Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 102

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

चंद्रांगपापैर्भांत्यस्थैः सेंवुपापचतुष्टयैः । चक्रपूर्वापरे पापसौम्यैः कीटतनौ मृतिः ॥ १०२ ॥

Transliteration

caṃdrāṃgapāpairbhāṃtyasthaiḥ seṃvupāpacatuṣṭayaiḥ | cakrapūrvāpare pāpasaumyaiḥ kīṭatanau mṛtiḥ || 102 ||

Translation

చంద్ర-నక్షత్రాలు, గ్రహస్థానాలతో సంబంధించిన పాపాల వల్ల, అలాగే నాలుగు ప్రత్యేక పాపసమూహాల వల్ల, పూర్వాపర యుగాలలో క్రూర–సౌమ్యంగా విభజితమైన పాపాల వల్ల—జీవుడు కీటదేహంలోనే మరణాన్ని పొందుతాడు।

Word by Word

• चन्द्र-अङ्ग-पापैः: by the evils in the Moon’s limbs
• चन्द्र-अङ्ग-पापैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (चन्द्रस्य अङ्गे पापाः)

• भान्ति-अस्थैः: by the ‘Bhānti’ bones/positions
• भान्ति-अस्थैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: भान्ति (प्रातिपदिक) + अस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (भान्ति-नामक-अस्थ)

• सेम्बु-पाप-चतुष्टयैः: by the fourfold evils called ‘Sembu’
• सेम्बु-पाप-चतुष्टयैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सेम्बु (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (सेम्बु-सम्बद्धं पाप-चतुष्टयम्)

• चक्र-पूर्व-अपरे: in the earlier and later (parts) of the cycle
• चक्र-पूर्व-अपरे: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Adjective
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक) + अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), द्विवचन/बहुवचन (पाठभेदसम्भव); समासः—द्वन्द्वः (पूर्व+अपर) ‘चक्र’ इति विशेषणम्

• पाप-सौम्यैः: by malefics and benefics
• पाप-सौम्यैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (पापाः च सौम्याः च)

• कीट-तनौ: in an insect body
• कीट-तनौ: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Noun
• Root: कीट (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कीटस्य तनुः)

• मृतिः: death
• मृतिः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्तृ/Subject), एकवचन

Speaker

Sage Narada (teaching in a Moksha-Dharma context, within the Narada–Sanatkumara dialogue framework)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It underscores karmaphala with precision: specific categories of pāpa lead to degradation into lower births, here culminating in death while embodied as a worm/insect—warning the seeker to purify conduct and pursue mokṣa-oriented dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports bhakti by contrasting the painful outcomes of pāpa with the need for purification and God-centered living; devotion to Vishnu is traditionally presented in the Narada Purana as a primary purifier that counters karmic downfall.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Jyotiṣa (Vedāṅga astrology) style thinking—linking karmic classifications to lunar/nakṣatra-related factors and cyclical divisions (cakra), implying that ethical life and remedial disciplines must be aligned with dharma rather than superstition.