Śuka’s Yoga-ascent, the Echo of ‘Bhoḥ’, and the Vaikuṇṭha Vision

Verse 1

सूत उवाच । एतच्छ्रृत्वा तु वचनं नारदो भगवानृषिः । पुनः पप्रच्छ तं विप्र शुकाभिपतनं मुनिम् ॥ १ ॥

సూతుడు పలికెను—ఆ వచనము విని భగవాన్ ఋషి నారదుడు మళ్లీ శుకభావమును పొందిన ఆ బ్రాహ్మణ మునిని ప్రశ్నించెను।

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं त्वयाऽतिकरुणात्मना । यच्छ्रृत्वा मानसं मेऽद्य शांतिमग्र्यामुपागतम् ॥ २ ॥

నారదుడు పలికెను—హే భగవన్! మీరు అపార కరుణాస్వరూపులు; మీరు సమస్తమును వివరించితిరి. అది విని నేడు నా మనస్సు పరమ శాంతిని పొందెను।

Verse 3

पुनश्च मोक्षशास्त्रं मे त्वमादिश महामुने । नहि सम्पूर्णतामेति तृष्णा कृष्णगुणार्णवे ॥ ३ ॥

మళ్లీ, హే మహామునీ! నాకు మోక్షశాస్త్రమును ఉపదేశించుము; శ్రీకృష్ణుని గుణసముద్రములో నా తృష్ణ సంపూర్ణతను పొందదు।

Verse 4

ये तु संसारनिर्मुक्ता मोक्ष शास्त्रपरायणाः । कुत्र ते निवसंतीह संशयो मे महानयम् ॥ ४ ॥

సంసారమునుండి విముక్తులై మోక్షశాస్త్రపరాయణులైన వారు ఇక్కడ ఎక్కడ నివసించుచున్నారు? ఇదే నా మహా సందేహము।

Verse 5

तं छिन्धि सुमहाभागत्वत्तो नान्यो विदांवरः । सनं. उ । धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं महामुनिः ॥ ५ ॥

హే సుమహాభాగ! ఆ సందేహమును ఛేదించుము; మీకన్నా వేరెవ్వరూ విద్వత్తములు కారు. అని పలికి మహాముని శాస్త్రవిధి ప్రకారం తన మనస్సును స్థిరపరచుకొనెను।

Verse 6

पादात्प्रभृति गात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित् । ततः स प्राङ्मुखो विद्वानादित्येन विरोचिते ॥ ६ ॥

పాదాలనుండి ప్రారంభించి అవయవాలలో క్రమంగా, క్రమయోగాన్ని తెలిసిన సాధకుడు తన చైతన్యాన్ని విన్యసించాలి. ఆపై ఆ పండితుడు తూర్పుముఖుడై ఆదిత్యప్రభలో ఈ ధ్యానాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 7

पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत् । न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो न च दर्शनम् ॥ ७ ॥

చేతులు పాదాలు లోపలికి మడచుకొని అతడు వినయంతో కూర్చున్నాడు. అక్కడ పక్షుల గుంపు లేదు, శబ్దం లేదు, చూడదగినదీ ఏమీ లేదు.

Verse 8

यत्र वैयासकिर्द्धाम्नि योक्तुं समुपचक्रमे । स ददर्श तदात्मानं सर्वसंगविनिःसृतः ॥ ८ ॥

వైయాసకి తన అంతర్ధామంలో యోగంలో లీనమవుటకు ప్రారంభించిన చోట, అతడు తన స్వయాత్మను దర్శించాడు—సర్వ సంగాల నుండి పూర్తిగా విరక్తుడై.

Verse 9

प्रजहास ततो हासं शुकः सम्प्रेक्ष्य भास्करम् । स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये ॥ ९ ॥

అప్పుడు శుకుడు భాస్కరుని చూచి హాస్యమాడెను. అనంతరం మోక్షమార్గాన్ని పొందుటకై మళ్లీ యోగాన్ని ఆశ్రయించి సాధనలో నిమగ్నమయ్యెను.

Verse 10

महायोगीश्वरो भूत्वा सोऽत्यक्रामद्विहायसम् । अंतरीक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः ॥ १० ॥

మహాయోగీశ్వరుడై అతడు విహాయసాన్ని అధిగమించాడు. అంతరిక్షంలో సంచరించుచు, శ్రీమంతుడైన వ్యాసపుత్రుడు దృఢనిశ్చయంతో ముందుకు సాగెను.

Verse 11

तमुंद्यंतं द्विजश्रेष्टं वैनतेयसमद्युतिम् । ददृशुः सर्वभूतानि मनोमारुतरंहसम् ॥ ११ ॥

సర్వభూతములు ఆ ఉదయమవుతున్న ద్విజశ్రేష్ఠుని దర్శించాయి—వైనతేయుడు (గరుడుడు) వలె దీప్తిమంతుడు, మనస్సు మరియు వాయువేగంలా అతి శీఘ్రుడు।

Verse 12

यथाशक्ति यथान्यायं पूजयांचक्रिरे तथा । पुष्प वर्षैश्च दिव्यैस्तमवचक्रुर्दिवौकसः ॥ १२ ॥

అప్పుడు అందరూ తమ శక్తి మేరకు, విధి ప్రకారం ఆయనను పూజించారు; దివ్యలోకవాసులు ఆయనపై దివ్య పుష్పవర్షం కురిపించారు।

Verse 13

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गंधर्वाप्सरसां गणाः । ऋषयश्चैव संसिद्धाः कोऽयं सिद्धिमुपागतः ॥ १३ ॥

ఆయనను చూసి గంధర్వ-అప్సరాగణములు అన్నీ ఆశ్చర్యపడ్డాయి; సిద్ధ ఋషులు కూడా—“ఇతడు ఎవరు, ఇంత సిద్ధిని పొందినవాడు?” అని అనుకున్నారు।

Verse 14

ततोऽसौ स्वाह्रयं तेभ्यः कथयामास नारद । उवाच च महातेजास्तानृषीन्संप्रहर्षितः ॥ १४ ॥

అప్పుడు నారదుడు వారికి తన అనుభవవృత్తాంతాన్ని వివరించాడు; ఆ మహాతేజస్వి ముని పరమ హర్షంతో ఆ ఋషులతో ఇలా పలికాడు।

Verse 15

पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमानः शुकेति वै । तस्मै प्रतिवचोदेयं भवद्भिस्तु समाहितैः ॥ १५ ॥

నా తండ్రి ‘ఓ శుకా!’ అని కేకలేస్తూ నన్ను అనుసరించి వస్తే, మీరు సమాహితచిత్తులై ఆయనకు తగిన ప్రతివాక్యాన్ని ఇవ్వాలి।

Verse 16

बाढमुक्तस्ततस्तैस्तु लोकान्हित्वा चतुर्विधान् । तमो ह्यष्टविधं त्यक्त्वा जहौ पञ्चविधं रजः ॥ १६ ॥

ఆ బంధనాల నుండి పూర్తిగా విముక్తుడై అతడు చతుర్విధ లోకాలను విడిచెను; అష్టవిధ తమస్సును త్యజించి, అనంతరం పంచవిధ రజస్సు (ఉద్వేగం)నూ పరిత్యజించెను।

Verse 17

ततः सत्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् । ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिंगपूजिते ॥ १७ ॥

అనంతరం ఆ ధీమంతుడు సత్త్వమును కూడా త్యజించెను; అది అద్భుతముగా అనిపించెను। తరువాత లింగపూజచే పూజింపబడే నిత్య నిర్గుణ పదమునందు స్థిరపడెను।

Verse 18

ततः स श्रृङ्गेऽप्रतिमे हिमवन्मेरुसन्निभे । संश्लिष्टे श्वेतपीते च रुक्मरूप्यमये शुभे ॥ १८ ॥

అనంతరం అతడు హిమవంతుడు, మేరువును పోలిన అపూర్వ శిఖరమును చేరెను—శుభమై, ఘనంగా కలిసినదై, శ్వేత-పీత వర్ణముతో, స్వర్ణ-రజతమయమై ఉన్నట్లు।

Verse 19

शतयोजनविस्तारे तिर्यागूर्द्ध्च नारद । सोऽविशंकेन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः ॥ १९ ॥

ఓ నారదా, శత యోజనాల విస్తారములో—అడ్డంగా కూడా, పైకీ కూడా—ఆ శుకుడు సందేహరహిత మనస్సుతో అలాగే దూకి (ఎగిరి) పోయెను।

Verse 20

ते श्रृङ्गेऽत्यंतसंश्लिष्टे सहसैव द्विधाकृते । अदृश्येतां द्विजश्रेष्ट तदद्भुतमिवाभवत् ॥ २० ॥

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, అత్యంతంగా కలిసిన ఆ రెండు శృంగాలు అకస్మాత్తుగా రెండుగా విడిపోయినప్పుడు, అవి కనబడకుండాపోయెను; అది అద్భుతముగా అనిపించెను।

Verse 21

ततः पर्वतश्रृंगाभ्यां सहसैव विनिःसृतः । न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः ॥ २१ ॥

అప్పుడు అతడు సహసా రెండు పర్వతశిఖరాల మధ్యనుంచి బయలుదేరి వచ్చెను. ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతముకూడా అతని ముందుకు సాగు గమనాన్ని ఆపలేక, ప్రతిఘాతం చేయలేకపోయెను.

Verse 22

ततो मंदाकिनीं दिव्या मुपरिष्टादभिव्रजन् । शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननम् ॥ २२ ॥

తర్వాత దివ్యమైన మందాకినీ నదికి పైభాగంగా సాగుతూ ధర్మాత్ముడైన శుకుడు పుష్పించిన వృక్షాలతో నిండిన అరణ్యోపవనాన్ని దర్శించాడు.

Verse 23

तस्यां क्रीडासु निरताः स्नांति चैवाप्सरोगणाः । निराकारं तु साकाराददृशुस्तं विवाससः ॥ २३ ॥

అక్కడ క్రీడలలో లీనమైన అప్సరాగణాలు స్నానమూ చేసుచుండెను; వారు దేహధారులై, వస్త్రరహితులై ఉన్నప్పటికీ, ఆ నిరాకార పరతత్త్వాన్ని దర్శించిరి.

Verse 24

तं प्रक्रमंतमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः । उत्तमां गतिमास्थाय पृष्टतोऽनुससार ह ॥ २४ ॥

అతడు బయలుదేరినదని తెలిసికొని తండ్రి స్నేహసంపన్నుడై, ఉత్తమ మార్గాన్ని ఆశ్రయించి అతని వెనుకనే అనుసరించెను.

Verse 25

शुकस्तु मारुतादूर्द्ध्वं गतिं कृत्वां तरिक्षगाम् । दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतोऽभवत्तदा ॥ २५ ॥

కాని శుకుడు వాయువును మించి పైకి ఎగసి, అంతరిక్షంలో సంచరిస్తూ, తన అద్భుత ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించెను; అప్పుడు అతడు సర్వభూతరూపుడైయెను.

Verse 26

अथ योगगतिं व्यासः समास्थाय महातपाः । निमेषांतरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ ॥ २६ ॥

అప్పుడు మహాతపస్వి వ్యాసుడు యోగగతిని ఆశ్రయించి, కేవలం ఒక నిమేషమాత్రంలోనే శుకుడు దిగిన చోటికి చేరెను।

Verse 27

स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं गतं शुकम् । शशंसुर्मुनयः सिद्धा गतिं तस्मै सुतस्य ताम् ॥ २७ ॥

అతడు చూచెను—శుకుడు మార్గాన్ని ద్విధా చేసి పర్వతశిఖరానికి వెళ్లెను. సిద్ధ మునులు అతని కుమారుడు పొందిన ఆ గతిని అతనికి ప్రకటించిరి।

Verse 28

ततः शुकेतिशब्देन दीर्घेण क्रंदितं तदाः । स्वयं पित्रा स्वरेणोञ्चैस्त्रींल्लोकाननुनाद्य वै ॥ २८ ॥

తదుపరి ‘శుకేతి!’ అనే దీర్ఘ కేకతో తండ్రి స్వయంగా ఘోషించి, ఉన్నత స్వరంతో మూడు లోకాలను ప్రతిధ్వనింపజేశెను।

Verse 29

शुकः सर्वगतिर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः । प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोः शब्देनानुनादयन् ॥ २९ ॥

శుకుడు సర్వగతిగా, సర్వాత్మగా, సర్వదిక్ముఖుడై ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను; ధర్మాత్ముడు ‘భోః’ శబ్దంతో అనునాదింపజేశెను।

Verse 30

तत एकाक्षरं नादं भोरित्येवमुदीरयन् । प्रत्याहरज्जगत्सर्वमुञ्चैः स्थावरजंगमम् ॥ ३० ॥

అప్పుడు ‘భో’ అనే ఏకాక్షర నాదాన్ని ఉచ్చరిస్తూ, అతడు ఉన్నత స్వరంతో స్థావరజంగమములతో కూడిన సమస్త జగత్తును ప్రత్యాహరించెను।

Verse 31

ततः प्रभृति वाऽद्यापि शब्दानुञ्चारितान्पृथक् । गिरिगह्वरपृष्टेषु व्याजहार शुकं प्रति ॥ ३१ ॥

అప్పటినుంచి నేటికీ ఆ స్పష్టంగా ఉచ్చరించిన శబ్దాలు పర్వతగుహలూ లోయల గోడలపై విడివిడిగా ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉన్నాయి; శుకుని ఉద్దేశించి పలుకుతున్నట్లుగా।

Verse 32

अंतर्हितप्रभावं तं दर्शयित्वा शुकस्तदा । गुणान्संत्यज्य सत्त्वादीन्पदमध्यगमत्परम् ॥ ३२ ॥

అప్పుడు శుకుడు ఆ అంతర్హిత దివ్యప్రభావాన్ని వెల్లడించి, సత్త్వాది గుణాలను త్యజించి, పరమపదాన్ని పొందెను।

Verse 33

महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः । सोऽनुनीतो भगवता व्यासो रुद्रेण नारद ॥ ३३ ॥

ఓ నారదా, అపార తేజస్సుగల తన కుమారుని మహిమను చూచి వ్యాసుడు భగవాన్ రుద్రునిచే సాంత్వన పొందుతూ సమాధానపడ్డాడు।

Verse 34

किमु त्वं ताम्यसि मुने पुत्रं प्रति समाकुलः । पश्यसि विप्र नायांतं ब्रह्यभूतं निजांतिरे ॥ ३४ ॥

ఓ మునీ, కుమారుని గురించి కలతచెంది నీవెందుకు దుఃఖిస్తున్నావు? ఓ విప్రా, అతడు బ్రహ్మభూతుడై నీ పక్కనే ఉన్నాడని నీవు చూడడం లేదా?

Verse 35

इत्येवमनुनीतोऽसौ व्यासः पुनरुप्राव्रजत् । श्वाश्रमं स शुको ब्रह्मभूतो लोकांश्चचार ह ॥ ३५ ॥

ఇలా సాంత్వన పొంది సమాధానమైన వ్యాసుడు మళ్లీ తన ఆశ్రమానికి వెళ్లెను; శుకుడు బ్రహ్మభూతుడై లోకాలలో స్వేచ్ఛగా సంచరించెను।

Verse 36

तत कालांतरे ब्रह्मन्व्यासः सत्यवतीसुतः । नरनारायणौ द्रष्टुं ययौ बदरिकाश्रमम् ॥ ३६ ॥

తర్వాత కొంతకాలానంతరం, ఓ బ్రాహ్మణా, సత్యవతీ సుతుడైన వ్యాసుడు నర-నారాయణుల దర్శనార్థం బదరికాశ్రమానికి వెళ్లెను।

Verse 37

तत्र दृष्ट्वा तु तौ देवौ तप्यमानो महत्तपः । स्वयं च तत्र तपसि स्थितः शुकमनुस्मरन् ॥ ३७ ॥

అక్కడ ఆ ఇద్దరు దేవులను దర్శించి, మహత్తపస్సు ఆచరించెను; తానూ ఆ తపస్సులో స్థిరుడై శుకుని పదేపదే స్మరించెను।

Verse 38

यावत्तत्र स्थितो व्यासः शुकः परमयोगवित् । श्वेतद्वीपं गतस्तात यत्र त्वमगमः पुरा ॥ ३८ ॥

వ్యాసుడు అక్కడ ఉన్నంతకాలం, పరమయోగవిదుడైన శుకుడు, ఓ తాతా, నీవు పూర్వం వెళ్లిన శ్వేతద్వీపానికి వెళ్లెను।

Verse 39

तत्र दृष्टप्रभावस्तु श्रीमान्नारायणः प्रभुः । दृष्टः श्रुतिविमृग्यो हि देवदेवो जनार्दनः ॥ ३९ ॥

అక్కడ ప్రత్యక్షంగా అనుభవించదగిన మహిమగల శ్రీమాన్ ప్రభు నారాయణుడు దర్శనమిచ్చెను; ఎందుకంటే దేవదేవుడైన జనార్దనుడే శ్రుతులు వెదకే వాడు, అయినా భక్తునికి దృశ్యమవుతాడు।

Verse 40

स्तुतश्च शुकदेवेन प्रसन्नः प्राह नारद । श्रीभगवानुवाच । त्वया दृष्टोऽस्मि योगीन्द्र सर्वदेवरहःस्थितः ॥ ४० ॥

శుకదేవుని స్తుతితో ప్రసన్నుడై ఆయన పలికెను, ఓ నారదా. శ్రీభగవానుడు అన్నాడు: ఓ యోగీంద్రా, నీవు నన్ను దర్శించితివి; నేను సమస్త దేవతల గూఢ సాన్నిధ్యంలో స్థితుడను।

Verse 41

सनत्कुमारादिष्टेन सिद्धो योगेन वाडव । त्वं सदागतिमार्गस्थो लोकान्पश्य यथेच्छया ॥ ४१ ॥

హే వాడవా! సనత్కుమారుడు ఉపదేశించిన యోగముచే సిద్ధుడవై నీవు సదాగతి మార్గమున స్థిరుడవు; కావున నీ ఇష్టముచొప్పున లోకములను దర్శించుము.

Verse 42

इत्युक्तो वासुदेवेन तं नत्वारणिसंभवः । वैकुंठं प्रययौ विप्र सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ४२ ॥

వాసుదేవుడు ఇలా పలికినపుడు అరణిసంభవుడు ఆయనకు నమస్కరించి, ఓ విప్రా, సమస్త లోకములు నమస్కరించే వైకుంఠమునకు ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 43

वैमानिकैः सुरैर्जुष्टं विरजापरिचेष्टितम् । यं भांतमनुभांत्येते लोकाः सर्वेऽपि नारद ॥ ४३ ॥

హే నారదా! ఆ ధామము విమానిక దేవతలచే సేవింపబడును, రజోగుణ చలనం దానిని తాకదు; అది ప్రకాశించునప్పుడు ఈ సమస్త లోకములు దాని వెనుక ప్రకాశించును.

Verse 44

यत्र विदुमसोपानाः स्वर्णरत्नविचित्रिताः । वाप्य उत्पलंसंछन्नाः सुरस्त्रीक्रीडनाकुलाः ॥ ४४ ॥

అక్కడ విదుమమణి మెట్లులు స్వర్ణరత్నములతో విచిత్రంగా అలంకరింపబడి ఉన్నాయి; చెరువులు ఉత్పలపద్మములతో కప్పబడి, దేవస్త్రీల క్రీడలతో నిండియున్నవి.

Verse 45

दिव्यैर्हंसकुलैर्घुष्टाः स्वच्छांबुनिभृताः सदा । तत्र द्वाःस्थैश्चतुर्हस्तेनार्नाभरणभूषितैः ॥ ४५ ॥

అవి దివ్య హంసకులాల కూయుటతో మార్మోగుచు, సదా స్వచ్ఛ జలముతో నిండియుండును. అక్కడ ద్వారమున నాలుగు చేతుల ద్వారపాలకులు నానాభరణములతో భూషితులై నిలుచుదురు.

Verse 46

विष्वक्सेनानुगैः सिद्धैः कुमुदाद्यैरवा रितः । प्रविश्याभ्यांतरं तत्र देवदेवं चतुर्भुजम् ॥ ४६ ॥

విష్వక్సేనుని అనుచరులైన సిద్ధులు—కుముదాది వారు—ఏ అడ్డంకి చేయక; అతడు అంతఃపురంలో ప్రవేశించి అక్కడ దేవదేవుడైన చతుర్భుజ భగవంతుని దర్శించాడు।

Verse 47

शांतं प्रसन्नवदनं पीतकौशेयवाससम् । शंखचक्रगदापद्मैर्मूर्तिमद्भिरुपासितम् ॥ ४७ ॥

ఆయన శాంతస్వరూపుడు, ప్రసన్న ముఖముతో, పీత కౌశేయ వస్త్రధారి; శంఖ-చక్ర-గదా-పద్మాలను ధరించిన సాకార మూర్తిగా ఉపాసింపబడే ప్రభువును అతడు దర్శించాడు।

Verse 48

वक्षस्थलस्थया लक्ष्म्या कौस्तुभेन विराजितम् । कटीसूत्रब्रह्मसूत्रकटकांगदभूषितम् ॥ ४८ ॥

వక్షస్థలంలో నివసించే లక్ష్మీదేవి మరియు కౌస్తుభ మణితో ఆయన విరాజిల్లెను; కటిసూత్రం, యజ్ఞోపవీతం, కంకణాలు, అంగదాలు వంటి ఆభరణాలతో అలంకృతుడు।

Verse 49

भ्राजत्किरीटवलयं मणिनूपुरशोभितम् । ददर्श सिद्धनि करैः सेव्यमानमहर्निशम् ॥ ४९ ॥

ప్రకాశించే కిరీటం, కుండలాలతో విరాజిల్లి, మణినూపురాలతో శోభించే ఆ ప్రభువును అతడు దర్శించాడు; సిద్ధగణాలు పగలు-రాత్రి నిరంతరం సేవించుచుండిరి।

Verse 50

तं दृष्ट्वा भक्तिभावेन तुष्टाव मधुसूदनम् । शुक उवाच । नमस्ते वासुदेवाय सर्वलोकैकसाक्षिणे ॥ ५० ॥

ఆయనను దర్శించి భక్తిభావంతో మధుసూదనుని స్తుతించాడు। శుకుడు పలికెను—హే వాసుదేవా, సమస్త లోకాల ఏకైక సాక్షీ, నీకు నమస్కారం।

Verse 51

जगद्बीजस्वरूपाय पूर्णाय निभृतात्मने । हरये वासुकिस्थाय श्वेतद्वीपनिवासिने ॥ ५१ ॥

జగత్తుకు బీజస్వరూపుడై, పరిపూర్ణుడై, అంతర్ముఖ శాంతస్వరూపుడై; వాసుకిపై శయనించే, శ్వేతద్వీపనివాసి శ్రీహరికి నమస్కారం।

Verse 52

हंसाय मत्स्यरूपाय वाराहतनुधारिणे । नृसिंहाय ध्रुवेज्याय सांख्ययोगेश्वराय च ॥ ५२ ॥

హంసావతారుడికి, మత్స్యరూపుడికి, వరాహతనుధారిణికి; నృసింహుడికి, ధ్రువుడు ఆరాధించిన దేవుడికి; అలాగే సాంఖ్యయోగేశ్వరుడికి నమస్కారం।

Verse 53

चतुःसनाय कूर्माय पृथवे स्वसुरवात्मने । नाभेयाय जगद्धात्रे विधात्रेंऽतकारय च ॥ ५३ ॥

చతుఃసనులు (నాలుగు కుమారులు), కూర్మావతారం, పృథు; దేవతాసారమైన ఆత్మ; నాభేయ; జగద్ధాత, విధాత, అంతకారక ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 54

भार्गवेंद्राय रामाय राघवाय पराय च । कृष्णाय वेदकर्त्रे च बुद्धकल्किस्वरूपिणे ॥ ५४ ॥

భార్గవేంద్రుడు పరశురాముడికి, రాముడికి, రాఘవుడికి, పరమ ప్రభువుకు నమస్కారం. వేదకర్త శ్రీకృష్ణుడికి, బుద్ధ-కల్కి స్వరూపుడికీ నమస్కారం।

Verse 55

चतुर्व्युहाय वेद्याय ध्येयाय परमात्मने । नरनारायणाख्याय शिषिविष्टाय विष्णवे ॥ ५५ ॥

చతుర్వ్యూహ తత్త్వముచే జ్ఞేయుడై, వేద్యుడై, ధ్యేయుడైన పరమాత్మకు; నర-నారాయణ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై, శిష్యుని అంతరంలో నివసించే విష్ణువుకు నమస్కారం।

Verse 56

ऋतधाम्ने विधाम्ने च सुपर्णाय स्वरोचिषे । ऋभवे सुव्रताख्याय सुधाम्ने चाजिताय च ॥ ५६ ॥

ఋతధాముడైన విధాతకు; సుపర్ణసమాన పవిత్రపక్షుడై స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించే ప్రభువుకు; సువ్రతఖ్యుడైన మహోన్నతునకు; సుధాధామస్వరూప ఆనందమయునకు; అజేయుడైన అజితునకు నమస్కారం।

Verse 57

विश्वरूपाय विश्वाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । यज्ञाय यज्ञभोक्ते च स्थविष्ठायाणवेऽर्थिने ॥ ५७ ॥

విశ్వరూపుడై, స్వయంగా విశ్వమై, సృష్టి-స్థితి-ప్రళయకర్తకు నమస్కారం; యజ్ఞస్వరూపుడికీ యజ్ఞభోక్తకూ నమస్కారం; అత్యంత స్థూలుడైయూ అత్యంత సూక్ష్ముడైన, సమస్తార్థాలకు ఆధారమూ అర్థమూ అయినవానికి నమస్కారం।

Verse 58

आदित्यसोमनेत्राय सहओजोबलाय च । ईज्याय साक्षिणेऽजायबहुशीर्षांघ्रिबाहवे ॥ ५८ ॥

సూర్యచంద్రులు నేత్రాలుగా గలవానికి, సాహస-ఓజస్సు-బలసంపన్నునికి నమస్కారం; పూజ్యుడైన సాక్షికి నమస్కారం; అజన్ముడై అనేక శిరస్సులు, పాదాలు, భుజాలు గల ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 59

श्रीशाय श्रीनिवासाय भक्तवश्याय शार्ङ्गिणे । अष्टप्रकृत्यधीशाय ब्रह्मणेऽनंतसक्तये ॥ ५९ ॥

శ్రీశుడైన, శ్రీనివాసుడైన, భక్తవశుడైన, శార్ఙ్గధనుస్సు ధరించిన ప్రభువుకు నమస్కారం; అష్టప్రకృతికి అధీశ్వరునకు నమస్కారం; అనంతశక్తి గల బ్రహ్మస్వరూపునకు నమస్కారం।

Verse 60

बृहदारण्यवेद्याय हृषीकेशाय वेधसे । पुंडरीकनिभाक्षाय क्षेत्रज्ञाय विभासिने ॥ ६० ॥

బృహదారణ్యకోపనిషత్తు ద్వారా వేద్యుడైనవానికి, హృషీకేశుడైన ఇంద్రియాధీశునికి, వేదసు అనే సృష్టికర్తకు నమస్కారం; పుండరీకసమాన నేత్రాలవానికి నమస్కారం; క్షేత్రజ్ఞుడైన అంతర్యామికి నమస్కారం; సర్వత్ర ప్రకాశించే విభాసినికి నమస్కారం।

Verse 61

गोविंदाय जगत्कर्त्रे जगन्नाथाय योगिने । सत्याय सत्यसंधाय वैकुंठायाच्युताय च ॥ ६१ ॥

జగత్కర్త అయిన గోవిందునకు, జగన్నాథ పరమయోగికి, సత్యస్వరూపుడికి మరియు సదా సత్యసంకల్పుడికి, వైకుంఠుడికి అచ్యుత ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 62

अधोक्षजाय धर्माय वामनाय त्रिधातवे । घृतार्चिषे विष्णवे तेऽनंताय कपिलायय च ॥ ६२ ॥

అధోక్షజుడా, ధర్మస్వరూపుడా, వామనుడా, త్రిధాతువుల అధిపతీ; ఘృతసమ కాంతితో ప్రకాశించే విష్ణువా; అనంతుడా, కపిలుడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 63

विरिंचये त्रिककुदे ऋग्यजुःसामरूपिणे । एकश्रृंगाय च शुचिश्रवसे शास्त्रयोनये ॥ ६३ ॥

విరించి (బ్రహ్మ) స్వరూపుడా, త్రికకుదుడా, ఋగ్-యజుః-సామ రూపుడా; ఏకశృంగుడా, పవిత్ర కీర్తిగలవాడా, శాస్త్రయోనియైన ప్రభూ—నీకు నమస్కారం।

Verse 64

वृषाकपय ऋद्धाय प्रभवे विश्वकर्मणे । भूर्भुवुःस्वःस्वरूपाय दैत्यघ्ने निर्गुणाय च ॥ ६४ ॥

వృషాకపి అని ప్రసిద్ధుడా, సమృద్ధిస్వరూపుడా; ప్రభువా, విశ్వకర్మా; భూర్-భువః-స్వః స్వరూపుడా; దైత్యఘ్నుడా, నిర్గుణుడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 65

निरंजनाय नित्याय ह्यव्ययायाक्षराय च । नमस्ते पाहि मामीश शरणागतवत्सल ॥ ६५ ॥

నిరంజనుడా, నిత్యుడా, అవ్యయుడా, అక్షరుడా—నీకు నమస్కారం। ఓ ఈశ్వరా, నన్ను రక్షించు; శరణాగతవత్సలుడా, నేను నీ శరణు వచ్చాను।

Verse 66

इति स्तुतः स भगवाञ्च्छंखचक्रगदाधरः । आरणेयमुवाचेदं भृशं प्रणतवत्सलः ॥ ६६ ॥

ఇట్లు స్తుతింపబడిన శంఖచక్రగదాధరుడైన భగవాన్, శరణాగతులపై అత్యంత వాత్సల్యముగలవాడై, ఆరణేయునితో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 67

श्रीभगवानुवाच । व्यासपुत्र महाभाग प्रीतोऽस्मि तव सुव्रत । विद्यामाप्नुहि भक्तिं च ज्ञानी त्वं मम रूपधृक् ॥ ६७ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే వ్యాసపుత్ర మహాభాగ, హే సువ్రత! నేను నీపై ప్రసన్నుడను. నీవు విద్యను మరియు భక్తిని పొందుము; నీవు జ్ఞాని, నా రూపధారివి।

Verse 68

यद्रूपं मम दृष्टं प्राक् श्वेतद्वीपे त्वया द्विज । सोऽहमेवावतारार्थं स्थितो विश्वंभरात्मकः ॥ ६८ ॥

హే ద్విజా! శ్వేతద్వీపంలో నీవు పూర్వం చూచిన నా రూపమే నేనే; అవతారార్థముగా నేను ఇక్కడ విశ్వంభర స్వరూపముగా నిలిచియున్నాను।

Verse 69

सिद्धोऽसि त्वं महाभाग मोक्षधर्मानुनुचिंतया । वरलोकान्यथा वायुर्यथा रवं सविता तथा ॥ ६९ ॥

హే మహాభాగా! మోక్షధర్మాన్ని నిరంతరం అనుచింతన చేయుటవలన నీవు సిద్ధుడవైనావు. గాలి శ్రేష్ఠ లోకాలకు చేరునట్లు, సూర్యుడు కిరణాలను వ్యాపింపజేయునట్లు, నీవు కూడా ఉత్తమ లోకాలను పొందుచున్నావు।

Verse 70

नित्यमुक्तस्वरूपस्त्वं पूज्यमानः सुरैर्नरैः । भक्तिर्हि दुर्लभा लोके मयि सर्वपरायणे ॥ ७० ॥

నీవు నిత్యముక్త స్వరూపుడవు; దేవతలచే మరియు మనుష్యులచే పూజింపబడుచున్నావు. సర్వపరాయణుడైన నన్నందు భక్తి ఈ లోకములో నిజముగా దుర్లభము.

Verse 71

तां लब्ध्वा नापरं किंचिल्लब्धव्यमवशिष्यते । आकल्पांतः तपः संस्थौ नरनारायणावृषी ॥ ७१ ॥

ఆ పరమ తత్త్వాన్ని పొందిన తరువాత మరేదీ పొందవలసినది మిగలదు. తపస్సులో స్థిరులైన నర-నారాయణ ఋషులు కల్పాంతం వరకు ఆ స్థితిలోనే నిలిచియుంటారు।

Verse 72

तयोर्निदेशतो व्यासो जनक स्तव सुव्रतः । कर्ता भागवतं शास्त्रं तदधीष्व भुवं व्रज ॥ ७२ ॥

వారి ఆజ్ఞచేత, ఓ సువ్రతుడైన జనకా, నీ స్తవాన్ని రచించిన వ్యాసుడు భాగవత శాస్త్రాన్ని రచించాడు. నీవు దానిని అధ్యయనం చేసి, తరువాత భూమిపై సంచరించు।

Verse 73

स तप्यति तपस्त्वद्य पर्वते गंधमादने । त्वद्वियोगेन खिन्नात्मा तं प्रसादय मत्प्रियम् ॥ ७३ ॥

అతడు ఇప్పటికీ గంధమాదన పర్వతంపై తపస్సు చేస్తున్నాడు. నీ వియోగంతో అతని హృదయం వ్యథపడుతోంది; కాబట్టి నా ప్రియుడైన అతనిపై కృప చూపు।

Verse 74

एवमुक्तः शुको विप्र नमस्कृत्य चतुर्भुजम् । यथागतं निवृत्तोऽसौ पितुरंतिकमागमत् ॥ ७४ ॥

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, ఓ విప్రా, శుకుడు చతుర్భుజుడైన భగవంతునికి నమస్కరించి; వచ్చిన మార్గమే తిరిగి వెళ్లి తండ్రి సమీపానికి చేరాడు।

Verse 75

अथ तं स्वंतिके दृष्ट्वा पाराशर्य्यः प्रतापवान् । पुत्रं प्राप्य प्रहृष्टात्मा तपसो निववर्त ह ॥ ७५ ॥

అప్పుడు ప్రతాపశాలియైన పారాశర్యుడు అతనిని తన సమీపంలో చూసి, కుమారుని పొందిన ఆనందంతో హృదయం ఉల్లసించి తపస్సును విరమించాడు।

Verse 76

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । आरणेयसमायुक्तः स्वाश्रमं समुपागमत् ॥ ७६ ॥

నారాయణునికి, అలాగే నరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన నరునికి నమస్కరించి, ఆరణేయునితో కలిసి అతడు తన ఆశ్రమానికి తిరిగివచ్చెను.

Verse 77

नारायणनियोगात्तु त्वन्मुखेन मुनीश्वर । चकार संहितां दिव्यां नानाख्यानसमन्विताम् ॥ ७७ ॥

ఓ మునీశ్వరా! నారాయణుని నియోగముచే, మీ ముఖమార్గంగా అతడు అనేకాఖ్యానసమన్వితమైన దివ్య సంహితను రచించెను.

Verse 78

वेदतुल्यां भागवतीं हरिभक्तिविवर्द्धिनीम् । निवृत्तिनिरतं पुत्रं शुकमध्यापयञ्च ताम् ॥ ७८ ॥

వేదసమానమైన, హరిభక్తిని వృద్ధిచేయు ఆ భాగవతీ శాస్త్రాన్ని, విరక్తిలో నిమగ్నుడైన తన కుమారుడు శుకునికి కూడా ఆయన బోధించెను.

Verse 79

आत्मारामोऽपि भगवान्पाराशर्यात्मजः शुकः । अधीतवान्संहितां वै नित्यं विष्णुजनप्रियाम् ॥ ७९ ॥

ఆత్మారాముడైనప్పటికీ, పారాశర్యుని (వ్యాసుని) కుమారుడైన భగవాన్ శుకుడు, విష్ణుజనులకు ప్రియమైన ఆ సంహితను నిత్యం అధ్యయనం చేసెను.

Verse 80

एवमेते समाख्याता मोक्षधर्मास्तवानध । पठतां श्रृण्वतां चापि हरिभक्तिविवर्द्धनाः ॥ ८० ॥

ఓ అనఘా! ఈ విధంగా మోక్షధర్మములు నీకు వివరించబడినవి; వీటిని పఠించువారికీ, శ్రవించువారికీ హరిభక్తి వృద్ధి చెందును.