Adhyaya 71: The King’s Remorse and the Sage’s Counsel on the Necessity of a Wife

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे सप्ततितमोऽध्यायः । एकसप्ततितमोऽध्यायः- ७१ मार्कण्डेय उवाच तां प्रेषयित्वा राजापि स्वभर्तृगृहमङ्गनाम् । चिन्तयामास निःश्वस्य किमत्र सुकतं भवेत् ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణంలో ఔత్తమ మన్వంతరంలోని డెబ్బైవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. డెబ్బై ఒకటవ అధ్యాయం. మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఆ స్త్రీని ఆమె భర్త ఇంటికి పంపిన తరువాత రాజు కూడా నిట్టూర్చి ఆలోచించాడు—“ఇక్కడ ఏ పుణ్యకర్మ, లేదా ఏ సన్మార్గం ఉంది?”

Verse 2

अनर्घयोग्यता कष्टं स मामाह महामनाः । वैकल्यं विप्रमुद्दिश्य तथाहायं निशाचरः ॥

“ఇంత యోగ్యుడికి ఇది బాధాకరమైన అనర్హత!”—అని ఆ మహాత్ముడు బ్రాహ్మణుని లోపాన్ని చూపిస్తూ నాతో అన్నాడు; అలాగే ఆ నిశాచర రాక్షసుడూ అన్నాడు।

Verse 3

सोऽहं कथं करिष्यामि त्यक्ता पत्नी मया हि सा । अथवा ज्ञानदृष्टिं तं पृच्छामि मुनिसत्तमम् ॥

“నేను ఏమి చేయాలి, ఎందుకంటే ఆమెను నేను నిజంగా భార్యగా విడిచిపెట్టాను? లేకపోతే—జ్ఞానదృష్టి కలిగిన ఆ శ్రేష్ఠ మునిని నేను అడుగుతాను।”

Verse 4

सञ्चिन्त्येत्थं स भूपालः समारुह्य च तं रथम् । ययौ यत्र स धर्मात्मा त्रिकालज्ञो महामुनिः ॥

ఇలా ఆలోచించి ఆ రాజు రథమెక్కి, త్రికాలజ్ఞుడైన ఆ ధర్మాత్మ మహర్షి ఉన్న చోటుకు వెళ్లాడు।

Verse 5

अवरुह्य रथात् सोऽथ तं समेत्य प्रणम्य च । यथावृत्तं समाचख्यौ राक्षसेन समागमम् ॥

రథం నుండి దిగిన అతడు ఆ మునిని సమీపించి నమస్కరించి, జరిగినదంతా యథాతథంగా వివరించాడు—రాక్షసునితో జరిగిన భేటీని కూడా।

Verse 6

ब्राह्मण्याः दर्शनञ्चैव दौःशील्यापगमं तथा । प्रेषणं भर्तृगेहे च कार्यमागमने च यत् ॥

(అతడు) బ్రాహ్మణ స్త్రీ దర్శనం, అపవాద మలినం తొలగించడం, ఆమెను భర్త ఇంటికి పంపడం, అలాగే పని ఉన్నప్పుడు రాక్షసుడు రావడం గురించి ఏర్పాటైన విధానాన్ని కూడా వివరించాడు।

Verse 7

ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत्कृतं ते नराधिप । कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम् ॥

ఋషి పలికెను—హే నరాధిపా! నీవు చేసినది నాకు ముందే తెలిసినది; అలాగే నా వద్దకు వచ్చిన నీ సమస్త ప్రయోజనమును కూడా నేను తెలిసికొన్నాను.

Verse 8

पृच्छ मामिह किं कार्यं मयेति उद्विग्नमानसः । त्वय्यागते महीपाल ! शृणु कार्यञ्च यत्तव ॥

‘ఇక్కడ నన్ను అడుగు—నేను ఏమి చేయవలెను?’ అని వ్యాకుల మనస్సుతో అన్నాడు. హే భూమిపాలకా! నీవు వచ్చితివి గనుక, నీకు సంబంధించిన విషయమును కూడా వినుము.

Verse 9

पत्नी धर्मार्थकामानां कारणं प्रबलं नृणाम् । विशेषतश्च धर्मस्य सन्त्यक्तस्त्यजता हि ताम् ॥

భార్య పురుషులకు ధర్మార్థకామముల ప్రాప్తికి బలమైన కారణము—ప్రత్యేకించి ధర్మమునకు. ఆమెను విడిచినవాడు నిజముగా ధర్మముచే విడిచబడినవాడివలె అవుతాడు.

Verse 10

अपत्नीकॊ नरो भूप ! न योग्यॊ निजकर्मणाम् । ब्राह्मणः क्षत्रियॊ वापि वैश्यः शूद्रोऽपि वा नृप ॥

హే రాజా! భార్యలేని పురుషుడు స్వధర్మకార్యములకు యోగ్యుడు కాడు—అతడు బ్రాహ్మణుడైనా, క్షత్రియుడైనా, వైశ్యుడైనా, శూద్రుడైనా, హే నృపశ్రేష్ఠా.

Verse 11

त्यजता भवता पत्नीं न शोभनमनुष्ठितम् । अत्याज्यो हि यथा भर्ता स्त्रीणां भार्या तथा नृणाम् ॥

భార్యను విడిచినందులో నీవు సమ్యకంగా ప్రవర్తించలేదు. స్త్రీలు భర్తను విడువరానట్లే, పురుషులు కూడా భార్యను విడువరాదు.

Verse 12

राजोवाच भगवन् ! किं करोम्येष विपाको मम कर्मणाम् । नानुकूलानुकूलस्य यस्मात्त्यक्ता ततो मया ॥

రాజు అన్నాడు—హే భగవన్, నేను ఏమి చేయుదును? ఇది నా కర్మఫలం. అనుకూలమైనదాన్ని కోరినవాడికి కూడా ఆమె అనుకూలంగా లేకపోవడంతో నేను ఆమెను విడిచిపెట్టాను.

Verse 13

यद्यत्करोति तत्क्षान्तं दह्यमानेन चेतसा । भगवंस्तद्वियोगार्तिभिभीतेनान्तरात्मना ॥

ఆమె ఏది చేసినా క్షమించవలసినదే; ఎందుకంటే నా మనస్సు పశ్చాత్తాపంతో మండుతోంది. హే పూజ్యుడా, ఆమె వియోగవేదనతో నా అంతరాత్మ భయపడుతోంది.

Verse 14

साम्प्रतं तु वने त्यक्ता न वेद्मि क्व नु सा गता । भक्षिताऽवापि विपिने सिंहव्याघ्रनिशाचरैः ॥

కానీ ఇప్పుడు, అడవిలో వదిలివేయబడిన ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లిందో నాకు తెలియదు—లేదా అరణ్యంలో సింహాలు, పులులు గాని రాత్రిచరులు గాని ఆమెను భక్షించివుండవచ్చు.

Verse 15

ऋषिरुवाच न भक्षिताऽसा भूपाल ! सिंहव्याघ्रनिशाचरैः । सा त्वविप्लुतचारित्रा साम्प्रतन्तु रसातले ॥

ఋషి అన్నాడు—హే రాజా, ఆమెను సింహాలు, పులులు లేదా నిశాచరులు భక్షించలేదు. కలుషరహిత ఆచారముగల ఆమె ప్రస్తుతం రసాతలంలో ఉంది.

Verse 16

राजोवाच सा नीता केन पातालमास्ते सदूषिता कथम् । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् ! यथावद्वक्तुमर्हसि ॥

రాజు అన్నాడు—ఆమెను ఎవరు తీసుకెళ్లారు, ఆమె పాతాళంలో నివసిస్తోంది? ఆమె ఎలా కలుషితమైంది? హే బ్రాహ్మణా, ఇది అత్యంత ఆశ్చర్యకరం—దయచేసి సమ్యకంగా వివరించండి.

Verse 17

ऋषिरुवाच पाताले नागराजोऽस्ति प्रख्यातश्च कपोतकः । तेन दृष्टा त्वया त्यक्ता भ्रममाणा महावने ॥

ఋషి పలికెను—పాతాళంలో ‘కపోతక’ అనే ప్రసిద్ధ నాగరాజు ఉన్నాడు. నీవు విడిచిపెట్టిన ఆ యువతిని మహావనంలో సంచరిస్తూ అతడు చూచెను.

Verse 18

सा रूपशालिनी तेन सानुरागेण पार्थिव । वेदितार्थेन पातालं नीता सा युवती तदा ॥

ఓ రాజా, ఆమె పరిస్థితిని గ్రహించి ఆమెపై మోహితుడైన అతడు ఆ సుందరి యువతిని పాతాళానికి తీసికొనిపోయెను.

Verse 19

ततस्तस्य सुता सुभ्रूर्नन्दा नाम महीपते । भार्या मनोरमा चास्य नागराजस्य धीमतः ॥

అనంతరం, ఓ రాజా, ఆ బుద్ధిమంతుడైన నాగరాజుకు నందా అనే సుభ్రూయుత కుమార్తె ఉండెను; అతని భార్య పేరు మనోరమా.

Verse 20

तया मातुः सपत्नीयं सा भवित्रीति शोभना । दृष्टा स्वगेहं सा नीता गुप्ता चान्तः पुरे शुभा ॥

ఆ శుభమయి, మనోహర బాలిక (నందా) ‘ఇది నా తల్లికి సౌతిగా అవుతుంది’ అని భావించి ఆమెను చూచి, స్వగృహానికి తీసికొని అంతఃపురంలో రహస్యంగా ఉంచెను.

Verse 21

यदा तु याचिता नन्दा न ददाति नृपोत्तम । मूका भविष्यसीत्याह तदा तां तनयां पिता ॥

కాని నందాను అడిగినప్పుడు ఆమె అప్పగించకపోయినచో, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, అప్పుడు ఆమె తండ్రి కుమార్తెతో—‘నీవు మూగదానవు అవుతావు’ అని పలికెను.

Verse 22

एवं शप्ता सुता तेन सा चास्ते तत्र भूपते । नीता तेनोरगेन्द्रेण धृता तत्सुतया सती ॥

అతడు శపించినందున, ఓ రాజా, ఆ కన్య అక్కడే నిలిచిపోయింది. ఆ సతీమణిని నాగరాజు తీసుకొచ్చాడు; అతని కుమార్తె ఆమెను అక్కడే నిలిపింది.

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच ततो राजा परं हर्षमवाप्य तमपृच्छत । द्विजवर्यं स्वदौर्भाग्यकारणं दयितां प्रति ॥

మార్కండేయుడు అన్నాడు— అప్పుడు రాజు మహా ఆనందాన్ని పొందినవాడై, తన ప్రియ (భార్య) విషయంలో తన దురదృష్టానికి కారణం ఏమిటో ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుణ్ణి అడిగాడు.

Verse 24

राजोवाच भगवन् सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा । किंनु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला ॥

రాజు అన్నాడు— భగవన్, అందరూ నాపై అపూర్వమైన స్నేహం చూపుతారు; అయితే నా స్వంత భార్య నాపట్ల ఎందుకు ఎక్కువ ప్రేమ చూపదు?

Verse 25

मम चासावतीवेष्टा प्राणेभ्योऽपि महामुने । सा च मां प्रति दुःशीला ब्रूहि यत्कारणं द्विज ॥

ఆమె నాకు అత్యంత ప్రియురాలు—ఓ మహర్షీ, ప్రాణాలకన్నా కూడా ప్రియురాలు—అయినా ఆమె నాపట్ల కఠినంగా ప్రవర్తిస్తుంది. ఓ బ్రాహ్మణా, దీనికి కారణం చెప్పండి.

Verse 26

ऋषीरुवाच पाणिग्रहणकाले त्वं सूर्यभौमशनैश्चरैः । शुक्रवाचस्पतिभ्याञ्च तव भार्यावलोकिता ॥

ఋషి అన్నాడు— పాణిగ్రహణం (వివాహం) సమయంలో నీ భార్యపై సూర్యుడు, కుజుడు (మంగళుడు), శనైశ్చరుడు, అలాగే శుక్రుడు మరియు గురువు దృష్టి (ప్రభావం) పడింది.

Verse 27

तन्मुहूर्तेऽभवच्चन्द्रस्तस्याः सोमसुतस्तथा । परस्परविपक्षौ तौ ततः पार्थिव ! ते भृशम् ॥

అదే క్షణంలో చంద్రుడు (సోముడు) ఉద్భవించాడు; అలాగే అతని కుమారుడు—సోమపుత్రుడూ జన్మించాడు. అనంతరం, ఓ రాజా, ఆ ఇద్దరూ పరస్పరం ఘోర శత్రువులయ్యారు.

Verse 28

तद्गच्छ त्वं स्वधर्मेण परिपालय मेदिनीम् । पत्नी सहायः सर्वाश्च कुरु धर्मवतीः क्रियाः ॥

కాబట్టి నీవు వెళ్లి, నీ స్వధర్మానుసారం భూమిని రక్షించు. భార్యను సహాయకురాలిగా చేసుకొని, అన్ని కర్మలు మరియు కృత్యాలను ధర్మబద్ధంగా నిర్వహించు.

Verse 29

मār्कण्डेय उवाच इत्युक्ते प्रणिपत्यैनमारुह्य स्यन्दनं ततः । उत्तमः पृथिवीपाल आजगाम निजं पुरम् ॥

మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పబడిన తరువాత అతడు ఆయనకు నమస్కరించి రథమెక్కాడు. అనంతరం భూమి రక్షకుడైన ఉత్తముడు తన నగరానికి తిరిగి వచ్చాడు.