆ విషయం మనసులోనుంచి తొలగదు.
Verse 21
वरं हि छेदनं मूर्ध्नस्तत्क्षणात्तु वरासिना । का दृष्ट्या दयितं कांतं निरीक्षेदन्ययाहृतम् ॥ २१ ॥
శ్రేష్ఠ ఖడ్గంతో ఆ క్షణమే శిరఛ్ఛేదం కావడం మేలే; కానీ ఏ స్త్రీ తన కళ్లతో తన ప్రియకాంతుడు మరొకరచే అపహరింపబడటం చూడగలదు?
Verse 22
का सा सीमंतिनी लोके भवेदेतादृशी क्वचित् । आत्मप्राणसमं कांतमन्यस्त्रीकुचपीडनम् ॥ २२ ॥
ఈ లోకంలో అటువంటి సీమంతిని ఎక్కడ ఉంటుంది? తన ప్రాణసమానమైన కాంతుని కోసం మరొక స్త్రీ వక్షోజాలను నొక్కేది.
Verse 23
संश्रुत्य सहते या तु किं पुनः स्वेन चक्षुषा । सर्वेषामेव दुःखानां दुःखमेतदनन्तकम् ॥ २३ ॥
వినడం మాత్రానికే సహించగలిగితే, స్వయంగా కళ్లతో చూస్తే ఎలా ఉంటుంది? ఇది సమస్త దుఃఖాలలోనూ అంతులేని—అత్యంత మహా దుఃఖం.
Verse 24
यद्भर्तान्यांगनासंक्तो दृश्यते स्वेन चक्षुषा । वरं सर्वा मृताः पुत्र युगपन्मातरस्तव ॥ २४ ॥
ఓ కుమారా! భర్త పరస్త్రీ వ్యామోహంలో ఉండటం కళ్ళారా చూసినట్లయితే, నీ తల్లులందరూ ఒక్కసారే మరణించడం మేలు.
Verse 25
न तु मोहिनिसंयुक्तो दृश्योऽयं नृपतिः पतिः । धर्मांगद उवाच । यदि मे न पितुः सौख्यं करिष्यथ शुभाननाः ॥ २५ ॥
మోహినితో కూడిన ఈ రాజును చూడలేము. ధర్మాంగదుడు పలికెను: 'ఓ శుభాననలారా! మీరు నా తండ్రికి సుఖాన్ని కలిగించకపోతే...'
Verse 26
विषमालोड्य पास्यामि युष्मत्सौख्यं मृते मयि । कर्मणा मनसा वाचा या पितुर्दुःखमाचरेत् ॥ २६ ॥
నేను విషం కలిపి తాగుతాను, నేను చనిపోతేనే మీకు ఆనందం. మనసా, వాచా, కర్మణా తండ్రికి దుఃఖం కలిగించే స్త్రీ...
Verse 27
सा मे शत्रुर्वधार्हास्ति यदि संध्यावली भवेत् । सर्वासां साधिका देवी मोहिनी जनकप्रिया ॥ २७ ॥
ఆమె సంధ్యావళి అయినప్పటికీ, ఆమె నా శత్రువు మరియు వధించదగినది. మోహిని సర్వకార్యసాధిక అయిన దేవి మరియు తండ్రికి ప్రియమైనది.
Verse 28
क्रीडार्थमागता बाला मन्दराचलमन्दिरात् । तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा वेपमाना हि मातरः ॥ २८ ॥
ఆ బాలిక మందరాచల మందిరం నుండి ఆడుకోవడానికి వచ్చింది. ఆ కుమారుని మాటలు విని తల్లులు భయంతో వణికిపోయారు.
Verse 29
ऊचुः सगद्गदां वाचं हितार्थं तनयस्य हि । अवश्यं तव वाक्यं हि कर्तव्यं न्यायसंयुतम् ॥ २९ ॥
వారు కుమారుని హితార్థం గద్గద స్వరంతో పలికారు— “నీ వాక్యం తప్పక నెరవేర్చాలి; కాని అది న్యాయసంబద్ధంగా ఉండాలి।”
Verse 30
किं तु दानप्रदो भूत्वा मोहिनीं यातु ते पिता । यो भार्यामुद्वहेद्भर्ता द्वितीयामपरामपि ॥ ३० ॥
కానీ నీ తండ్రి దానప్రదుడై మోహినీ వద్దకు వెళ్లుగాక; ఎందుకంటే భార్యను వివాహం చేసుకునే భర్త రెండవదానిని కూడా స్వీకరించగలడు।
Verse 31
ज्येष्ठायै द्विगुणं तस्या दद्यच्चैवान्यथा ऋणी । अनुज्ञाप्य यदा भर्ता ज्येष्ठामन्यां समुद्वहेत् ॥ ३१ ॥
జ్యేష్ఠ భార్యకు ఆమె (ఇతర భార్య) భాగానికి రెండింతలు ఇవ్వాలి; లేకపోతే అతడు ఋణిగా అవుతాడు. జ్యేష్ఠ అనుమతి పొందిన తరువాత భర్త మరొక స్త్రీని వివాహం చేసుకుంటే ఈ నియమం వర్తిస్తుంది।
Verse 32
तदा ज्येष्ठाभिलषितं देयमाहुः पुराविदः । ज्येष्ठया सहितः कुर्यादिष्टापूर्तं नरोत्तमः ॥ ३२ ॥
ఆ సమయంలో పురాతన సంప్రదాయజ్ఞులు— జ్యేష్ఠకు కావలసినదే ఇవ్వాలని చెబుతారు. అలాగే ఉత్తముడు జ్యేష్ఠతో కలిసి ఇష్ట-పూర్త వంటి పుణ్యకార్యాలు చేయాలి।
Verse 33
एष धर्मोऽन्यथाऽन्यायो जायते धर्मसंक्षयः । श्रुत्वा तु मातृवचनं प्रहष्टेनान्तरात्मनो ॥ ३३ ॥
ఇదే ధర్మం; దీనికి విరుద్ధం అన్యాయం, దానివల్ల ధర్మక్షయం కలుగుతుంది. అయితే తల్లి మాటలు విని అతడు అంతరాత్మలో హర్షించాడు।
Verse 34
एकैकस्यै ददौ साग्रां कोटिं कोटिं सुतस्तदा । सहस्रं नगराणां च ग्रामाणां प्रददौ तथा ॥ ३४ ॥
అప్పుడు రాజకుమారుడు ప్రతి ఒక్కరికీ కోటి మీద కోటి సంపదను సమృద్ధిగా దానమిచ్చెను; అలాగే నగరాల సహస్రం, గ్రామాల సహస్రం కూడా ప్రసాదించెను।
Verse 35
चतुरश्वतरीभिश्चपृथग्युक्ता नृपात्मजः । एकैकस्य ददावष्टौ रथान्कांचनमालिनः ॥ ३५ ॥
రాజకుమారుడు నాలుగు గుర్రాల బృందాలతో విడివిడిగా జతచేసిన, స్వర్ణమాలలతో అలంకృతమైన రథాలను ఇచ్చెను; ప్రతి ఒక్కరికీ ఎనిమిది రథాలు దానమిచ్చెను।
Verse 36
वाससामयुतं प्रादाद्येषां मूल्यं शताधिकम् । शुद्धस्य मेरुजातस्य अक्षयस्य नुपात्मजः ॥ ३६ ॥
రాజపుత్రుడు అక్షయుడు వస్త్రాలతో కూడిన, ఒక్కొక్కటి విలువ వందకు మించిన దానాలను ఇచ్చెను; అలాగే మేరుజాతమైన శుద్ధమైన అక్షయ స్వర్ణమును కూడా ప్రసాదించెను।
Verse 37
कांचनस्य ददौ लक्षमेकैकं प्रतिमातरम् । दासानां च शतं साग्रं दासीनां च नृपात्मजः ॥ ३७ ॥
రాజకుమారుడు ప్రతి ఒక్కరికీ బంగారంలో ఒక్కొక్క లక్షను ఇచ్చెను; అలాగే వందకు మించిన దాసులు, వందకు మించిన దాసీలను కూడా దానమిచ్చెను।
Verse 38
धेनूनां घटदोग्ध्रीणामेकैकस्यै तथायुतम् । युगंधराणां भद्राणां शतानि दश वै पृथक् ॥ ३८ ॥
ఘటమంత పాలు ఇచ్చే ధేనువుల సంఖ్య ప్రతి ఒక్కరికీ పదివేలు అని చెప్పబడెను; అలాగే శుభమైన యుగంధరా ధేనువులు విడిగా పది శతములు, అనగా వెయ్యి అని పేర్కొనబడెను।
Verse 39
दशप्रकारं नृपते धान्यं च प्रददौ सुतः । वाटीनां तु सहस्राणां शतं प्रादाद्धसन्निव ॥ ३९ ॥
హే నృపతీ, కుమారుడు పది విధాల ధాన్యాన్ని దానమిచ్చెను; అలాగే చిరునవ్వుతోనే తోటల చిన్న వాటికల లక్షను కూడా సమర్పించెను।
Verse 40
कुंभायुतं सर्पिषस्तु तैलस्य च पृथग्ददौ । अजाविकमसंख्यातमेकैकस्यै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥
అతడు నెయ్యి వెయ్యి కుండలను, అలాగే వేరుగా నూనె వెయ్యి కుండలను దానమిచ్చెను; మరియు ప్రతి ఒక్కరికీ లెక్కలేనన్ని మేకలు, గొర్రెలను కేటాయించెను।
Verse 41
सहस्रेण सहस्रेण सुवर्णस्य व्यभूषयत् । आखंडलास्त्रयुक्तस्य भूषणस्य सुभक्तिमान् ॥ ४१ ॥
సుభక్తుడైన అతడు వేల వేల స్వర్ణఖండాలతో, ఆఖండలుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క అస్త్రంతో యుక్తమైన ఆ ఆభరణాన్ని అలంకరించెను।
Verse 42
धात्रीप्रमाणैर्हरैश्च मौक्तिकैर्दीप्तिसंयुतैः । प्रददौ संहतान्कृत्वा वलयान्पंच सप्त च ॥ ४२ ॥
ధాత్రీ-ప్రమాణ రత్నాలు మరియు కాంతిమంతమైన ముత్యాలతో పొదిగిన, కలిపి తయారుచేసిన ఐదు మరియు ఏడు కంకణాలను అతడు దానమిచ్చెను।
Verse 43
पंचाशच्च शते द्वे तु भौक्तिकानि महीपते । संध्यावल्यां स्थितानीह शीतांशुप्रतिमानि च ॥ ४३ ॥
హే మహీపతీ, ఈ సంధ్యావలీలో ముత్యసమానమైన నూట యాభై రెండూ నిధులు స్థితమై, చంద్రునివలె ప్రకాశిస్తున్నవి।
Verse 44
एकैकस्यै ददौ पुत्रो हारयुग्मं मनोहरम् । कुंकुमं चंदनं भूरि कर्पूरं प्रस्थसंख्यया ॥ ४४ ॥
ఆ కుమారుడు ఒక్కొక్కరికి మనోహరమైన హారయుగ్మాన్ని దానమిచ్చెను; అలాగే ప్రస్థ-ప్రమాణముగా విరివిగా కుంకుమ, చందనం మరియు కర్పూరమును కూడా సమర్పించెను।
Verse 45
कस्तूरिकां तथा ताभ्यो भूयसीं प्रददौ सुतः । मातॄणामविशेषेण पितुः सुखमभीप्सयन् ॥ ४५ ॥
తదుపరి ఆ కుమారుడు వారికి విరివిగా కస్తూరిని కూడా ఇచ్చెను—మాతృమందరినీ భేదం లేక సమానంగా గౌరవిస్తూ—తండ్రి సుఖాన్ని కోరుతూ।
Verse 46
भाजनानि विचित्राणि जलपात्राण्यनेकशः । घृतक्षीरस्य पात्राणि पेयस्य विविधस्य च ॥ ४६ ॥
అనేక విధాల విచిత్రమైన పాత్రలు ఉండెను—ఎన్నో జలపాత్రలు, నెయ్యి మరియు పాలు పెట్టు పాత్రలు, అలాగే వివిధ పానీయాల పాత్రలు కూడా।
Verse 47
चतुर्द्दशशतं प्रादात्सहस्रेण समन्वितम् । स्थालीनां कांचनीनां हि सकुंभानां नृपात्मजः ॥ ४७ ॥
రాజకుమారుడు పద్నాలుగు వందల బంగారు స్థాళీలను దానమిచ్చెను; అలాగే వాటితో కూడి వెయ్యి కుంభములను కూడా ఇచ్చెను।
Verse 48
एकैकस्यै ददौ भूप शतानि त्रीणि पंच च । करेणूनां सवेगानां मांसविक्रांतकंधराम् ॥ ४८ ॥
ఓ భూపా! అతడు ఒక్కొక్కరికి మూడు వందల ఐదు వేగవంతమైన ఆడ ఏనుగులను ఇచ్చెను; వాటి భుజాలు, కంఠాలు దృఢమైన మాంసబలంతో బలంగా నిర్మితమైయుండెను।
Verse 49
विंशतिं विंशतिं प्रादादुष्ट्रीणां च शतं शतम् । शिबिकानां सवेषाणां पुंसां पीवरगामिनाम् ॥ ४९ ॥
అతడు ఇరవై ఇరవై వస్తువులను దానంగా ఇచ్చి, ఆడ ఒంటెలను వంద వందగా సమర్పించాడు. అలంకార సామగ్రితో కూడిన పల్లకీలు మరియు వాటితో వెళ్లే బలమైన మోయువారినీ ఇచ్చాడు।
Verse 50
प्रददौ दश सप्ताश्वान्मातॄणां सुखयायिनः । एवं दत्वा बहुधनं बह्वीभ्यो नृपनंदनः ॥ ५० ॥
అతడు మాతృగణానికి సుఖంగా స్వారీ చేయగల పది మరియు ఏడు గుర్రాలను దానంగా ఇచ్చాడు. ఈ విధంగా రాజకుమారుడు అనేక స్త్రీలకు అపార ధనాన్ని ప్రసాదించాడు।
Verse 51
धन्यो धनपतिप्रख्यश्चक्रे तासां प्रदक्षिणाः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५१ ॥
ధన్యుడు—ధనాధిపతి కుబేరుని పోలిన వైభవంతో—వారిని ప్రదక్షిణ చేశాడు. తరువాత అంజలి ముద్రతో నమస్కరించి ఈ మాటలు పలికాడు।
Verse 52
ममोपरोधात्प्रणतस्य मूर्ध्नापतिं समुद्दिश्य यथा भवत्यः । ब्रुवंतु सर्वाः पितरं ममाद्य स्वैरेण संभुंक्ष्व नरेश मोहिनीम् ॥ ५२ ॥
నా మనవి మేరకు, నేను శిరస్సు వంచి నమస్కరిస్తున్నాను—మీరు మీ భర్తను ఉద్దేశించి మీకు నచ్చినట్లు పలకండి. అలాగే ఈ రోజు నా తండ్రితో ఇలా చెప్పండి: “ఓ రాజా, ఈ మోహినిని స్వేచ్ఛగా అనుభవించండి.”
Verse 53
न चास्मदीया भवता किलेर्ष्या स्वल्पापि कार्या मनसि प्रतीता । विमोहिनीं ब्रह्मसुतां सुशीलां रमस्व सौख्येन रहः शतानि ॥ ५३ ॥
నా పట్ల మనసులో స్వల్పమైనా అసూయ పెట్టుకోకండి. బ్రహ్ముని సుశీల కుమార్తె, మోహింపజేసే విమోహినితో సుఖంగా, ఏకాంతంలో వందల రాత్రులు విహరించండి।
Verse 54
तत्पुत्रवाक्यं हि निशम्य सर्वाः संहृष्टलोम्न्यो नृपनाथमूचुः । स्वभूदुहित्रा सुचिरं रमस्व विदेहपुत्र्येव रघुप्रवीरः ॥ ५४ ॥
తన కుమారుని మాటలు విని అందరూ ఆనందంతో రోమాంచితులై రాజనాథునితో ఇలా అన్నారు— “స్వభూ కుమార్తెతో దీర్ఘకాలం సంతోషంగా విహరించు; రఘువీరుడు విదేహకుమార్తెతో విహరించినట్లే।”
Verse 55
न शल्यभूता कुशकेतुपुत्री त्वत्संगमाद्विद्धि न संशयोऽत्र । पुत्रौजसा दुःखविमुक्तभावात्समीरितं वाक्यमिदं प्रतीहि ॥ ५५ ॥
సందేహం లేకుండా తెలుసుకో— నీ సాంగత్యం వల్ల కుశకేతు కుమార్తె ఇక దుఃఖశూలం కాదు. కుమారుని తేజస్సుతో శోకముక్తురాలై నేను పలికిన ఈ మాటను స్వీకరించు।
Verse 56
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मातृसन्मानं नाम अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥
ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణ ఉత్తరభాగంలో ‘మాతృసన్మానం’ అనే అష్టాదశ అధ్యాయం ముగిసింది।
It reframes desire as a dharma problem: the king’s private passion has public and karmic consequences. The chapter treats elder wives’ dignity as a protected dharmic good; disregarding it is portrayed as spiritually ruinous (loss of auspicious end) and socially destabilizing, hence Mohinī’s counsel becomes a corrective aligned with nyāya.
The mothers state that a husband may take another wife, but only after obtaining the elder wife’s consent, and he must give the elder wife a double share (and whatever she desires). This is presented as ‘true dharma’; violating it creates moral debt and contributes to dharma’s decline.
The dāna catalog operationalizes iṣṭa–pūrta logic: merit is produced through just redistribution, honoring dependents, and restoring social harmony. The abundance underscores impartial respect toward the mothers and frames charity as a dharmic technology for repairing relational disorder.