Adhyaya 26: Madālasa Names Alarka and Reorients Him Toward Kshatriya Duty

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपाख्याने पञ्चविंशोऽध्यायः । षड्विंशोऽध्यायः । जड उवाच वर्धमानं सुतं सा तु राजपत्नी दिने दिने । तमुल्लापादिना बोधमनयन्निर्ममात्मकम् ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణంలోని మదాలసా ఉపాఖ్యానంలో ఇరవైయైదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు ఇరవైఆరవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. జడుడు అన్నాడు—రోజురోజుకు కుమారుడు పెరుగుతుండగా ఆ రాణి లాలిపాటలు మొదలైన వాటితో అతనికి బోధన చేసి, అతనిని అనాసక్తి గల, అపరిగ్రహ స్వభావముగలవాడిగా చేసింది।

Verse 2

यथायथं बलं लेभे यथा लेभे मतिं पितुः । तथा तथात्मबोधञ्च सोऽवापन्मातृभाषितैः ॥

అతడు క్రమంగా బలాన్ని పొందుతూ, తండ్రి వంశానికి తగినట్లు ఆశించబడిన బోధను సంపాదించాడు; అలాగే తల్లి వాక్యాల ద్వారా ఆత్మజ్ఞానమును కూడా పొందాడు।

Verse 3

इत्थं तया स तनयो जन्मप्रभृति बोधितः । चकार न मतिं प्राज्ञो गार्हस्थ्यं प्रति निर्ममः ॥

ఇలా జన్మనుంచే ఆమె ఉపదేశంతో శిక్షితుడైన ఆ జ్ఞానవంతుడైన కుమారుడు—అపరిగ్రహుడై—గృహస్థాశ్రమ జీవనంపై మనస్సు నిలపలేదు।

Verse 4

द्वितीयोऽस्याः सुतो जज्ञे तस्य नामाकरोत्पिता । सुबाहुरयमित्युक्ते सा जाहास मदालसा ॥

ఆమెకు మరొక రెండవ కుమారుడు జన్మించాడు. తండ్రి అతనికి పేరు పెట్టాడు; ‘ఇతడు సుబాహు’ అని చెప్పగానే మదాలసా నవ్వింది।

Verse 5

तमप्येवं यथापूर्वं बालमुल्लापनादिना । प्राह बाल्यात् स च प्राप तथा बोधं माहामतिः ॥

అతనినీ ఆమె మునుపటిలాగే బాల్యంనుంచే లాలిపాటలు మొదలైన వాటితో సంబోధించి బోధించింది; ఆ మహాత్ముడూ అదే విధమైన బోధను పొందాడు।

Verse 6

तृतीयं तनयं जातं स राजा शत्रुमर्दनम् । यदाह तेन सा सुभ्रूर्जहासातिचिरं पुनः ॥

మూడవ కుమారుడు జన్మించగానే రాజు అతనికి “శత్రుమర్దనుడు” అని నామకరణం చేశాడు. అలా చెప్పగానే సుందర భ్రూవలయముగల రాణి మళ్లీ చాలాసేపు నవ్వింది.

Verse 7

तथैव सोऽपि तन्वङ्ग्या बालत्वादवबोधितः । क्रियाश्चकार निष्कामो न किञ्चिदुपकारकम् ॥

అలాగే ఆ బాలుడూ—సన్నని అవయవాలుగల తల్లి చిన్ననాటినుంచి బోధించినందువల్ల—నిష్కామకర్మలు చేశాడు; లాభం గాని పొందిక గాని లక్ష్యంగా ఏ పనీ చేయలేదు.

Verse 8

चतुर्थस्य सुतस्याथ चिकीर्षुर्नाम भूमिपः । ददर्श तां शुभाचारामीषद्धासां मदालसाम् । तामाह राजा हसतीं किञ्चित् कौतूहलान्वितः ॥

అప్పుడు రాజు నాలుగవ కుమారునికి పేరు పెట్టాలని కోరుతూ, సదాచారిణి మదాలస స్వల్పంగా చిరునవ్వు చిందిస్తున్నదని చూశాడు. కొంత కుతూహలంతో, ఆమె నవ్వుతుండగా రాజు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 9

राजोवाच क्रियमाणेऽसकृन्नाम्नि कथ्यतां हास्यकारणम् । विक्रान्तश्च सुबाहुश्च तथान्यः शत्रुमर्दनः ॥

రాజు అన్నాడు—“నామకరణం జరుగుతున్నప్పుడు నీవు పదేపదే ఎందుకు నవ్వుతున్నావు? నీ నవ్వుకు కారణం నాకు చెప్పు. నేను విక్రాంతుడు, సుబాహుడు, మరియు మరొకడికి శత్రుమర్దనుడు అని పేర్లు పెట్టాను.”

Verse 10

शोभनानीति नामानि मया मन्ये कृतानि वै । योग्यानि क्षत्रबन्धूनां शौर्याटोपयुतानि च ॥

“నేను పెట్టిన పేర్లు నిశ్చయంగా శ్రేష్ఠమైనవే—క్షత్రియ వంశజులకు తగినవి, మరియు వీరత్వ వైభవంతో అలంకృతమైనవి.”

Verse 11

असन्त्येतानि चेद्भद्रे ! यदि ते मनसि स्थितम् । तदस्य क्रियतां नाम चतुर्थस्य सुतस्य मे ॥

హే శుభాంగి! ఈ (పేర్లు) తగినవి కావని నీ మనస్సులో ఉంటే, నా ఈ నాలుగవ కుమారునికి నీవే ఒక నామాన్ని విధించుము।

Verse 12

मदालसोवाच मयाज्ञा भवतः कार्याः महाराज ! यथात्थ माम् । तथा नाम करिष्यामि चतुर्थस्य सुतस्य ते ॥

మదాలస పలికెను—హే మహారాజా! మీరు చెప్పినట్లే మీ ఆజ్ఞను నెరవేర్చడం నా కర్తవ్యం. అందువల్ల మీ నాలుగవ కుమారునికి నేను నామం ఇస్తాను।

Verse 13

अलर्क इति धर्मज्ञः ख्यातिं लोके प्रयास्यति । कनीयानेष ते पुत्रो मतिमांश्च भविष्यति ॥

ఇతని నామం ‘అలర్క’ అగును. ఇతడు ధర్మజ్ఞుడై లోకంలో కీర్తిని పొందును. నీ కుమారులలో ఇతడే కనిష్ఠుడు; బుద్ధిమంతుడగును।

Verse 14

तच्छ्रुत्वा नाम पुत्रस्य कृतं मात्रा महीपतिः । अलर्क इत्यसंबद्धं प्रहस्येदमथाब्रवीत् ॥

తల్లి పెట్టిన కుమారుని నామాన్ని విని రాజు ‘అలర్క’ అనే పేరు అసంబద్ధంగా/విచిత్రంగా అనిపించి నవ్వి, తరువాత ఇలా పలికెను।

Verse 15

राजोवाच भवत्या यदिदं नाम मत्पुत्रस्य कृतं शुभे । किमीदृशमसंबद्धमर्थः कोऽस्य मदालसे ॥

రాజు పలికెను—హే శుభాంగి! నీవు నా కుమారునికి పెట్టిన ఈ పేరు ఎందుకు ఇంత అసంగతంగా ఉంది? హే మదాలసా, దీని అర్థం ఏమిటి?

Verse 16

मदालसोवाच कल्पनेयं महाराज ! कृता सा व्यावहारिको / त्वत्कृतानां तथा नाम्नां शृणु भूप ! निरर्थताम्

మాదాలసా పలికింది—హే మహారాజా, ఇది కేవలం లోకవ్యవహారంలో కల్పించబడిన ఆచారం మాత్రమే. హే రాజా, నీవు పెట్టిన పేర్ల నిరర్థకతను విను.

Verse 17

वदन्ति पुरुषाः प्राज्ञा व्यापिनं पुरुषं यतः / क्रान्तिश्च गतिरुद्दिष्टा देशाद्देशान्तरं तु या

జ్ఞానులు పురుషుని ‘వ్యాపి’ అని అంటారు; ఎందుకంటే ‘క్రాంతి’ అనగా గతి—ఒక స్థలం నుండి మరొక స్థలానికి గమనం—అని చెప్పబడింది.

Verse 18

सर्वगो न प्रयातीति व्यापी देहेश्वरो यतः / ततो विक्रान्तसंज्ञेयं मता मम निरर्थिका

దేహాంతర్వర్తి సర్వవ్యాపి ప్రభువు ఎక్కడికీ ‘వెళ్లడు’; అందువల్ల నా దృష్టిలో ‘విక్రాంత’ అనే పేరు నిరర్థకం.

Verse 19

सुबाहुरिति या संज्ञा कृतान्यस्य सुतस्य ते / निरर्था साप्यमूर्तत्वात् पुरुषस्य महीपते

హే నృపా, నీ మరొక కుమారునికి పెట్టిన ‘సుబాహు’ అనే పేరు కూడా నిరర్థకం; ఎందుకంటే పురుషుడు (ఆత్మ) నిరాకారుడు.

Verse 20

पुत्रस्य यद् कृतं नाम तृतीयस्यारिमर्दनः / मन्ये तदप्यसंबद्धं शृणु चाप्यत्र कारणम्

నీ మూడవ కుమారునికి పెట్టిన ‘అరిమర్దన’ అనే పేరును కూడా నేను అసంగతమని భావిస్తున్నాను. దానికి కారణమూ విను.

Verse 21

एक एव शरीरेषु सर्वेषु पुरुषो यदा / तदास्य राजन् ! कः शत्रुः को वा मित्रमिहेष्यते

అన్ని దేహాలలోనూ అదే ఒకే పురుషుడు ఉన్నప్పుడు, ఓ రాజా, అతనికి శత్రువు ఎవరు? ఇక్కడ మిత్రుడిగా ఎవరిని వెదకాలి?

Verse 22

भूतैर्भूतानि मृद्यन्ते अमूर्तो मृद्यते कथम् / क्रोधादीनां पृथग्भावात् कल्पनेयं निरर्थिका

జీవులు జీవులచేత నలుగుతారు; నిరాకారుడు ఎలా నలుగుతాడు? కోపం మొదలైనవి వేర్వేరు స్థితులుగా ఉన్నందున ఇది కేవలం కల్పన—నిజార్థం లేదు.

Verse 23

यदि संव्यवहारार्थमसन्नाम प्रकल्प्यते / नाम्नि कस्मादलर्काख्ये नैरर्थ्यं भवतो मतम्

లోకవ్యవహారార్థం కోసం అసత్యమైన పేరు కల్పించబడితే, ‘అలర్క’ అనే పేరులో నీవు ‘అర్థహీనత’ను ఎందుకు పరిగణించవు?

Verse 24

जड उवाच एवमुक्तस्तया साधु महीष्या स महीपतिः / तथे त्याह महाबुद्धिर्दयितां तथ्यवादिनीम्

జడుడు అన్నాడు—ఆ ఆర్య రాణి ఇలా పలికినప్పుడు, మహాబుద్ధిగల భూపతి రాజు తన సత్యవాదినీ ప్రియతో—“అలాగే కావుగాక” అని చెప్పాడు.

Verse 25

तञ्चापि सा सुतं सुभ्रूर्यथा पूर्वसुतांस्तथा / प्रोवाच बोधजननं तामुवाच स पार्थिवः

ఆ సుభ్రూ ఆమె, ముందరి కుమారులకు బోధించినట్లే, ఆ కుమారునికీ జ్ఞానాన్ని మేల్కొలిపే వాక్యాలతో ఉపదేశించింది; అనంతరం రాజు ఆమెతో పలికాడు.

Verse 26

करोषि किमिदं मूढे ! ममाभावाय सन्ततेः । दुष्टावबोधदानेन यथापूर्वं सुतेषु मे ॥

ఓ మూర్ఖుడా, నీవు ఏమి చేస్తున్నావు—నా వంశనాశాన్ని కలిగిస్తున్నావా? నీవు ముందుగా నా కుమారులకు ఇచ్చినట్లే ఇప్పుడు కూడా వక్రమైన ఉపదేశం ఇస్తున్నావు!

Verse 27

यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि ग्राह्यं वचो मम । तदेनं तनयं मार्गे प्रवृत्तेः सन्नियोजय ॥

నీవు నాకు ప్రియమైనదే చేయదలచితే, నా మాట అంగీకారయోగ్యమైతే—ఈ కుమారుని దృఢంగా ప్రవృత్తి మార్గంలో, లోకధర్మకర్మపథంలో నిలుపు।

Verse 28

कर्ममार्गः समुच्छेदं नैवं देवि ! गमिष्यति । पितृपिण्डनिवृत्तिश्च नैवं साध्वि ! भविष्यति ॥

ఓ దేవీ, ఈ విధంగా ప్రవృత్తిధర్మమార్గం ఛేదింపబడదు. ఓ సాధ్వీ, ఈ విధంగా పితృదేవతలకు పిండదానం కూడా అంతమవదు; దానిని ఆపకూడదు।

Verse 29

पितरो देवलोकस्थास्तथा तिर्यक्त्वमागताः । तद्वन्मनुष्यतां याता भूतवर्गे च संस्थिताः ॥

పితృదేవతలు దేవలోకంలో నివసించవచ్చు; అలాగే వారు తిర్యగ్యోనికి (పశుస్థితికి) వెళ్లి ఉండవచ్చు; అలాగే మానవస్థితిని పొందివుండవచ్చు, లేదా భూతగణాలలో స్థితులై ఉండవచ్చు।

Verse 30

सपुण्यानसपुण्यांश्च क्षुत्क्षामान् तृट्परिप्लुतान् । पिण्डोदकप्रदानेन नरः कर्मण्यवस्थितः ॥

వారు పుణ్యవంతులైనా కాకపోయినా, ఆకలిచేత క్షీణించినా లేదా దాహంతో బాధపడినా—పిండం మరియు జలదానంతో ధర్మనిష్ఠుడైన మనిషి వారిని పోషించి నిలుపుతాడు।

Verse 31

सदाप्यायते सुभ्रु ! तद्वद्देवातिथोऽनपि । देवैर्मनुष्यैः पितृभिः प्रेतैर्भूतैः सगुह्यकैः ॥

హే సుందరభ్రూ, ఇదే విధంగా దేవులు మరియు అతిథులూ నిత్యం పోషింపబడుతారు—దేవులు, మనుష్యులు, పితృదేవతలు, ప్రేతులు, భూతాలు, గుహ్యకులచేత కూడా।

Verse 32

वयोभिः कृमिकीडैश्च नर एवोपजीव्यते । तस्मात् तन्वङ्गि ! पुत्रं यत्कार्यं क्षत्रयोनिभिः ॥

మనిషి పక్షులచేత కూడా, కృమి-కీటకాలచేత కూడా ఆధారపడి జీవిస్తాడు. కనుక, హే సన్నని అంగాలవతీ, క్షత్రియజన్ములవారు పుత్రవిషయంలో చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని చేయుము।

Verse 33

ऐहिकामुष्मिकफलं तत् सम्यक् प्रतिपादय ॥

దానిని సమ్యకంగా స్థాపించుము, తద్వారా లోకికమూ పారలోకికమూ అయిన రెండు ఫలములు కలుగునట్లు।

Verse 34

जड उवाच तेनैवमुक्ता सा भर्त्रा वरनारी मदालसा । अलर्कं नाम तनयमुवाचोल्लापवादिनी ॥

జడుడు అన్నాడు—భర్త ఈ విధంగా సంబోధించగా, మృదుభాషిణీ, వాక్చాతుర్యసంపన్నమైన ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీ మదాలసా, అలర్కనామక తన కుమారునితో పలికింది।

Verse 35

पुत्र वर्धस्व मद्भर्तुर्मनो नन्दय कर्मभिः । मित्राणामुपकाराय दुर्हृदां नाशनाय च ॥

కుమారా, వృద్ధి చెందుము, సమృద్ధిని పొందుము; నీ కర్మలచేత తండ్రి హృదయాన్ని ఆనందింపజేయుము—మిత్రుల హితార్థమై, ద్వేషబుద్ధి గల శత్రువుల వినాశార్థమై కూడా।

Verse 36

धन्योऽसि रे यो वसुधामशत्रुरेकश्चिरं पालयितासि पुत्र । तत्पालनादस्तु सुखोपभोगो धर्मात्फलं प्राप्स्यसि चामरत्वम् ॥

నీవు ధన్యుడవు—ఈ దేశంలో వైరం లేనివాడవు. నా కుమారా, నీవు దీర్ఘకాలం భూమిని రక్షిస్తావు. ఆ రక్షణవల్ల సంపదను అనుభవిస్తావు; ధర్మఫలంగా దేవలోకంలో అమరత్వమును కూడా పొందుతావు.

Verse 37

धरामरान् पर्वसु तर्पयेथाः समीहितं बन्धुषु पूरयेथाः । हितं परस्मै हृदि चिन्तयेथाः मनः परस्त्रीषु निवर्तयेथाः ॥

పుణ్యకాలాలలో దేవతలను, పితృదేవతలను తృప్తిపరచు; బంధువుల న్యాయమైన కోరికలను నెరవేర్చు; హృదయంలో పరహిత సంకల్పం ఉంచు; పరస్త్రీ విషయమునుండి మనస్సును ఉపసంహరించు.

Verse 38

यज्ञौरनेकैर्विबुधानजस्त्रमर्थैर्द्विजान् प्रीणय संश्रितांश्च । स्त्रियश्च कामैरतुलैश्चिराय युद्धैश्चारींस्तोṣयितासि वीर ॥

అనేక యజ్ఞములతో నిరంతరం దేవతలను ప్రసన్నపరచు; ధనముతో ద్విజులను, ఆశ్రితులను సంతృప్తిపరచు. అపూర్వ సుఖములతో భార్యలను దీర్ఘకాలం తృప్తిపరచు; హే వీరా, ధర్మయుద్ధములతో శత్రువులను కూడా తృప్తిపరచు.

Verse 39

बालो मनो नन्दय बान्धवानां गुरोस्तथाज्ञाकरनैः कुमारः । स्त्रीणां युवा सत्कुलभूषणानां वृद्धो वने वत्स ! वनॆचराणाम् ॥

బాల్యంలో బంధువుల హృదయాలను ఆనందింపజేయి; యౌవనంలో బ్రహ్మచారిగా గురువు ఆజ్ఞలను అనుసరించు. యువకుడిగా సత్కులాలకు అలంకారమై నిలువు; వృద్ధాప్యంలో, కుమారా, వనవాసులతో కలిసి అరణ్యంలో నివసించు.

Verse 40

राज्यं कुर्वन् सुहृदो नन्दयेथाः साधून् रक्षंस्तात ! यज्ञैर्यजेथाः । दुष्टान्निघ्रन् वैरिणश्चाजिमध्ये गोविप्रार्थे वत्स ! मृत्युं व्रजेथाः ॥

రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ మిత్రులను ఆనందింపజేయి; ధర్మనిష్ఠులను రక్షిస్తూ, ప్రియ కుమారా, యజ్ఞాలు నిర్వహించు. దుష్టులను అణచి, యుద్ధమధ్యంలో శత్రువులను ఎదుర్కొంటూ—గోవులకూ బ్రాహ్మణులకూ హితార్థమైతే, నా బిడ్డా, మరణానికైనా వెళ్ళు.