Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 65

Dharmopadeśa-Śānti: Rules of Impurity, Expiations, and Ancestor Rites

Devanagari script

इष्टेन लभते स्वर्गं मोक्षं पूर्त्तेन चान्पुयात् । वित्तक्षेपो भवेदिष्टं तडागं पूर्त्तमुच्यते ॥ ६५ ॥

Transliteration

iṣṭena labhate svargaṃ mokṣaṃ pūrttena cānpuyāt | vittakṣepo bhavediṣṭaṃ taḍāgaṃ pūrttamucyate || 65 ||

Translation

ఇష్టకర్మల ద్వారా స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది; పూర్తకర్మల ద్వారా మోక్షప్రాప్తి కూడా సాధ్యమవుతుంది. యజ్ఞపూజల కోసం ధనవ్యయం ‘ఇష్టం’; తడాగం (చెరువు) నిర్మాణం ‘పూర్తం’ అని చెప్పబడింది.

Word by Word

• इष्टेन: by iṣṭa (sacrificial rite)
• इष्टेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन (Singular)

• लभते: obtains
• लभते: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular)

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular)

• पूर्त्तेन: by pūrta (public/charitable works)
• पूर्त्तेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अनुपुयात्: should become purified / should attain purification
• अनुपुयात्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: √पु (धातु; ‘to purify’) उपसर्गः अनु-
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; पाठे ‘चान्पुयात्’ = ‘च + अनुपुयात्’ (sandhi)

• वित्तक्षेपः: spending/disbursement of wealth
• वित्तक्षेपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वित्त + क्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (वित्तस्य क्षेपः)

• भवेत्: would be / is said to be
• भवेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• इष्टम्: iṣṭa (sacrificial merit)
• इष्टम्: विधेय (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन (Singular); विधेय-नाम (predicate nominative)

• तडागम्: a pond/tank
• तडागम्: कर्ता/विधेय (Subject/Predicate in definition)
• Type: Noun
• Root: तडाग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन (Singular)

• पूर्त्तम्: pūrta (charitable/public work)
• पूर्त्तम्: विधेय (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: पूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन (Singular); विधेय-नाम

• उच्यते: is called
• उच्यते: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) कर्मणि-प्रयोग
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), कर्मणि (Passive)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It distinguishes two classical streams of merit—iṣṭa (ritual/sacrificial worship) and pūrta (charity and public-benefit works)—and assigns their fruits: svarga through iṣṭa and the higher aim of moksha through pūrta.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It frames devotion in practical dharma: worship and offerings (iṣṭa) are devotional acts, while compassionate service like creating water resources (pūrta) expresses devotion through loka-saṅgraha (welfare of beings), which is presented as conducive to liberation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual classification and dharma-śāstric terminology are emphasized: the verse defines technical categories of karma (iṣṭa vs pūrta) used in Vedic ritual and merit-accounting discussions rather than a specific Vedanga like Jyotiṣa.