Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 2

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

भौमास्फुजिबुधेंदुश्च रविसौम्यसिताः कुजः । गुरुमंदार्किगुरवो मेषादीनामधीश्वराः ॥ २ ॥

Transliteration

bhaumāsphujibudheṃduśca ravisaumyasitāḥ kujaḥ | gurumaṃdārkiguravo meṣādīnāmadhīśvarāḥ || 2 ||

Translation

భౌముడు, శుక్రుడు, బుధుడు, చంద్రుడు; సూర్యుడు, బుధుడు, శుక్రుడు; అలాగే కుజుడు—మరియు వరుసగా గురు, శుక్ర, శని, గురువులు—మేషాది రాశుల అధీశ్వరులని కీర్తించబడినారు।

Word by Word

• भौमाः: (the) Bhauma(s) / Mars
• भौमाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; proper name (planet Mars)

• स्फुजि: Sphuji
• स्फुजि: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: स्फुजि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name (a planetary lord-name)

• बुध: Budha (Mercury)
• बुध: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Mercury

• इन्दुः: Indu (Moon)
• इन्दुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Moon

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• रवि: Ravi (Sun)
• रवि: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Sun

• सौम्य: Saumya (Soma/Moon)
• सौम्य: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (planet) Soma/Moon or 'Saumya' as a planetary name

• सिताः: Sita(s) (Venus)
• सिताः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'the white one(s)' used as a planetary name (Venus)

• कुजः: Kuja (Mars)
• कुजः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Mars

• गुरु: Guru (Jupiter)
• गुरु: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Jupiter

• मन्द: Manda (Saturn)
• मन्द: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'slow one' = Saturn (Manda)

• अर्कि: Arki
• अर्कि: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अर्कि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'sun-like/solar' used as a planetary name (Arki = Saturn, son of Arka)

• गुरवः: the lords
• गुरवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'lords/teachers' (here: planetary lords)

• मेषादीनाम्: of Aries and the rest (zodiac signs)
• मेषादीनाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मेष + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; मेष-आदि = 'Aries etc.' (genitive plural)

• अधीश्वराः: are the overlords/rulers
• अधीश्वराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अधीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate nominative

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Jyotisha context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Mars (Bhauma/Kuja)
• Venus (Śukra/Āsphuji/Sitā)
• Mercury (Budha/Saumya)
• Moon (Indu)
• Sun (Ravi)
• Jupiter (Guru)
• Saturn (Manda/Ārki)
• Aries (Meṣa)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Jyotiṣa (Vedāṅga astrology) as an ordered, dharma-aligned knowledge system where cosmic forces (grahas) preside over zodiac signs, supporting right timing and discernment in religious life.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by clarifying graha and rāśi rulerships, it supports choosing auspicious times for vows, worship, and Vishnu-oriented observances—helping bhakti be practiced with steadiness and discipline.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: identification of the presiding planets (adhipatis) for Aries and the remaining zodiac signs, a foundational tool for calendrical and ritual timing.