Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 136

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

शेषा दिनादिकं योज्यं नैतत्पिंडनिसर्गयोः । लग्नार्कचन्द्रमध्ये तु यो बली तद्दशा पुरा ॥ १३६ ॥

Transliteration

śeṣā dinādikaṃ yojyaṃ naitatpiṃḍanisargayoḥ | lagnārkacandramadhye tu yo balī taddaśā purā || 136 ||

Translation

మిగిలిన శేషాన్ని దినాది రూపంలో కలపాలి—ఇది పిండ మరియు నిసర్గ సందర్భాలలో వర్తించదు. అయితే లగ్నం, సూర్యుడు, చంద్రుడు వీటిలో ఎవరు బలవంతుడో, అతని దశను ముందుగా ప్రవేశపెట్టాలి॥१३६॥

Word by Word

• शेषाः: remaining
• शेषाः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (agreeing with implied 'मासाः/समाः' from context)

• दिन-आदिकम्: days etc.
• दिन-आदिकम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: समास: दिनम् + आदि; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• योज्यम्: should be added
• योज्यम्: क्रिया (Obligation predicate)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: कृदन्त—तव्यत्/यत् (gerundive; 'to be joined'); प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विधेय (predicative)

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध अव्यय (negation particle)

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सर्वनाम (pronoun)

• पिण्ड-निसर्गयोः: of/in piṇḍa and nisarga (two methods)
• पिण्ड-निसर्गयोः: सम्बन्ध/अधिकरण (Genitive/Locative relation: 'in/of piṇḍa and nisarga')
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक) + निसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास: पिण्डश्च निसर्गश्च; षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन रूप (Genitive/Locative dual), द्विवचन (Dual), पुंलिङ्ग

• लग्न-अर्क-चन्द्र-मध्ये: in the middle among lagna, sun, and moon
• लग्न-अर्क-चन्द्र-मध्ये: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लग्न (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: समास: लग्नार्कचन्द्राणां मध्ये; सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय—विरोध/विशेषार्थक (particle: 'but/indeed')

• यः: who/which
• यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• बली: stronger
• बली: कर्ता (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (strong)

• तत्-दशा: its period (daśā)
• तत्-दशा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दशा (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तस्य दशा; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• पुरा: formerly/first (in order)
• पुरा: सम्बन्ध (Adverbial time)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/astrology-oriented section within Moksha Dharma)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Surya
• Chandra
• Lagna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It shows that even technical disciplines like Jyotiṣa are to be handled with precision and proper method; correct assessment of strength (bala) and sequence (daśā) supports dharmic decision-making rather than confusion.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it places sacred knowledge in an ordered framework: when one’s actions are aligned with right understanding (including timing and method), devotional practice becomes steadier and less disturbed by miscalculation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: how to apply remaining time as days in computations, when not to apply that rule (piṇḍa/nisarga cases), and how to choose the initial daśā by comparing the strength of Lagna, Sun, and Moon.