The Exposition of the Anukramaṇī (Index/Summary) of the Liṅga Purāṇa
బ్రహ్మ లింగపురాణాన్ని శైవ పురాణంగా పరిచయం చేస్తాడు—వినడం, పఠించడం ద్వారా భుక్తి మరియు ముక్తి ప్రసాదించేది. అగ్నిమయ లింగంలో నివసించే శివుడే దీని ప్రకాశకుడని, కథా నిర్మాణం అగ్ని-కల్ప ఆధారమని చెప్పబడింది. వ్యాసకృతం, రెండు భాగాలుగా విభజితం, సుమారు 11,000 శ్లోకాల పరిమాణం, హర మహిమ ప్రధానమని పేర్కొంటాడు. తరువాత అనుక్రమణికగా విషయాలు—ఆరంభ ప్రశ్న, సంక్షిప్త ఆదిసృష్టి, యోగోపదేశం, కల్పవర్ణన, లింగం మరియు అంబా అవతరణ, సనత్కుమార సంభాషణలు, దధీచి, యుగధర్మాలు, భువనకోశం, సూర్య-చంద్ర వంశాలు, విస్తృత సృష్టి, త్రిపుర కథ, లింగప్రతిష్ఠ, పశు-పాశ విమోచనం, శివవ్రతాలు, ఆచారం, ప్రాయశ్చిత్తం, అరిష్టలక్షణాలు-శాంతులు, కాశీ మరియు శ్రీశైలం, అంధక, వరాహ-నరసింహ, జలంధరవధ, శివసహస్రనామం, దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం, కామదహనం, పార్వతీ వివాహం। చివర ఫలశ్రుతి—ఫాల్గుణ పూర్ణిమనాడు తిలధేనుతో కూడిన లిఖిత ప్రతిని దానం చేస్తే మహాపుణ్యం; శ్రవణ-పఠనాలు పాపనాశకాలు, శివలోకప్రదాలు, శివసాయుజ్యదాయకాలు।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं लिंगसंज्ञितम् । पठतां श्रृण्वतां चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ १ ॥
బ్రహ్ముడు పలికెను—పుత్రా, వినుము; నేను ఇప్పుడు లింగసంజ్ఞితమైన పురాణాన్ని ప్రవచించెదను. దీనిని పఠించువారికీ, శ్రవణించువారికీ భోగమోక్షాలను ప్రసాదించును ॥१॥
Verse 2
यच्च लिंगाभिधं तिष्ठन्वह्निलिंगे हरोऽभ्यधात् । मह्यं धर्मादिसिद्ध्यर्थं मग्निकल्पकथाश्रयम् ॥ २ ॥
మరియు ‘లింగ’ అనే రూపంలో—అగ్నిలింగంలో నివసిస్తూ—హరుడు (శివుడు) ఇలా పలికెను: “నాకు ధర్మాది సిద్ధి కలుగుటకై ఈ వృత్తాంతం అగ్నికల్పకథను ఆశ్రయించును” ॥२॥
Verse 3
तदेव व्यासदेवेन भागद्वयसमन्वितम् । पुराणं लिंगमुदितं बह्वाख्यानविचित्रितम् ॥ ३ ॥
అదే గ్రంథాన్ని వ్యాసదేవుడు రెండు భాగాలుగా సమన్వయపరచెను; అదే ‘లింగపురాణం’గా ప్రకటింపబడింది, అనేక ఉపాఖ్యానాలతో విచిత్రంగా అలంకృతమైంది ॥३॥
Verse 4
तदेकादशसाहस्रं हरमाहात्म्यसूचकम् । परं सर्वपुराणानां सारभूतं जगत्त्रये ॥ ४ ॥
అది పదకొండు వేల శ్లోకాలతో కూడినది; హరుడు (శివుడు) యొక్క మహాత్మ్యాన్ని ప్రకటించును. త్రిలోకమందు అది సమస్త పురాణాలలో పరమమైన సారస్వరూపమని భావించబడును ॥४॥
Verse 5
पुराणोपक्रमे प्रश्नः सृष्टिः संक्षेपतः पुरा । योगाख्यानं ततः प्रोक्तं कल्पाख्यानं ततः परम् ॥ ५ ॥
పురాణారంభంలోనే ప్రశ్న ఉద్భవిస్తుంది; ఆపై ప్రాచీన సృష్టి సంక్షేపంగా వర్ణించబడుతుంది. అనంతరం యోగాఖ్యానం ఉపదేశించబడుతుంది; తదుపరి కల్పాఖ్యానం చెప్పబడుతుంది.
Verse 6
लिंगोद्भवस्तदंबा च कीर्तिता हि ततः परम् । सनत्कुमारशैलादिसंवादश्चाथ पावनः ॥ ६ ॥
ఆపై లింగోద్భవం మరియు దివ్య అంబా (అమ్మవారు) వర్ణించబడుతుంది. తరువాత శైలం మొదలైనవారితో సనత్కుమారుని పవిత్ర సంభాషణ వస్తుంది.
Verse 7
ततो दाधीचचरितं युगधर्मनिरूपणम् । ततो भुवन कोशाख्या सूर्यसोमान्वयस्ततः ॥ ७ ॥
తర్వాత దధీచి చరిత్ర చెప్పబడుతుంది; అలాగే యుగధర్మాల వివరణ ఉంటుంది. అనంతరం ‘భువన-కోశ’ అనే విభాగం, తదుపరి సూర్య-సోమ వంశావళి వర్ణన వస్తుంది.
Verse 8
ततश्च विस्तरात्सर्गस्त्रिपुराख्यानकं तथा । लिंगप्रतिष्ठा च ततः पशुपाशविमोक्षणम् ॥ ८ ॥
తర్వాత సర్గం (సృష్టి) విస్తారంగా వర్ణించబడుతుంది; అలాగే త్రిపురాఖ్యానం కూడా చెప్పబడుతుంది. అనంతరం లింగప్రతిష్ఠ, తదుపరి పశువును పాశబంధాల నుండి విమోచనం వర్ణించబడుతుంది.
Verse 9
शिवव्रतानि च तथा सदाचारनिरूपणम् । प्रायश्चितान्यरिष्टानि काशीश्रीशैलवर्णनम् ॥ ९ ॥
అలాగే శివవ్రతములు, సదాచార నిరూపణ, వివిధ ప్రాయశ్చిత్తకర్మలు, అరిష్టాలు (అపశకున-ఆపదలు) శాంతీకరణ, మరియు కాశీ, శ్రీశైలం వర్ణన కూడా చెప్పబడింది.
Verse 10
अंधकाख्यानकं पश्चाद्वाराहचरितं पुनः । नृसिंहचरितं पश्चाज्जलंधरवधस्ततः ॥ १० ॥
ఆ తరువాత అంధకాఖ్యానం, మళ్లీ భగవాన్ వరాహచరితం; తదుపరి నృసింహచరితం, అనంతరం జలంధరవధ వర్ణనం వస్తుంది।
Verse 11
शैवं सहस्रनामाथ दक्षयज्ञविनाशनम् । कामस्य दहनं पश्चाद्गिरिजायाः करग्रहः ॥ ११ ॥
తదుపరి శైవ సహస్రనామం, ఆపై దక్షయజ్ఞవినాశనం; తరువాత కామదహనం, చివరగా గిరిజా (పార్వతి) కరగ్రహం (వివాహం) వర్ణించబడుతుంది।
Verse 12
ततो विनायकाख्यानं नृपाख्यानं शिवस्य च । उपमन्युकथा चापि पूर्वभाग इतीरितः ॥ १२ ॥
ఆ తరువాత వినాయకాఖ్యానం, రాజాఖ్యానం మరియు శివుని కథనం; ఉపమన్యు కథ కూడా—ఇదే పూర్వభాగమని చెప్పబడింది।
Verse 13
विष्णुमाहात्म्यकथनमंबरीषकथा ततः । सनत्कुमारनंदीशसंवादश्च पुनर्मुने ॥ १३ ॥
తదుపరి భగవాన్ విష్ణు మహాత్మ్యకథనం, తరువాత అంబరీష కథ; మునీంద్రా, మళ్లీ సనత్కుమారుడు–నందీశుడి సంభాషణ కూడా వస్తుంది।
Verse 14
शिवमाहात्म्यसंयुक्तः स्नानयागादिकं ततः । सूर्यपूजाविधिश्चैव शिवपूजा च मुक्तिदा ॥ १४ ॥
శివమాహాత్మ్యంతో అనుసంధానంగా తరువాత స్నాన, యాగాది విధులు చెప్పబడతాయి; అలాగే సూర్యపూజా విధానం, ముక్తినిచ్చే శివపూజ కూడా వివరించబడుతుంది।
Verse 15
दानानि बहुधाक्तानि श्राद्धप्रकरणं ततः । प्रतिष्ठातं त्रमुदितं ततोऽघोरस्य कीर्तनम् ॥ १५ ॥
అనంతరం అనేక విధాల దానములు వర్ణించబడినవి; తదుపరి శ్రాద్ధప్రకరణము వస్తుంది. తరువాత ప్రతిష్ఠాత–త్రిముదితుల కథ, ఆపై అఘోరుని కీర్తన చెప్పబడింది।
Verse 16
वज्रेश्वरी महाविद्या गायत्रीमहिमा ततः । त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं पुराणश्रवणस्य च ॥ १६ ॥
తదుపరి వజ్రేశ్వరీ మహావిద్య, ఆపై గాయత్రీ మహిమ; అలాగే త్ర్యంబకుడు (శివుడు) యొక్క మహాత్మ్యం మరియు పురాణశ్రవణ మహత్త్వం చెప్పబడింది।
Verse 17
एवं चोपरिभागस्ते लैंगस्य कथितो मया । व्यासेन हि निबद्धस्य रुद्रामाहात्म्यसूचितः ॥ १७ ॥
ఇలా నేను నీకు లింగపురాణంలోని ఉత్తర (పై) భాగాన్ని వివరించాను; వ్యాసుడు రచించిన ఆ పురాణంలో రుద్రుని మహాత్మ్యం ప్రతిపాదించబడింది।
Verse 18
लिखित्वैतत्पुराणं तु तिलधेनुसमन्वितम् । फाल्गुन्यां पूर्णिमायां यो दद्याद्भक्त्या द्विजातये ॥ १८ ॥
ఈ పురాణాన్ని వ్రాయించి, తిలధేనువు దానంతో కూడి, ఫాల్గుణ పౌర్ణమినాడు భక్తితో ద్విజునికి ఎవడు దానం చేస్తాడో, అతడు మహాపుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 19
स लभेच्छिवसायुज्यं जरामरणवर्जितम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि लैंगं पापापहं नरः ॥ १९ ॥
పాపాలను హరించే లింగపురాణాన్ని ఎవడు పఠిస్తాడో లేదా వినునో, అతడు జరామరణరహితమైన శివసాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు।
Verse 20
स भुक्तभोगो लोकेऽस्मिन्नंते शिवपुरं व्रजेत् । लिंगानुक्रमणीमेतां पठेद्यः श्रृणुयात्तथा ॥ २० ॥
ఈ లోకంలో భోగఫలాలను అనుభవించి చివరికి అతడు శివధామానికి చేరును—ఈ లింగపురాణ అనుక్రమణిని పఠించువాడు గాని, అలాగే శ్రద్ధతో వినువాడు గాని.
Verse 21
तावुभौ शिवभक्तौ तु लोकद्वितयभोगिनौ । जायतां गिरिजाभर्तुः प्रसादान्नात्र संशयः ॥ २१ ॥
ఆ ఇద్దరూ శివభక్తులు, రెండు లోకాల సౌఖ్యసంపదలను అనుభవించువారు—గిరిజాపతి ప్రసాదంతో జన్మించుగాక; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 22
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे लिंगपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम द्व्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०२ ॥
ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణం పూర్వభాగంలో, బృహదుపాఖ్యానంలో, చతుర్థపాదంలో ‘లింగపురాణానుక్రమణీ నిరూపణం’ అనే నూట రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Frequently Asked Questions
It functions as a traditional knowledge map—identifying the Liṅga Purāṇa’s internal sequence of doctrines, myths, rituals, and tīrtha materials—so that reciters, students, and commentators can locate themes (vrata-kalpa, prāyaścitta, mokṣa-dharma) within a coherent Purāṇic curriculum.
It praises hearing and recitation as sin-destroying and liberation-granting, and additionally highlights a gifting rite: commissioning a written copy and offering it with a tila-dhenu (sesame-cow gift) to a dvija on Phālguna Pūrṇimā, performed with devotion.