Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 44
Anūcāna (True Learning), the Vedāṅgas, and Śikṣā: Svara, Sāmavedic Chant, and Gandharva Theory
रक्तं पूर्णमलंकृतं प्रसन्नं व्यक्तं विक्रुष्टं श्लक्ष्णं समं सुकुमारं मधुरमिति गुणास्तत्र रक्तं नाम वेणुवीणास्वराणामेकीभावं रक्तमित्युच्यते पूर्णं नाम स्वरश्रुतिपूरणाच्छंदः पादाक्षरं संयोगात्पूर्णमित्युच्यते अलंकृतं नामोरसि शिरसि कंठयुक्तमित्यलंकृतं प्रसन्नं नामापगतागद्गदनिर्विशंकं प्रसन्नमित्युच्यते व्यक्तं नाम पदपदार्थप्रकृतिविकारागमनोपकृत्तद्धितसमासधातुनिपातोपसर्गस्वरलिंगं वृत्तिवार्त्तिकविभक्त्यर्थवचनानां सम्यगुपपादनं व्यक्तमित्युच्यते विक्रुष्टं नामोञ्चैरुञ्चारितं व्यक्तपदाक्षरं विक्रुष्टमित्युच्यते श्लेक्ष्णं नाम द्रुतमविलंबितमुच्चनीचप्लुतसमाहारहेलतालोपनयादिभिरुपपादनाभिः श्लक्ष्णमित्युच्यते समं नामावापनिर्वापप्रदेशे प्रत्यंतरस्थानानां समासः सममित्युच्यते सुकुमारं नाम मृदुपदवर्णस्वरकुहगरणयुक्तं सुकुमारमित्युच्यते मधुरं नाम स्वभावोपनीतललितपदाक्षरगुणसमृद्धं मधुरमित्युच्यते एवमेतैर्दशभिर्गुणैर्युक्तं गानं भवति ॥ १ ॥
raktaṃ pūrṇamalaṃkṛtaṃ prasannaṃ vyaktaṃ vikruṣṭaṃ ślakṣṇaṃ samaṃ sukumāraṃ madhuramiti guṇāstatra raktaṃ nāma veṇuvīṇāsvarāṇāmekībhāvaṃ raktamityucyate pūrṇaṃ nāma svaraśrutipūraṇācchaṃdaḥ pādākṣaraṃ saṃyogātpūrṇamityucyate alaṃkṛtaṃ nāmorasi śirasi kaṃṭhayuktamityalaṃkṛtaṃ prasannaṃ nāmāpagatāgadgadanirviśaṃkaṃ prasannamityucyate vyaktaṃ nāma padapadārthaprakṛtivikārāgamanopakṛttaddhitasamāsadhātunipātopasargasvaraliṃgaṃ vṛttivārttikavibhaktyarthavacanānāṃ samyagupapādanaṃ vyaktamityucyate vikruṣṭaṃ nāmoñcairuñcāritaṃ vyaktapadākṣaraṃ vikruṣṭamityucyate ślekṣṇaṃ nāma drutamavilaṃbitamuccanīcaplutasamāhārahelatālopanayādibhirupapādanābhiḥ ślakṣṇamityucyate samaṃ nāmāvāpanirvāpapradeśe pratyaṃtarasthānānāṃ samāsaḥ samamityucyate sukumāraṃ nāma mṛdupadavarṇasvarakuhagaraṇayuktaṃ sukumāramityucyate madhuraṃ nāma svabhāvopanītalalitapadākṣaraguṇasamṛddhaṃ madhuramityucyate evametairdaśabhirguṇairyuktaṃ gānaṃ bhavati || 1 ||
గాన గుణాలు—రక్తం, పూర్ణం, అలంకృతం, ప్రసన్నం, వ్యక్తం, విక్రుష్టం, శ్లక్ష్ణం, సమం, సుకుమారం, మధురం. ‘రక్తం’ అంటే వేణు-వీణ స్వరాలు ఏకమవడం; ‘పూర్ణం’ అంటే స్వర-శ్రుతులను నింపి ఛందస్సు పాదాక్షరాలను సంపూర్ణం చేయడం; ‘అలంకృతం’ అంటే వక్షస్థలం, శిరస్సు, కంఠం ఆధారంగా శోభించేది; ‘ప్రసన్నం’ అంటే తడబాటు, సందేహం లేని నిర్మలం; ‘వ్యక్తం’ అంటే పదార్థాలు, వ్యాకరణ నిర్మాణం (ధాతు, ప్రత్యయ, సమాస మొదలైనవి) సరిగా స్థాపించడం; ‘విక్రుష్టం’ అంటే ఉన్నత స్వరంతో స్పష్ట ఉచ్చారణ; ‘శ్లక్ష్ణం’ అంటే వేగంగా, ఆలస్యం లేకుండా, ఎత్తు-తక్కువ-ప్లుత స్వరాలు, తాళ-లయలతో మృదువుగా నడిపేది; ‘సమం’ అంటే స్వరం ఎత్తడం-దించడం చోట మధ్యస్థానాలు సమంగా కలవడం; ‘సుకుమారం’ అంటే మృదు అక్షర-స్వరాలతో సౌమ్యం; ‘మధురం’ అంటే సహజ లలితత్వంతో గుణసంపన్నం. ఈ పది గుణాలతో గానం సంపూర్ణమవుతుంది।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedāṅga-Śikṣā/phonetics context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
FAQs
It teaches that sacred sound becomes efficacious when delivered with disciplined phonetics, clarity, and steadiness—linking inner composure (prasanna) with outward correctness (vyakta) so that recitation supports dharma and spiritual refinement.
By defining “madhura” (sweet, naturally graceful) and “prasanna” (clear, doubt-free) delivery, it implies that devotional singing and chanting should be both heartfelt and technically sound, so praise of the Divine is offered without distortion of meaning or mantra-sound.
Śikṣā (phonetics/intonation) and its interface with Vyākaraṇa (grammar): correct accent, articulation, meter-syllable completion, and grammatical formation (dhātu, taddhita, samāsa, vibhakti) are presented as essential for “vyakta” (distinct, well-established) recitation.