Nārada’s Hymn to Viṣṇu (Nāradasya Viṣṇu-stavaḥ)
ఋషుల ప్రశ్నలకు ప్రతిగా సూతుడు సనకాది కుమారులను పరిచయం చేస్తాడు—వారు బ్రహ్మ మానసపుత్రులు, బ్రహ్మచారులు, మోక్షపరులు; మేరువునుండి బ్రహ్మసభ వైపు ప్రయాణిస్తారు. మార్గమధ్యంలో విష్ణువు పవిత్ర నది గంగను దర్శించి సీతాజలంలో స్నానం చేయాలని కోరుకుంటారు. అప్పుడు నారదుడు వచ్చి జ్యేష్ఠ భ్రాతలను నమస్కరించి నారాయణ, అచ్యుత, అనంత, వాసుదేవ, జనార్దనాది నామజపంతో పాటు విస్తృత విష్ణుస్తోత్రాన్ని పఠిస్తాడు. ఆ స్తోత్రంలో విష్ణువు సగుణ-నిర్గుణుడు, జ్ఞానం మరియు జ్ఞాత, యోగం మరియు యోగసాధ్యుడు, విశ్వరూపుడైయుండి కూడా అసంగుడని వర్ణించబడుతుంది; కూర్మ, వరాహ, నరసింహ, వామన, పరశురామ, రామ, కృష్ణ, కల్కి అవతారాలు కీర్తించబడతాయి, నామస్మరణ శుద్ధి-మోక్షదాయకమని పదేపదే ప్రశంసించబడుతుంది. స్నానం చేసి సంధ్యా-తర్పణాలు పూర్తిచేసిన తరువాత మునులు హరికథలో నిమగ్నమవుతారు; అనంతరం నారదుడు భగవంతుని లక్షణాలు, ఫలప్రద కర్మ, సత్యజ్ఞానం, తపస్సు, అతిథి సత్కార విధానం—విష్ణువును ప్రసన్నం చేసేవి—అని అడుగుతాడు. చివర ఫలశ్రుతి: ఉదయపఠనం పావనతనూ విష్ణులోకప్రాప్తినీ ఇస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कथं सनत्कुमारस्तु नारदाय महात्मने । प्रोक्तवान् सकलान् धर्मान् कथं तौ मिलितावुभौ 1. ॥ १ ॥
ఋషులు పలికిరి—మహాత్ముడైన నారదునికి సనత్కుమారుడు సమస్త ధర్మములను ఎలా ఉపదేశించెను? ఆ ఇద్దరు పరస్పరం ఎలా కలిసిరి?
Verse 2
कस्मिन् स्थाने स्थितौ सूत तावुभौ ब्रह्मवादिनौ । हरिगीतसमुद्गाने चक्रतुस्तद्वदस्व नः ॥ २ ॥
హే సూతా! ఆ ఇద్దరు బ్రహ్మవాదులు ఏ స్థలమున నిలిచియుండిరి? హరి-గీతముల మధుర గానమును వారు ఎక్కడ ప్రారంభించిరి? మాకు చెప్పుము.
Verse 3
सूत उवाच । सनकाद्या महात्मानो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । निर्ममा निरहङ्काराः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ ३ ॥
సూతుడు పలికెను—సనకాదులు మహాత్ములు బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రులు. మమకారమూ అహంకారమూ లేని వారు; అందరూ ఊర్ధ్వరేతస్సులు, అనగా బ్రహ్మచర్యనిష్ఠులు.
Verse 4
तेषां नामानि वक्ष्यामि सनकश्च सनन्दनः । सनत्कुमारश्च विभुः सनातन इति स्मृतः ॥ ४ ॥
వారి నామములు చెప్పుచున్నాను—సనకుడు, సనందనుడు, విభువైన సనత్కుమారుడు, మరియు ‘సనాతనుడు’ అని స్మరింపబడువాడు.
Verse 5
विष्णुभक्ता महात्मानो ब्रह्मध्यानपरायणाः । सहस्रसूर्यसंकाशाः सत्यसन्धा मुमुक्षवः ॥ ५ ॥
వారు మహాత్ములు, విష్ణుభక్తులు, బ్రహ్మధ్యానమున పరాయణులు; సహస్ర సూర్యులవలె ప్రకాశించువారు, సత్యసంకల్పులు, మోక్షాభిలాషులు.
Verse 6
एकदा मेरुशृङ्गं ते प्रस्थिताः ब्रह्मणः सभाम् । इष्टां मार्गेऽथ ददृशुः गंगां विष्णुपदीं द्विजाः ॥ ६ ॥
ఒకసారి ఆ ద్విజ ఋషులు మేరుశిఖరమునుండి బ్రహ్మసభకు బయలుదేరిరి; మార్గమందు వారు విష్ణుపదీ పవిత్ర గంగను దర్శించిరి।
Verse 7
तां निरीक्ष्य समुद्युक्ताः स्नातुं सीताजलेऽभवन् । एतस्मिन्नन्तरे तत्र देवर्षिर्नारदो मुनिः ॥ ७ ॥
ఆమెను చూచి వారు సీతాజలమున స్నానముచేయుటకు ఉత్సుకులై సిద్ధపడిరి. అంతలో అక్కడ దేవర్షి ముని నారదుడు వచ్చెను।
Verse 8
आजगाम द्विजश्रेष्ठा दृष्ट्वा भ्रातॄन् स्वकाग्रजान् । तान् दृष्ट्वा स्नातुमुद्युक्तान् नमस्कृत्य कृताञ्जलि ॥ ८ ॥
అనంతరం ద్విజశ్రేష్ఠుడైన నారదుడు వచ్చెను. తన అగ్రజ భ్రాతృలను, స్నానమునకు సిద్ధమైన వారిని చూచి, కృతాంజలితో నమస్కరించి నిలిచెను।
Verse 9
गृणन् नामानि सप्रेमभक्तियुक्तो मधुद्विषः । नारायणाच्युतानन्त वासुदेव जनार्दन ॥ ९ ॥
ప్రేమభక్తితో యుక్తుడై మధుద్విషుని నామములను కీర్తించవలెను—నారాయణ, అచ్యుత, అనంత, వాసుదేవ, జనార్దన।
Verse 10
यज्ञेश यज्ञपुरुष कृष्ण विष्णो नमोऽस्तु ते । पद्माक्ष कमलाकान्त गङ्गाजनक केशव । क्षीरोदशायिन् देवेश दामोदर नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥
హే యజ్ఞేశ, హే యజ్ఞపురుష, హే కృష్ణ, హే విష్ణో—నీకు నమస్కారం. హే పద్మాక్ష, హే కమలాకాంత, హే గంగాజనక కేశవ; హే క్షీరోదశాయీ, హే దేవేశ దామోదర—నీకు నమస్కారం.
Verse 11
श्रीराम विष्णो नरसिंह वामन प्रद्युम्न संकर्षण वासुदेव । अजानिरुद्धामलरुङ् मुरारे त्वं पाहि नः सर्वभयादजस्रम् ॥ ११ ॥
ఓ శ్రీరామా! ఓ విష్ణువా—నరసింహ, వామన; ఓ ప్రద్యుమ్న, సంకర్షణ, వాసుదేవ; ఓ అజానిరుద్ధ, నిర్మల మురారి! మమ్మల్ని సర్వభయాల నుండి నిరంతరం కాపాడు।
Verse 12
इत्युच्चरन् हरेर्नाम नत्वा तान् स्वाग्रजान् मुनीन् । उपासीनश्च तैः सार्धं सस्नौ प्रीतिसमन्वितः ॥ १२ ॥
ఇలా హరి నామాన్ని ఉచ్చరించి, ఆ పెద్ద మునులకు నమస్కరించి, వారి తోడుగా కూర్చొని, ప్రేమానందంతో స్నానం చేశాడు।
Verse 13
तेषां चापि तु सीताया जले लोकमलापहे । स्नात्वा सन्तर्प्य देवर्षिपितॄन् विगतकल्मषाः ॥ १३ ॥
వారూ సీతా నదీ జలంలో—లోక మలాన్ని తొలగించేదానిలో—స్నానం చేసి పాపరహితులయ్యారు; స్నానానంతరం దేవులు, ఋషులు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి తృప్తిపరిచారు।
Verse 14
उत्तीर्य सन्ध्योपास्त्यादि कृत्वाचारं स्वकं द्विजाः । कथां प्रचक्रुर्विविधाः नारायणगुणाश्रिताः ॥ १४ ॥
స్నానం ముగించి బయటికి వచ్చి, ద్విజులు సంధ్యోపాసనాది తమ నియత ఆచారాలను నిర్వహించారు; తరువాత నారాయణుని గుణాలపై ఆధారమైన వివిధ కథా-చర్చలను ప్రారంభించారు।
Verse 15
कृतक्रियेषु मुनिषु गङ्गातीरे मनोरमे । चकार नारदः प्रश्नं नानाख्यानकथान्तरे ॥ १५ ॥
మనోహరమైన గంగాతీరంలో మునులు తమ కర్మకాండలను పూర్తిచేసినప్పుడు, అనేక ఆఖ్యాన కథల మధ్య నారదుడు ఒక ప్రశ్నను లేవనెత్తాడు।
Verse 16
नारद उवाच । सर्वज्ञाः स्थ मुनिश्रेष्ठाः भगवद्भक्तितत्पराः । यूयं सर्वे जगन्नाथा भगवन्तः सनातनाः ॥ १६ ॥
నారదుడు పలికెను—మీరు అందరూ సర్వజ్ఞులు, మునిశ్రేష్ఠులు, భగవద్భక్తిలో పరమ తత్పరులు. మీరు జగన్నాథులు, సనాతనమైన పూజ్య భగవంతులు॥१६॥
Verse 17
लोकोद्धारपरान् युष्मान् दीनेषु कृतसौहृदान् । पृच्छे ततो वदत मे भगवल्लक्षणं बुधाः ॥ १७ ॥
లోకోద్ధారంలో నిమగ్నులై, దీనుల పట్ల స్నేహం చూపే మీరందరినీ నేను ప్రశ్నిస్తున్నాను. ఓ బుద్ధిమంతులారా, భగవానుని లక్షణాన్ని నాకు చెప్పండి॥१७॥
Verse 18
येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजङ्गमम् । गङ्गापादोदकं यस्य स कथं ज्ञायते हरिः ॥ १८ ॥
యేనివన్నీ—స్థావర జంగమములతో కూడిన ఈ సమస్త జగత్తు—ఉద్భవించిందో, ఆయన పాదప్రక్షాళన జలమే గంగా అయిన ఆ హరిని సాధారణ మార్గాలతో ఎలా పూర్తిగా తెలుసుకోగలం?॥१८॥
Verse 19
कथं च त्रिविधं कर्म सफलं जायते नृणाम् । ज्ञानस्य लक्षणं ब्रूत तपसश्चापि मानदाः ॥ १९ ॥
మానవుల త్రివిధ కర్మం ఎలా ఫలప్రదమవుతుంది? ఓ గౌరవనీయులారా, జ్ఞాన లక్షణాన్ని, అలాగే తపస్సు లక్షణాన్ని కూడా నాకు చెప్పండి॥१९॥
Verse 20
अतिथेः पूजनं वापि येन विष्णुः प्रसीदति । एवमादीनि गुह्यानि हरितुष्टिकराणि च । अनुगृह्य च मां नाथास्तत्त्वतो वक्तुमर्हथ ॥ २० ॥
అతిథి పూజ—ద్వారా విష్ణువు ప్రసన్నుడగును—ఇలాంటి హరిని తృప్తిపరచే గూఢ ఆచారాలు మొదలైనవన్నీ; ఓ నాథులారా, నాపై అనుగ్రహించి వాటి తత్త్వాన్ని యథార్థంగా వివరించండి॥२०॥
Verse 21
शौनक उवाच । नमः पराय देवाय परस्मात् परमाय च । परावरनिवासाय सगुणायागुणाय च ॥ २१ ॥
శౌనకుడు పలికెను—పరాత్పరుడైన, పరమాత్పరుడైన ఆ పరమదేవునికి నమస్కారం; పర–అపర లోకాల నివాసుడైన, సగుణుడూ నిర్గుణుడూ అయినవాడికి నమస్కారం।
Verse 22
अमायायात्मसंज्ञाय मायिने विश्वरूपिणे । योगीश्वराय योगाय योगगम्याय विष्णवे ॥ २२ ॥
మాయాతీతుడైన, ఆత్మస్వరూపుడని ప్రసిద్ధుడైన; మాయాధిపతి, విశ్వరూపుడు; యోగుల ఈశ్వరుడు, స్వయంగా యోగం, యోగమార్గమునే పొందదగిన విష్ణువుకు నమస్కారం।
Verse 23
ज्ञानाय ज्ञानगम्याय सर्वज्ञानैकहेतवे । ज्ञानेश्वराय ज्ञेयाय ज्ञात्रे विज्ञानसम्पदे ॥ २३ ॥
స్వయంగా జ్ఞానమైనవాడికి, జ్ఞానముచేతనే పొందదగినవాడికి, సమస్త జ్ఞానానికి ఏకైక కారణుడికి; జ్ఞానేశ్వరుడికి, జ్ఞేయుడికి, జ్ఞాతకుడికి, విజ్ఞానసంపదాస్వరూపుడికి నమస్కారం।
Verse 24
ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातृपापहराय च । ध्यानेश्वराय सुधिये ध्येयध्यातृस्वरूपिणे ॥ २४ ॥
ధ్యానస్వరూపుడికి, ధ్యానముచేతనే లభ్యుడికి; ధ్యాత యొక్క పాపాలను హరించువాడికి; ధ్యానేశ్వరుడికి; శుద్ధబుద్ధికి మూలమైనవాడికి; ధ్యేయ-ధ్యాతా రెండింటి స్వరూపుడికి నమస్కారం।
Verse 25
आदित्यचन्द्रा ग्निविधातृदेवाः सिद्धाश्च यक्षासुरनागसंघाः । यच्छक्तियुक्तास्तमजं पुराणं सत्यं स्तुतीशं सततं नतोऽस्मि ॥ २५ ॥
య whose శక్తితో సూర్యచంద్రులు, అగ్ని, విధాతా మరియు దేవగణాలు; అలాగే సిద్ధులు, యక్షులు, అసురులు, నాగసంఘాలు బలవంతులవుతారో—ఆ అజుడు, పురాతనుడు, సత్యస్వరూపుడు, స్తుతుల అధీశ్వరుడైన ప్రభువుకు నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను।
Verse 26
यो ब्रह्मरूपी जगतां विधाता स एव पाता द्विजविष्णुरूपी । कल्पान्तरुद्रा ख्यतनुः स देवः शेतेऽङघ्रिपानस्तमजं भजामि ॥ २६ ॥
బ్రహ్మరూపంగా లోకాలకు సృష్టికర్తయైనవాడు, విష్ణురూపంగా వాటిని పాలించువాడు; కల్పాంతంలో రుద్రనామక రూపం ధరించువాడు—ఆ అజ దేవుడు శేషునిపై పాదాలు నిలిపి శయనించుచున్నాడు; నేనతనినే భజించుచున్నాను.
Verse 27
यन्नामसङ्कीर्तनतो गजेन्द्रो ग्राहोग्रबन्धान्मुमुचे स देवः । विराजमानः स्वपदे पराख्ये तं विष्णुमाद्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २७ ॥
య whose నామసంకీర్తన మాత్రముచేత గజేంద్రుడు గ్రాహుని ఘోర బంధనమునుండి విముక్తుడయ్యెను—ఆ ప్రభువు ‘పర’ అనే స్వపరమ పదములో విరాజిల్లుచున్నాడు. ఆ ఆద్య విష్ణువునే నేను శరణు పొందుచున్నాను.
Verse 28
शिवस्वरूपी शिवभक्तिभाजां यो विष्णुरूपी हरिभावितानाम् । सङ्कल्पपूर्वात्मकदेहहेतुस्तमेव नित्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २८ ॥
శివభక్తులకు శివరూపంగా, హరిభావంలో లీనులైన వారికి విష్ణురూపంగా దర్శనమిచ్చువాడు; పూర్వసంకల్పమూ సూక్ష్మాత్మతత్త్వమూ ఆధారంగా దేహధారణకు కారణమైనవాడు—ఆయనకే నేను నిత్యం శరణు పొందుచున్నాను.
Verse 29
यः केशिहन्ता नरकान्तकश्च बालो भुजाग्रेण दधार गोत्रम् । देवं च भूभारविनोदशीलं तं वासुदेवं सततं नतोऽस्मि ॥ २९ ॥
కేశిని సంహరించినవాడు, నరకుని అంతం చేసినవాడు; బాల్యములో భుజాగ్రముపై గోవర్ధనాన్ని ధరించినవాడు; భూభారాన్ని తొలగించుటలో ఆనందించు దేవుడైన వాసుదేవునికి నేను సదా నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 30
लेभेऽवतीर्योग्रनृसिंहरूपी यो दैत्यवक्षः कठिनं शिलावत् । विदार्य संरक्षितवान् स्वभक्तं प्रह्लादमीशं तमजं नमामि ॥ ३० ॥
ఉగ్ర నృసింహరూపముగా అవతరించి, శిలవలె కఠినమైన దైత్యుని వక్షస్థలాన్ని చీల్చి, తన భక్తుడు ప్రహ్లాదుని రక్షించిన ఆ అజ ఈశ్వరునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 31
व्योमादिभिर्भूषितमात्मसंज्ञं निरंजनं नित्यममेयतत्त्वम् । जगद्विधातारमकर्मकं च परं पुराणं पुरुषं नतोऽस्मि ॥ ३१ ॥
వ్యూమాది తత్త్వాలతో అలంకృతుడై, ఆత్మనామంతో ప్రసిద్ధుడై, నిరంజనుడై, నిత్యుడై, అమేయ తత్త్వరూపుడైన; జగత్తును విధించే వాడైయుండి కూడా అకర్ముడైన ఆ పరమ పురాణ పురుషునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 32
ब्रह्मेन्द्र रुद्रा निलवायुमर्त्यगन्धर्वयक्षासुरदेवसंघैः । स्वमूर्तिभेदैः स्थित एक ईशस्तमादिमात्मानमहं भजामि ॥ ३२ ॥
బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్ర, నీల-వాయు, మానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, అసురులు, దేవసంఘాల మధ్య, తన స్వరూపభేదాల ద్వారా ప్రత్యక్షమైయుండి కూడా ఒకే ఈశ్వరుడిగా నిలిచిన ఆ ఆద్యాత్మను నేను భజిస్తున్నాను.
Verse 33
यतो भिन्नमिदं सर्वं समुद्भूतं स्थितं च वै । यस्मिन्नेष्यति पश्चाच्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३३ ॥
ఏదినుండి ఈ సమస్త భిన్న జగత్తు ఉద్భవించిందో, ఏదిలో నిలిచి ఉందో, మరియు చివరికి ఏదిలోనే లయమవుతుందో—ఆయన శరణు నేను పొందాను.
Verse 34
यः स्थितो विश्वरूपेण सङ्गीवात्र प्रतीयते । असङ्गी परिपूर्णश्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३४ ॥
విశ్వరూపంగా నిలిచి ఇక్కడ అన్నింటితో సంగమున్నట్టుగా కనిపించినా, నిజానికి అసంగుడై పరిపూర్ణుడైన ఆయన శరణు నేను పొందాను.
Verse 35
हृदि स्थितोऽपि यो देवो मायया मोहितात्मनाम् । न ज्ञायेत परः शुद्धस्तमस्मि शरणं गतः ॥ ३५ ॥
హృదయంలో నివసిస్తున్నప్పటికీ, మాయచే మోహితమైన మనస్సుల వారికి తెలియనివాడు—ఆ పరమ, నిత్యశుద్ధుడైన దేవుని శరణు నేను పొందాను.
Verse 36
सर्वसङ्गनिवृत्तानां ध्यानयोगरतात्मनाम् । सर्वत्र भाति ज्ञानात्मा तमस्मि शरणं गतः ॥ ३६ ॥
సర్వసంగాలను విడిచిపెట్టి ధ్యానయోగంలో మనస్సు లీనమైన వారికి జ్ఞానస్వరూప ఆత్మ సర్వత్ర ప్రకాశిస్తుంది. ఆ ప్రభువునే నేను శరణు పొందితిని.
Verse 37
दधार मंदरं पृष्ठे निरोदेऽमृतमन्थने । देवतानां हितार्थाय तं कूर्मं शरणं गतः ॥ ३७ ॥
అమృతమథన సమయంలో సముద్రంలో మంద్రపర్వతాన్ని తన వెన్నుపై ధరించాడు. దేవతల హితార్థం ఆ కూర్మావతారుని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
Verse 38
दंष्ट्रांकुरेण योऽनन्तः समुद्धृत्यार्णवाद् धराम् । तस्थाविदं जगत् कृत्स्नं वाराहं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३८ ॥
అనంతుడైన ప్రభువు తన దంతాగ్రంతో సముద్రం నుండి భూమిని పైకి ఎత్తి నిలిపి, ఆయనపై ఈ సమస్త జగత్తు స్థిరమైంది. ఆ వరాహస్వరూపునకు నేను నమస్కరిస్తాను.
Verse 39
प्रह्लादं गोपयन् दैत्यं शिलातिकठिनोरसम् । विदार्य हतवान् यो हि तं नृसिंहं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३९ ॥
ప్రహ్లాదుని కాపాడుతూ, రాతిలా కఠినమైన వక్షస్థలమున్న దైత్యుణ్ని చీల్చి సంహరించిన శ్రీ నృసింహ ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తాను.
Verse 40
लब्ध्वा वैरोचनेर्भूमिं द्वाभ्यां पद्भ्यामतीत्य यः । आब्रह्मभुवनं प्रादात् सुरेभ्यस्तं नतोऽजितम् ॥ ४० ॥
బలి (వైరోచనిపుత్రుడు) ఇచ్చిన భూమిని రెండు అడుగులతో అతిక్రమించి, బ్రహ్మలోకము వరకు లోకాలను దేవతలకు ప్రసాదించిన అజేయుడైన అజిత ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తాను.
Verse 41
हैहयस्यापराधेन ह्येकविंशतिसंख्यया । क्षत्रियान्वयभेत्ता यो जामदग्न्यं नतोऽस्मि तम् ॥ ४१ ॥
హైహయుల అపరాధం వల్ల ఇరవై ఒక్కసార్లు క్షత్రియ వంశాన్ని సంహరించిన జామదగ్న్య పరశురామునకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।
Verse 42
आविर्भूतश्चतुर्धा यः कपिभिः परिवारितः । हतवान् राक्षसानीकं रामचन्द्रं नतोऽस्म्यहम् ॥ ४२ ॥
చతుర్విధంగా అవతరించి వానరగణాలతో పరివృతుడై రాక్షససేనను సంహరించిన శ్రీరామచంద్రునకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।
Verse 43
मूर्तिद्वयं समाश्रित्य भूभारमपहृत्य च । संजहार कुलं स्वं यस्तं श्रीकृष्णमहं भजे ॥ ४३ ॥
ద్విరూపాన్ని ఆశ్రయించి భూభారాన్ని తొలగించి, అనంతరం తన స్వకుల నాశనాన్ని కలిగించిన శ్రీకృష్ణుని నేను భజిస్తున్నాను।
Verse 44
भूम्यादिलोकत्रितयं संतृप्तात्मानमात्मनि । पश्यन्ति निर्मलं शुद्धं तमीशानं भजाम्यहम् ॥ ४४ ॥
భూమ్యాది త్రిలోకమంతటా వ్యాపించిన, ఆత్మలో తృప్తులైన మునులు అంతరాత్మలో నిర్మల శుద్ధుడిగా దర్శించే ఆ ఈశానుని నేను భజిస్తున్నాను।
Verse 45
युगान्ते पापिनोऽशुद्धान् भित्त्वा तीक्ष्णसुधारया । स्थापयामास यो धर्मं कृतादौ तं नमाम्यहम् ॥ ४५ ॥
యుగాంతంలో పదునైన ఖడ్గధారతో పాపి అశుద్ధులను చీల్చి, కృతయుగ ఆరంభంలో ధర్మాన్ని స్థాపించిన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।
Verse 46
एवमादीन्यनेकानि यस्य रूपाणि पाण्डवाः । न शक्यं तेन संख्यातुं कोट्यब्दैरपि तं भजे ॥ ४६ ॥
హే పాండవులారా, ఈ విధంగా ఆయనకు అనేకానేక రూపాలు ఉన్నాయి; కోటి సంవత్సరాలైనా వాటిని లెక్కించలేం. అందుకే నేను ఆయననే భజిస్తాను.
Verse 47
महिमानं तु यन्नाम्नः परं गन्तुं मुनीश्वराः । देवासुराश्च मनवः कथं तं क्षुल्लको भजे ॥ ४७ ॥
ఆ దివ్య నామ మహిమ యొక్క పరమ స్థితిని మునీశ్వరులే చేరలేరు; దేవులు, అసురులు, మనువులూ కాదు—అయితే నేను అల్పుడను, ఆయనను ఎలా భజించగలను?
Verse 48
यन्नामश्रवणेनापि महापातकिनो नराः । पवित्रतां प्रपद्यन्ते तं कथं स्तौमि चाल्पधीः ॥ ४८ ॥
ఆయన నామాన్ని కేవలం వినడమే మహాపాతకులకూ పవిత్రతను ఇస్తుంది—అటువంటి ఆయనను నేను అల్పబుద్ధి ఎలా స్తుతించగలను?
Verse 49
यथाकथञ्चिद्यन्नाम्नि कीर्तिते वा श्रुतेऽपि वा । पापिनस्तु विशुद्धाः स्युः शुद्धा मोक्षमवाप्नुयुः ॥ ४९ ॥
ఏ విధంగానైనా ఆయన నామం కీర్తించబడినా లేదా కేవలం వినబడినా పాపులూ శుద్ధులవుతారు; శుద్ధులైనవారు మోక్షాన్ని పొందుతారు.
Verse 50
आत्मन्यात्मानमाधाय योगिनो गतकल्मषाः । पश्यन्ति यं ज्ञानरूपं तमस्मि शरणं गतः ॥ ५० ॥
ఆత్మలో ఆత్మను స్థాపించి, కల్మషరహిత యోగులు జ్ఞానస్వరూపుడైన ఆయనను దర్శిస్తారు; ఆ ప్రభువునే నేను శరణు పొందాను.
Verse 51
साङ्ख्याः सर्वेषु पश्यन्ति परिपूर्णात्मकं हरिम् । तमादिदेवमजरं ज्ञानरूपं भजाम्यहम् ॥ ५१ ॥
సాంఖ్యమార్గులు సమస్త జీవులలో పరిపూర్ణాత్మస్వరూపుడైన హరిని దర్శిస్తారు. ఆ ఆదిదేవుడు, అజరుడు, జ్ఞానస్వరూపుడైన హరిని నేను భజించుచున్నాను॥५१॥
Verse 52
सर्वसत्त्वमयं शान्तं सर्वद्र ष्टारमीश्वरम् । सहस्रशीर्षकं देवं वन्दे भावात्मकं हरिम् ॥ ५२ ॥
సర్వసత్త్వమయుడు, శాంతుడు, సర్వద్రష్టా ఈశ్వరుడు—సహస్రశీర్షుడైన దేవుడు, భావస్వరూపుడైన హరికి నేను వందనం చేస్తాను॥५२॥
Verse 53
यद्भूतं यच्च वै भाव्यं स्थावरं जङ्गमं जगत् । दशाङ्गुलं योऽत्यतिष्ठत्तमीशमजरं भजे ॥ ५३ ॥
భూతమూ, భావ్యమూ, స్థావర-జంగమమయమైన సమస్త జగత్తును ‘దశాంగుళ’ మించి అధిష్ఠించువాడు—ఆ అజర ఈశ్వరుని నేను భజించుచున్నాను॥५३॥
Verse 54
अणोरणीयांसमजं महतश्च महत्तरम् । गुह्याद्गुह्यतमं देवं प्रणमामि पुनः पुनः ॥ ५४ ॥
అణువుకన్నా అణువైన, అజుడు, మహత్తుకన్నా మహత్తరుడు, గుహ్యములో గుహ్యతముడైన ఆ దేవునికి నేను మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం చేస్తాను॥५४॥
Verse 55
ध्यातः स्मृतः पूजितो वा श्रुतः प्रणमितोऽपि वा । स्वपदं यो ददातीशस्तं वन्दे पुरुषोत्तमम् ॥ ५५ ॥
ధ్యానించినా, స్మరించినా, పూజించినా, శ్రవించినా, లేదా కేవలం ప్రణమించినా—తన పరమపదాన్ని ప్రసాదించే ఆ ఈశ్వరుడైన పురుషోత్తమునకు నేను వందనం చేస్తాను॥५५॥
Verse 56
इति स्तुवन्तं परमं परेशं हर्षाम्बुसंरुद्धविलोचनास्ते । मुनीश्वरा नारदसंयुतास्तु सनन्दनाद्याः प्रमुदं प्रजग्मुः ॥ ५६ ॥
ఇట్లు పరమేశ్వరుడైన పరమ ప్రభువును స్తుతిస్తూ, హర్షాశ్రువులతో కళ్లుమూసుకున్న ఆ మునీశ్వరులు—నారదునితో కూడి సనందనాది—మహా ఆనందంతో ప్రస్థానమయ్యారు।
Verse 57
यं इदं प्रातरुत्त्थाय पठेद्वै पौरुषं स्तवम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ५७ ॥
ఎవడు ఉదయాన్నే లేచి ఈ పురుష-స్తవాన్ని పఠిస్తాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి శుద్ధుడై విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు।
Verse 58
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सनत्कुमारनारदसंवादेनारदकृतविष्णुस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥
ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణం పూర్వభాగం మొదటి పాదంలో సనత్కుమార-నారద సంభాషణలో ‘నారదకృత విష్ణు-స్తుతి’ అనే రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Frequently Asked Questions
It sacralizes the teaching environment by linking tīrtha practice to Viṣṇu-theology (Gaṅgā as Viṣṇu-pāda-jala) and demonstrates the Purāṇic ideal that Vedic rites (snāna, sandhyā, tarpaṇa) are completed and crowned by Hari-nāma and stotra, integrating karma with mokṣa-dharma.
The stotra compresses core Purāṇic Vedānta: Viṣṇu as both saguṇa and nirguṇa, as knowledge/yoga and their goal, as viśvarūpa yet unattached, alongside an avatāra taxonomy and the doctrine that hearing or uttering the Divine Name purifies even grave sins and leads toward liberation.