Shloka 12

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

तस्माददुष्टं माङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा ।

दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः ॥

Transliteration

tasmād aduṣṭaṃ māṅgalyaṃ vaktavyaṃ paṇḍitaiḥ sadā | duṣṭe śrute tathaivokte kīrtanīyo janārdanaḥ ||

Translation

కాబట్టి పండితులు ఎల్లప్పుడూ కలుషరహితమైన, శుభమైన మాటలనే పలకాలి. కానీ ఏదైనా అశుభం వినబడినా లేదా పలికినా, వెంటనే జనార్దనుడు (విష్ణువు)ను స్తుతించి స్మరించాలి.

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that (reason)
• तस्मात्: Hetu (हेतु/कारण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya), अपादानार्थे/हेतौ—‘therefore/from that (reason)’; मूलतः तद्-शब्दस्य पञ्चमी एकवचनरूपम्, परन्तु अव्ययवत् प्रयुक्तम्

• अदुष्टम्: not evil; uncorrupted
• अदुष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अदुष्ट (प्रातिपदिक; दुष्ट-शब्दे नञ्-प्रत्ययः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• माङ्गल्यम्: auspicious matter/auspiciousness
• माङ्गल्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: माङ्गल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• वक्तव्यम्: should be spoken; must be said
• वक्तव्यम्: Vidhi (विधेय/आज्ञार्थ)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेय/कर्तव्यता—‘to be spoken/should be said’

• पण्डितैः: by the learned (people)
• पण्डितैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• सदा: always
• सदा: Kāla (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• दुष्टे: when (it is) evil; in the evil (case)
• दुष्टे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘in/when (it is) evil’—सप्तमी-सम्बन्ध/सप्तमी-absolute

• श्रुते: when (it is) heard
• श्रुते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: श्रुत (प्रातिपदिक; √श्रु धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय; past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; सप्तमी-absolute—‘when heard’

• तथा: thus; likewise
• तथा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण—‘thus/so’

• एव: indeed; just
• एव: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle) — अवधारणार्थक (emphatic)

• उक्ते: when (it is) said
• उक्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: उक्त (प्रातिपदिक; √वच् धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: कृदन्त (क्त; past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; सप्तमी-absolute—‘when said’

• कीर्तनीयः: should be praised/recited
• कीर्तनीयः: Vidhi (विधेय/आज्ञार्थ)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (धातु) + अनीय (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (अनीय; gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय—‘to be praised/should be sung’

• जनार्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्दनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य (of कीर्तनीयः)

Speakers

• Not explicit in the provided excerpt; appears within an instructional discourse (likely within the Purāṇic dialogue framework).

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Viṣṇu (Janārdana)

Key Themes

• Dharma
• Auspicious speech
• Omens
• Remedial remembrance (smaraṇa/kīrtana)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Speech is treated as karmically potent: one should cultivate auspicious, non-harmful utterance. If an inauspicious word or omen intrudes, the remedy is immediate reorientation of mind and speech toward the divine (here, Viṣṇu as Janārdana), converting anxiety into devotion and steadiness.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Primarily Dharma/ācāra instruction rather than the core five (sarga, pratisarga, vaṃśa, manvantara, vaṃśānucarita). It aligns most closely with Purāṇic dharma-śāstra style teachings embedded within narrative frames.

What is the esoteric significance?

Auspicious speech (māṅgalya-vāk) functions like a protective mantra-field; the instant kīrtana of Janārdana is a mental 'counter-mantra' that neutralizes negative saṃskāras triggered by ill-omens.