Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 42

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

नेष्टस्थेज्येऽन्यथास्ते स्त्रीयुंक्तासन्नरेक्षिते । पापयुक्तेक्षिते द्यूने रुषा प्रीत्या शुभग्रहैः ॥ ४२ ॥

Transliteration

neṣṭasthejye'nyathāste strīyuṃktāsannarekṣite | pāpayuktekṣite dyūne ruṣā prītyā śubhagrahaiḥ || 42 ||

Translation

గురు అనిష్టస్థానంలో ఉండి శుభలక్షణాలకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించి, స్త్రీగ్రహం/స్త్రీరాశితో యుక్తుడై రక్షకదృష్టి లేకపోతే; అలాగే సప్తమభావం పాపగ్రహయోగం లేదా దృష్టితో బాధితమైతే—శుభగ్రహాల ఫలితాలు కూడా మధ్యమధ్యలోనే కలిగి, కోపమిశ్రమంగా, కొన్నిసార్లు అనుగ్రహంతో వస్తాయి।

Word by Word

• नेष्टस्थे: in the place/sign of Neṣṭa
• नेष्टस्थे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: नेष्ट-स्थ (प्रातिपदिक; नेष्ट + स्थ)
• Form: सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); अधिकरणे (locative of place/state)

• इज्ये: in Jupiter (Bṛhaspati)
• इज्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इज्य (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); अधिकरणे

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable); क्रियाविशेषण (adverb)

• आस्ते: remains/is situated
• आस्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद

• स्त्री: the woman
• स्त्री: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); कर्तरि

• युक्ता: joined/associated
• युक्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• असन्: being
• असन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• अरेक्षिते: in an unprotected (state/place)
• अरेक्षिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अ-रक्षित (प्रातिपदिक; रक्ष् + क्त, नञ्-पूर्वक)
• Form: सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; नञ्-समासार्थ (negation); अधिकरणे

• पाप-युक्त-ईक्षिते: when (she is) seen/affected with sinful association/aspect
• पाप-युक्त-ईक्षिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पाप + युक्त + ईक्षित (प्रातिपदिक; पाप + युज्(क्त) + ईक्ष्(क्त))
• Form: सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरणे; समासे पूर्वपद-विशेषणम्

• द्यूने: in the dyūna (7th house/spouse-place)
• द्यूने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्यूना/द्यूना (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन, पुंलिङ्ग; अधिकरणे (astrological house/place)

• रुषा: with anger
• रुषा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: रुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; करणम् (instrumental of manner)

• प्रीत्या: with affection
• प्रीत्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; करणम् (instrumental of manner)

• शुभ-ग्रहैः: by benefic planets
• शुभ-ग्रहैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शुभ + ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग; करणम्; समासः—शुभाः ग्रहाः (descriptive)

Speaker

Narada (teaching in an astrological/technical context within Moksha Dharma)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Brihaspati (Jupiter)
• Shubha-graha (benefic planets)
• Papa-graha (malefic planets)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames worldly relationship outcomes as karma-phala shaped by graha-doṣa and protection (rakṣā), encouraging discernment and dharmic conduct rather than fatalism.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by showing that even benefic influences can become inconsistent under affliction, it points the seeker toward steadier refuge—sādhana, prayer, and devotion—beyond fluctuating worldly indicators.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa Vedāṅga: assessing Jupiter’s condition, the seventh house (dyūna), conjunctions (yukta), aspects (īkṣita), and protective strength (rakṣā) to judge mixed results.