NarrativeContinuationReturn26 Shlokas

Adhyaya 87: The Slaying of Dhumralochana and the Emergence of Kali; the Fall of Chanda and Munda (Chamunda Named)

धूम्रलोचनवधः (Dhūmralocanavadhaḥ)

After the Mahatmya

ఈ అధ్యాయంలో శుంభ-నిశుంభులు ధూమ్రలోచనుడిని దేవి అంబికను పట్టుకొని రమ్మని పంపుతారు. దేవి కేవలం ‘హుంకార’ంతోనే అతని దర్పాన్ని భస్మం చేస్తుంది. దేవి క్రోధం నుండి కాళీ అవతరించి దైత్యసేనను చీల్చి సంహరిస్తుంది. తరువాత చండుడు, ముండుడు యుద్ధానికి రాగా కాళీ వారిని వధించి శిరస్సులు తీసుకుంటుంది; అందువల్ల ఆమె ‘చాముండా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.

Divine Beings

Devī (Caṇḍikā/Ambikā)Kālī (emanation of Ambikā; later named Cāmuṇḍā)Siṃha (the Devī’s lion mount/companion)

Celestial Realms

Sāvarṇika Manvantara (narrative frame of the Devī Māhātmya episode)

Key Content Points

Asuric mobilization: Caṇḍa, Muṇḍa, and the daitya host approach the Devī stationed on the lion atop a golden mountain-peak.Emanation theology: Ambikā’s anger transforms her visage; from her brow emerges Kālī, an autonomous shaktic manifestation.Battle tableau: Kālī devastates the fourfold army—seizing elephants, horses, chariots, and warriors; consuming and crushing the asuras’ forces.Counterattack and futility: Caṇḍa and Muṇḍa attempt to overwhelm Kālī with projectile weapons (arrows and discs), which fail to subdue her.Decapitation of leaders: Kālī beheads Caṇḍa and slays Muṇḍa, precipitating the rout of the remaining asura troops.Onomastic climax: Presenting Caṇḍa and Muṇḍa to Caṇḍikā, Kālī receives the prophetic naming ‘Cāmuṇḍā,’ anchoring later devotional and iconographic traditions.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 87Devi Mahatmyam Chapter 7Dhumralochana VadhaKali manifestation from AmbikaChanda Munda slainChamunda name originShumbha Nishumbha episodeSavarni Manvantara Devi MahatmyaShaktic theology emanationDurga Saptashati Chamunda

Shlokas in Adhyaya 87

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये धूम्रलोचनवधो नाम षडशीतीतमोऽध्यायः । सप्तशीतीतमोऽध्यायः- ८७ ऋषिरुवाच— आज्ञप्तास्ते ततो दैत्याश्चण्डमुण्डपुरोगमाः । चतुरङ्गबलोपेता ययुरभ्युद्यतायुधाः ॥

ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ మహాపురాణంలోని సావర్ణిక మన్వంతరంలో దేవీ మాహాత్మ్యంలో ‘ధూమ్రలోచన వధ’ అనే ఎనభై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక ఎనభై ఏడవ అధ్యాయం ప్రారంభమగును. ఋషి పలికెను—అప్పుడు శుంభుని ఆజ్ఞచేత చండముండుల నేతృత్వంలో ఆ దైత్యులు చతురంగ సేనతో, ఆయుధాలు ఎత్తుకొని బయలుదేరిరి।

Verse 2

ददृशुस्ते ततो देवीं ईषद्धासां व्यवस्थिताम् । सिंहस्योपरि शैलेन्द्रशृङ्गे महति काञ्चने ॥

అప్పుడు వారు దేవిని చూచిరి—సింహంపై అధిష్ఠితగా, స్వల్ప స్మితంతో నిలిచిన ఆమెను, రాజస పర్వతమున మహా స్వర్ణ శిఖరంపై।

Verse 3

ते दृष्ट्वा तां समादातुमुद्यमं चक्रुरुद्यताः । आकृष्टचापासिधरास्तथान्ये सत्समीपगाः ॥

ఆమెను చూచి వారు ఆమెను పట్టుకోవడానికి యత్నించిరి; కొందరు ధనుస్సులు ఎక్కించి, చేతుల్లో ఖడ్గాలు పట్టుకొని సిద్ధమయ్యిరి; మరికొందరు ఆమె సమీపానికి చేరిరి।

Verse 4

ततः कोपं चकारोच्चैरम्बिका तानरीन् प्रति । कोपेन चास्या वदनं मषीवर्णमभूत्तदा ॥

అప్పుడు అంబిక ఆ శత్రువులపై ఘోరంగా కోపించెను; ఆ కోపముచేత ఆ క్షణమే ఆమె ముఖము మసి వర్ణముగా (అతి శ్యామంగా) మారెను।

Verse 5

भ्रुकुटीकुटिलात्तस्याः ललाटफलकाश् द्रुतम् । काली करालवदना विनिष्क्रान्तासिपाशिनी ॥

ఆమె భ్రూకుటితో ముడుచుకున్న లలాటం నుండి క్షణంలోనే ఖడ్గం, పాశం ధరించిన ఘోరముఖి కాళీ అవతరించింది।

Verse 6

विचित्रखट्वाङ्गधरा नरमालाविभूषणा । द्वीपिचर्मपरिधानाः शुष्कमांसातिभैरवा ॥

ఆమె అద్భుతమైన కపాలశిఖర దండాన్ని ధరించింది; నరముండమాలాతో అలంకరించబడి, వ్యాఘ్రచర్మం కట్టుకొని, ఎండిన మాంసంలా కృశంగా అత్యంత భయంకరంగా కనిపించింది।

Verse 7

अतिविस्तारवदना जिह्वाललनभीषणा । निमग्नारक्तनयना नादापूरितदिङ्मुखा ॥

ఆమె ముఖం అత్యంత విశాలం; వేలాడే నాలుకతో భైరవీగా భయంకరంగా కనిపించింది; కళ్ళు లోపలికి దిగిపోయి రక్తవర్ణంగా ఎర్రగా ఉన్నాయి; ఆమె గర్జనతో అన్ని దిశల ముఖాలు నిండిపోయాయి।

Verse 8

सा वेगेनाभिपतिता घातयन्ती महासुरान् । सैन्ये तत्र सुरारीणाम् अभक्षयत तद्बलम् ॥

ఆమె వేగంగా దూసుకొచ్చి మహా అసురులను సంహరిస్తూ; అక్కడ దేవద్వేషుల సైన్యంలో ఆ సమస్త దళాన్ని మింగివేసింది।

Verse 9

पार्ष्णिग्राहाङ्कुशग्राहियोधघण्टासमन्वितान् । समादायैकहस्तेन मुखे चिक्षेप वारणान् ॥

అంకుశం, హుక్కు పట్టుకున్న మహాయోధులైన సవారీలతో కూడిన ఏనుగులను, యోధుల గంటల నాదంతో పాటు, ఆమె ఒక్క చేతితో పట్టుకొని తన నోటిలోకి విసిరింది।

Verse 10

तथैव योधं तुरगै रथं सारथिना सह । निक्षिप्य वक्त्रे दशनैश् चर्वयन्त्यतिभैरवम् ॥

అలాగే దేవి ఆ యోధుని, గుర్రాలను, సారథితో కూడిన రథాన్ని తన నోటిలో వేసి దంతాలతో నమిలింది—చూడటానికి అత్యంత భయంకరం।

Verse 11

एकं जग्राह केशेषु ग्रीवायामथ चापरम् । पादेनाक्रम्य चैवान्यमुरसाऽन्यमपोथयत् ॥

ఒకడిని జుట్టుతో పట్టుకుంది, మరొకడిని మెడతో; ఒకడిని పాదంతో తొక్కింది, మరొకడిని వక్షస్థలంతో నలిపింది।

Verse 12

तैर् मुक्तानि च शस्त्राणि महास्त्राणि तथाऽसुरैः । मुखेन जग्राह रुषा दशनैर् मथितान्यपि ॥

ఆ అసురులు విడిచిన ఆయుధాలు—మహాస్త్రాలు—దేవి కోపంతో తన నోటితో పట్టుకొని, దంతాలతోనే నూరి వేసింది।

Verse 13

बलिनां तद्बलं सर्वम् असुराणां दुरात्मनाम् । ममर्दाऽभक्षयच्चान्यान् अन्यांश्चाताडयत्तथा ॥

బలవంతులైనప్పటికీ దుష్టాత్ములైన అసురుల ఆ సమస్త బలాన్ని దేవి నలిపివేసింది; కొందరిని మింగింది, మరికొందరిని కొట్టి పడేసింది।

Verse 14

असिना निहताः केचित् केचित्खट्वाङ्गताडिताः । जग्मुर्विनाशम् असुरा दन्ताग्राभिहता रणॆ ॥

కొంతమంది ఆమె ఖడ్గంతో హతులయ్యారు, కొంతమంది కపాలదండంతో దెబ్బతిన్నారు; దంతాగ్రాల దెబ్బకూ అసురులు యుద్ధంలో వినాశానికి చేరారు।

Verse 15

क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां निपातितम् । दृष्ट्वा चण्डोऽभिमैर्भोमाक्षीं तां महासुरः ॥

క్షణమాత్రంలోనే అసురుల ఆ మహాసేన సంహరించబడింది. ఆ భయంకరమైన భోమాక్షీని చూచి మహాసురుడు చండుడు క్రూరసంకల్పంతో ఆమెపైకి దూసుకొచ్చాడు.

Verse 16

शरवर्षैर्महाभीमैर्भोमाक्षीं तां महासुरः । छादयामास चक्रैश्च मुण्डः क्षिप्तैः सहस्रशः ॥

భయంకరమైన బాణవర్షాలతో మహాసురుడు ఆ భోమాక్షీని పూర్తిగా కప్పివేశాడు; ముండుడూ వేల సంఖ్యలో విసిరిన చక్రాలతో ఆమెను ఆవరించాడు.

Verse 17

तानि चक्राण्यनेकानि विशमानानि तन्मुखम् । बभुर्यथार्कबिम्बानि सुबहूनि घनोदरम् ॥

ఆ అనేక చక్రాలు ఆమె ముఖం వైపు దూసుకొస్తూ ప్రకాశించాయి; ఆయుధమేఘపు ఘన సమూహంలో అవి అనేక సూర్యగోళాల వలె మెరిశాయి.

Verse 18

ततो जहासातिरुषा भीमं भैरवनादिनी । काली करालवक्त्रान्तर्दुर्दर्शदशनोज्ज्वला ॥

అప్పుడు కాళీ తీవ్రమైన క్రోధంతో భయంకరంగా నవ్వింది—భైరవ గర్జన వలె ఘోరనాదంతో; ఆమె వికటంగా నోరు విప్పి, మండే దంతాలు చూడటానికి దారుణంగా ఉన్నాయి.

Verse 19

उत्थाय च महासींहं देवी चण्डमधावत । गृहीत्वा चास्य केशेषु शिरस्तेनासिनाच्छिनत् ॥

అప్పుడు దేవి మహాసింహిణిలా లేచి చండుడిపై దూకింది. అతని జుట్టు పట్టుకొని తన ఖడ్గంతో అతని శిరస్సును నరికివేసింది.

Verse 20

छिन्ने शिरसि दैत्येन्द्रश्चक्रे नादं सुभैरवम् । तेन नादेन महता त्रासितं भुवनत्रयम् ॥

అతని శిరస్సు ఛేదించబడగానే దైత్యాధిపతి అత్యంత భయంకరమైన ఘోరనాదం చేశాడు; ఆ మహాశబ్దంతో త్రిలోకములు భయంతో కంపించాయి.

Verse 21

अथ मुण्डोऽभ्यधावत्तां दृष्ट्वा चण्डं निपातितम् । तमप्यपातयद्भूमौ सा खड्गाभिहता रुषा ॥

అప్పుడు ముణ్డుడు చండుడు హతుడైనట్లు చూసి ఆమెపై దూసుకొచ్చాడు. ఆమె కూడా కోపంతో ఖడ్గంతో అతనిని కొట్టి నేలకూల్చింది.

Verse 22

हतशेषं ततः सैन्यं दृष्ट्वा चण्डं निपातितम् । मुण्डं च सुमहावीर्यं दिशो भेजे भयातुरम् ॥

అప్పుడు మిగిలిన సైన్యం చండుడు పడిపోయినదీ, మహావీరుడైన ముణ్డుడూ (పడిపోయినదీ) చూసి భయంతో అన్ని దిశలకూ పారిపోయింది.

Verse 23

शिरञ्चण्डस्य काली च गृहीत्वा मुण्डमेव च । प्राह प्रचण्डाट्टहासमिश्रमभ्येत्य चण्डिकाम् ॥

కాళీ చండుని శిరస్సును మరియు ముణ్డుని కూడా (శిరస్సును) తీసుకొని చండిక వద్దకు వచ్చింది; ఉన్మత్తమైన, అత్యంత ఉగ్రమైన ఘోరహాస్యంతో మాటలు పలికింది.

Verse 24

मया तवात्रोपहृतौ चण्डमुण्डौ महापशू । युद्धयज्ञे स्वयं शुम्भं निशुम्भं च हनिष्यसि ॥

‘నేను చండు, ముణ్డు—ఆ మహాపశువులను—నీ వద్దకు తీసుకొచ్చాను. రణయజ్ఞంలో నీవే స్వయంగా శుంభుని, నిశుంభుని సంహరిస్తావు.’

Verse 25

ऋषिरुवाच तावानीतौ ततो दृष्ट्वा चणाडमुण्डौ महासुरौ । उवाच कालीं कल्याणी ललितं चण्डिका वचः ॥

ఋషి పలికెను— అప్పుడు పట్టుకొని తీసికొనివచ్చిన ఆ మహాదైత్యులు చండ ముండులను చూచి, శుభమయిన చండిక మృదువాక్యములతో కాళీదేవిని సంబోధించింది।

Verse 26

श्रीदेव्युवाच यस्माच्चण्डं च मुण्डं च गृहीत्वा त्वमुपागता । चामुण्डेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि ॥

భగవతి దేవి పలికెను— నీవు చండ ముండులను పట్టుకొని వచ్చితివి; అందుచేత, ఓ దేవీ, లోకములో నీవు ‘చాముండా’ అనే నామముతో ప్రసిద్ధి పొందుదువు।

Frequently Asked Questions

What is the primary philosophical or ethical inquiry of this Adhyaya?

The chapter foregrounds shaktic sovereignty: when cosmic disorder intensifies, the Devī externalizes a specialized power (Kālī) as an emanation of her own will. The ethical logic is that adharma, embodied by predatory asuric aggression, is countered not by negotiation but by a proportionate, purgative force that restores cosmic balance.

How does this chapter advance the narrative of the Manvantaras (Ages of Manu)?

Although the action is martial, it is explicitly situated within the Sāvarṇika Manvantara framing of the Devī Māhātmya, reinforcing that the Devī’s interventions recur across manvantara-cycles as a transhistorical principle of protection and re-stabilization of dharma.

How does this chapter contribute to the Devi Mahatmyam (Shakti tradition)?

It supplies a key theological and liturgical node: Kālī’s emergence from Ambikā’s brow and the slaying of Caṇḍa and Muṇḍa culminate in the bestowal of the name Cāmuṇḍā. This episode grounds later hymnology, iconography, and devotional usage of ‘Chamunda’ as a recognized form of the Devī.