Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 33

Śrāddha-prayoga: Niyama, Brāhmaṇa-parīkṣā, Kutapa-kāla, Tithi-nyāya, and Vaiṣṇava-phala

Devanagari script

चतुरस्त्रं ब्राह्मणस्य त्रिकोणं क्षत्रियस्य वै । वैश्यस्य वर्तुलं ज्ञेयं शूद्रस्याभ्याभ्युक्षणं भवेत् ॥ ३३ ॥

Transliteration

caturastraṃ brāhmaṇasya trikoṇaṃ kṣatriyasya vai | vaiśyasya vartulaṃ jñeyaṃ śūdrasyābhyābhyukṣaṇaṃ bhavet || 33 ||

Translation

బ్రాహ్మణుని మండలం చతురస్రం, క్షత్రియునిది త్రికోణం; వైశ్యునిది వృత్తం అని తెలుసుకోవాలి. శూద్రునికి మాత్రం జలప్రోక్షణం (అభ్యాభ్యుక్షణ) ద్వారానే విధి జరుగుతుంది.

Word by Word

• चतुरस्त्रम्: a quadrilateral (four-sided figure)
• चतुरस्त्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (four-sided)

• ब्राह्मणस्य: of a brāhmaṇa
• ब्राह्मणस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• त्रिकोणम्: a triangle
• त्रिकोणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (three-angled)

• क्षत्रियस्य: of a kṣatriya
• क्षत्रियस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चय/सम्बोधनार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• वैश्यस्य: of a vaiśya
• वैश्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वर्तुलम्: a circle/round figure
• वर्तुलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्तुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्ञेयम्: should be known (as)
• ज्ञेयम्: Kriya (क्रिया/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (यत्-प्रत्यय, gerundive/भाव्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘to be known/should be understood’

• शूद्रस्य: of a śūdra
• शूद्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अभि-अभ्युक्षणम्: sprinkling (rite/act)
• अभि-अभ्युक्षणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अभि + अभि + उक्ष् (धातु) + ल्युट् (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (ल्युट्-प्रत्यय, action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘sprinkling (over)’

• भवेत्: should be / would be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sanatkumāra (teaching Nārada in dialogue)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a dharmic principle of “adhikāra-bheda” (differentiated eligibility): ritual forms and methods are adapted to the practitioner’s social-ritual station, aiming at orderly, effective performance rather than a single uniform procedure for all.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports bhakti by emphasizing disciplined observance: when rites are performed in a regulated, appropriate manner (with purity and correct procedure), they become supportive auxiliaries (aṅgas) that steady the mind for devotion and remembrance of the Divine.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects ritual-technical knowledge akin to Vedāṅga applications—especially kalpa-style procedural classification and basic geometric layout of maṇḍalas/vedis, along with the purificatory practice of abhyukṣaṇa (sprinkling) used in rites.