Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 94
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अन्यार्थे तु बहुव्रीहौ ग्रामः प्राप्तोदको द्विज । पंचगू रूपवद्भार्यो मध्याह्नः ससुतादिकः ॥ ९४ ॥
anyārthe tu bahuvrīhau grāmaḥ prāptodako dvija | paṃcagū rūpavadbhāryo madhyāhnaḥ sasutādikaḥ || 94 ||
కానీ బహువ్రీహి సమాసం పదాల ప్రత్యక్షార్థం కాక ఇతరార్థాన్ని తెలిపినప్పుడు, ఓ ద్విజా, ‘ప్రాప్తోదక గ్రామం’ (నీరు పొందిన గ్రామం), ‘పంచగూ’ (ఐదు ఆవులు కలవాడు), ‘రూపవద్భార్య’ (సుందర భార్య కలవాడు), అలాగే ‘ససుతాదిక మధ్యాహ్నం’ (సహచర అంశాలతో కూడిన మధ్యాహ్నం) అని అర్థం.
Sanatkumara (teaching Narada; addressed as dvija in the instructional flow)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames precise language (Vyākaraṇa) as part of sacred learning: correct understanding of meanings—especially implied meanings—supports accurate study, teaching, and contemplation of dharma and mokṣa-oriented scriptures.
Indirectly: bhakti depends on hearing and reciting sacred texts correctly; this verse safeguards interpretation by clarifying how compounds can indicate an implied possessor-meaning rather than a literal combination.
Vyākaraṇa (grammar), specifically the bahuvrīhi samāsa where the compound denotes “one who has/possesses X,” often in a non-literal (anyārtha) sense, illustrated through standard examples.